Σε μια νέα εποχή φαίνεται να εισέρχεται η εμπορική ναυτιλία αφού η κίνηση ενός αυτόνομου ρομπότ μέσα στους χώρους ενός πλοίου, να μαθαίνει διαδρομές και να εκτελεί επιθεωρήσεις δεν αποτελεί πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας και δείχνει πώς μπορεί να αλλάξει η καθημερινή εργασία του πληρώματος, ανοίγοντας όμως συγχρόνως και νέα ζητήματα ασφαλείας και ευθύνης.
Η HMM, η Hyundai Motor, η Kia, ο Korean Register και άλλες νοτιοκορεατικές εταιρείες ολοκλήρωσαν δοκιμές του αυτόνομου κινητού ρομπότ MobED πάνω στο multipurpose πλοίο Hyundai Dubai. Η επίδειξη πραγματοποιήθηκε σε προβλήτα της CJ Logistics στο Τσανγκγουόν της Νότιας Κορέας και είχε ως βασικό στόχο να διαπιστωθεί εάν ένα ρομπότ σχεδιασμένο αρχικά για χρήση στη στεριά μπορεί να λειτουργήσει με ασφάλεια σε ένα περιβάλλον όπου το δάπεδο παρουσιάζει κλίσεις, κραδασμούς και συνεχή κίνηση.
Κατά τη διάρκεια της δοκιμής, το MobED εκτέλεσε ευθύγραμμες και κυκλικές κινήσεις, κινήθηκε με διαφορετικές ταχύτητες, απομνημόνευσε προκαθορισμένες διαδρομές και πραγματοποίησε αυτόνομη πλοήγηση μέσα στον χώρο φορτίου.
Σε ορισμένα στενά σημεία, πάντως, η κίνηση έγινε με τηλεχειρισμό και όχι πλήρως αυτόνομα. Η λεπτομέρεια αυτή είναι σημαντική, καθώς δείχνει ότι η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει στο πλοίο, αλλά δεν είναι ακόμη σε θέση να αντικαταστήσει πλήρως την ανθρώπινη επίβλεψη.
Το MobED, από τα αρχικά των λέξεων Mobile Eccentric Droid, διαθέτει τέσσερις τροχούς που ελέγχονται ανεξάρτητα και ένα ειδικό σύστημα ανύψωσης και προσαρμογής της ανάρτησης.
Η τεχνολογία Drive and Lift της Hyundai επιτρέπει στην πλατφόρμα να διατηρεί το επάνω μέρος της όσο το δυνατόν πιο οριζόντιο, ακόμη και όταν κινείται πάνω σε κεκλιμένες ή ανώμαλες επιφάνειες. Μπορεί επίσης να περνά πάνω από μικρά εμπόδια, κατώφλια και αλλαγές στο ύψος του δαπέδου.
Πάνω στη βασική πλατφόρμα μπορούν να τοποθετηθούν κάμερες, θερμικοί αισθητήρες, ανιχνευτές αερίων, εξοπλισμός επιθεώρησης ή μικρά συστήματα μεταφοράς υλικών.
Σε ένα πλοίο, μια τέτοια συσκευή θα μπορούσε να χρησιμοποιείται για περιπολίες στους χώρους του φορτίου, για τη μεταφορά ανταλλακτικών και εργαλείων ή για τον αρχικό έλεγχο ενός σημείου όπου υπάρχει υποψία διαρροής, καπνού ή επικίνδυνης ατμόσφαιρας.
Η μεγαλύτερη αξία της τεχνολογίας δεν βρίσκεται απαραίτητα στην μείωση του αριθμού των μελών του πληρώματος, αλλά βρίσκεται κυρίως στη δυνατότητα να πηγαίνει μπροστά και πρώτο το ρομπότ σε χώρους όπου ένας άνθρωπος θα μπορούσε να είναι εκτεθειμένος σε διάφορους κινδύνους όπως μια πτώση, σε υψηλή θερμοκρασία, σε τοξικά αέρια ή άλλες επικίνδυνες καταστάσεις.
Δεν πρόκειται για αυτόνομο πλοίο
Παρά τη χρήση του όρου «αυτόνομο», η συγκεκριμένη δοκιμή δεν μετατρέπει το Hyundai Dubai σε Maritime Autonomous Surface Ship, ούτε υπάγεται αυτομάτως σε όλες τις προβλέψεις του νέου κώδικα MASS. Το πλοίο εξακολουθεί να λειτουργεί από το πλήρωμά του. Αυτόνομη είναι μόνο μία κινητή συσκευή που εκτελεί συγκεκριμένες εργασίες στο εσωτερικό του.
Ο νέος Κώδικας MASS του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού αφορά πλοία των οποίων συστήματα μπορούν να ελέγχουν τη ναυσιπλοΐα ή άλλες βασικές λειτουργίες χωρίς άμεση ανθρώπινη παρέμβαση. Ο κώδικας τέθηκε σε εφαρμογή ως μη υποχρεωτικό πλαίσιο την 1η Ιουλίου 2026, ενώ η υποχρεωτική μορφή του αναμένεται να υιοθετηθεί έως το 2030 και να τεθεί σε ισχύ το 2032.
Επομένως, ένα αυτόνομο ρομπότ επιθεώρησης δεν θεωρείται από μόνο του MASS, ωστόσο, η εγκατάστασή του πάνω σε πλοίο πρέπει να εξετάζεται μέσα από το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο ασφαλούς λειτουργίας.
Τι πρέπει να καλύψει η διαχειρίστρια εταιρεία
Σήμερα δεν υπάρχει ένας ενιαίος, εξειδικευμένος κανονισμός του IMO αποκλειστικά για τα κινητά αυτόνομα ρομπότ που εργάζονται μέσα σε ένα εμπορικό πλοίο. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι μπορούν να χρησιμοποιούνται χωρίς έλεγχο. Η εταιρεία πρέπει να εξετάσει τους κινδύνους μέσα από τον σύστημα ασφαλούς διαχείρισης (Safety Management System) του πλοίου και τις απαιτήσεις του ISM Code.
Πριν από την κανονική χρήση ενός τέτοιου συστήματος θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να αξιολογηθούν:
-Η πιθανότητα σύγκρουσης με μέλος του πληρώματος
-Η απώλεια ελέγχου ή επικοινωνίας
-Η κίνηση του ρομπότ σε συνθήκες διατοιχισμού και προνευστασμού
-Η πιθανότητα ανατροπής ή πτώσης σε κάποιο άνοιγμα
-Η ασφαλής φόρτιση των μπαταριών
-Ο κίνδυνος πυρκαγιάς
-Η χρήση του κοντά σε εύφλεκτα φορτία
-Η δυνατότητα άμεσης ακινητοποίησης του από το πλήρωμα.
Ιδιαίτερα σε δεξαμενόπλοια, σε πλοία μεταφοράς φυσικού αερίου και γενικότερα σε πλοία μεταφοράς επικίνδυνων φορτίων, η χρήση ηλεκτρικού ρομπότ σε επικίνδυνη ζώνη δεν θα μπορούσε να επιτραπεί χωρίς κατάλληλα πιστοποιημένο ηλεκτρολογικό εξοπλισμό και έγκριση για τη συγκεκριμένη περιοχή.
Ένα κοινό ρομπότ με μπαταρία, ηλεκτρικούς κινητήρες και μη πιστοποιημένους αισθητήρες δεν μπορεί απλώς να εισέλθει σε αντλιοστάσιο, μια δεξαμενή, στο ανοικτό κατάστρωμα ή άλλο χώρο στον οποίο μπορεί να υπάρχει εκρηκτική ατμόσφαιρα.
Θα πρέπει επίσης να προβλέπονται διαδικασίες για το ποιος το χειρίζεται, ποιος εγκρίνει την έναρξη της εργασίας, τι συμβαίνει σε περίπτωση βλάβης και πώς ανακτάται εάν ακινητοποιηθεί σε επικίνδυνο σημείο.
Ο ρόλος του νηογνώμονα και η κυβερνοασφάλεια
Στη δοκιμή του MobED συμμετείχε ο ο Κορεάτικος νηογνώμονας, ο οποίος εξέτασε τους σχετικούς κανονισμούς και τα πρότυπα ασφαλείας. Ο οργανισμός ανακοίνωσε ότι επόμενος στόχος είναι να δημιουργηθούν συγκεκριμένα κριτήρια ασφάλειας και απόδοσης για τα ρομπότ που θα χρησιμοποιούνται πάνω σε πλοία.
Η εμπλοκή του νηογνώμονα γίνεται ακόμη σημαντικότερη όταν ένα ρομποτικό σύστημα συνδέεται μόνιμα με το δίκτυο του πλοίου, με κάμερες, αισθητήρες, συστήματα συναγερμού ή εγκαταστάσεις ελέγχου. Σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει μόνο ο φυσικός κίνδυνος από την κίνηση του μηχανήματος. Υπάρχει και ο κίνδυνος μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης, αλλοίωσης των δεδομένων ή ανάληψης του ελέγχου του.
Ο IMO απαιτεί οι κίνδυνοι κυβερνοασφάλειας να αντιμετωπίζονται μέσα από το Safety Management System, ενώ οι κατευθυντήριες οδηγίες του καλύπτουν τον εντοπισμό, την αξιολόγηση και τον περιορισμό κινδύνων που μπορούν να επηρεάσουν την ασφαλή λειτουργία του πλοίου.
Παράλληλα, η IACS έχει αναπτύξει απαιτήσεις κυβερνοανθεκτικότητας για νέα πλοία και συστάσεις για τον υπάρχοντα στόλο, με έμφαση στην προστασία των ψηφιακών συστημάτων, στην ποιότητα των δεδομένων και στην ασφαλή ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών.
Θα αντικαταστήσουν τα ρομπότ τους ναυτικούς;
Η εικόνα ενός πλοίου χωρίς ανθρώπους παραμένει ακόμη μακριά από την καθημερινότητα της ποντοπόρου ναυτιλίας. Ότι θα γίνει κάποια στιγμή πραγματικότητα είναι σίγουρο, αλλά θα απαιτηθούν πάρα πολλά χρόνια ακόμα.
Ρομπότ όπως το MobED είναι πιθανότερο να λειτουργήσουν αρχικά ως ένα ακόμα εργαλείο στη φαρέτρα του πληρώματος και όχι ως αντικαταστάτης του. Μπορούν να αναλάβουν κάποιες επικίνδυνες ή εργασίες ρουτίνας, αλλά η απόφαση για την εκτέλεσή τους, η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και η ευθύνη θα παραμείνουν στον πλοίαρχο, στους αξιωματικούς και στη διαχειρίστρια εταιρεία.
Ακόμη και ο νέος Κώδικας MASS διατηρεί τον άνθρωπο στο κέντρο της ευθύνης, προβλέποντας ότι ο πλοίαρχος εξακολουθεί να έχει τη συνολική ευθύνη του πλοίου, ακόμη και σε περίπτωση που δεν βρίσκεται πάνω σε αυτό.
Η πρώτη δοκιμή του MobED δεν σημαίνει ότι τα ρομπότ είναι έτοιμα να κυκλοφορούν ανεξέλεγκτα στα καταστρώματα και στα μηχανοστάσια. Δείχνει όμως ότι η τεχνολογία έχει περάσει από το εργαστήριο στο πραγματικό πλοίο.
Το επόμενο βήμα δεν θα είναι μόνο να αποδειχθεί ότι ένα ρομπότ μπορεί να κινηθεί με ασφάλεια μέσα σε θαλασσοταραχή. Θα πρέπει να καθοριστεί ποιος το ελέγχει, πού επιτρέπεται να εργάζεται, ποιος ευθύνεται όταν κάνει λάθος και με ποιον τρόπο θα ενσωματωθεί στις διαδικασίες ενός πλοίου χωρίς να δημιουργεί περισσότερους κινδύνους από εκείνους που φιλοδοξεί να περιορίσει.
