Δύο πλοία βρίσκονται στο ίδιο λιμάνι, την ίδια ώρα και με το ίδιο δελτίο καιρού. Το ένα αναχωρεί κανονικά και το άλλο μένει δεμένο. Για τον επιβάτη αυτό μοιάζει συχνά παράδοξο, στην πράξη όμως η απόφαση δεν εξαρτάται μόνο από έναν αριθμό μποφόρ, αλλά από έναν συνδυασμό κανονισμών, τύπου πλοίου, διαδρομής, κυματισμού και συνθηκών στο λιμάνι.
Στην ελληνική ακτοπλοΐα το αν ένα πλοίο μπορεί να αποπλεύσει είναι αποτέλεσμα μιας πολύ πιο σύνθετης εξίσωσης γιαυτό και η αντίληψη ότι υπάρχει ένα συγκεκριμένο όριο –για παράδειγμα «στα 8 μποφόρ απαγορεύονται τα δρομολόγια»– είναι λανθασμένη.
Το θεσμικό πλαίσιο λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, τον τύπο και το μέγεθος του πλοίου, τη θαλάσσια περιοχή στην οποία θα ταξιδέψει, τη διεύθυνση του ανέμου, τον κυματισμό, τους λειτουργικούς περιορισμούς του ίδιου του πλοίου και τις συνθήκες στα λιμάνια που πρόκειται να προσεγγίσει.
Η συνηθισμένη φράση «μπήκε απαγορευτικό στα 8 ή στα 9 μποφόρ» βοηθά στην καθημερινή ενημέρωση, αλλά απλοποιεί αρκετά το πραγματικό πλαίσιο. Το Π.Δ. 852/1976 προβλέπει ότι, σε περιπτώσεις δυσμενών καιρικών συνθηκών, οι Λιμενικές Αρχές αναστέλλουν τη χορήγηση άδειας απόπλου μέχρι τη βελτίωσή τους, με βάση τα δελτία της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας και τις σχετικές οδηγίες που εφαρμόζονται για κάθε κατηγορία πλοίου.
Το αναλυτικότερο πλαίσιο περιλαμβάνεται στο Εγχειρίδιο Ασφάλειας Ναυσιπλοΐας αριθ. 9, το γνωστό ΕΑΝ-9. Εκεί δεν υπάρχει ένας ενιαίος αριθμός μποφόρ που να αφορά όλα τα επιβατηγά πλοία ανεξαιρέτως.
Τα μποφόρ δεν είναι ίδια για όλα τα συμβατικά πλοία
Για τα επιβατηγά και επιβατηγά-οχηματαγωγά κλασικού ή συμβατικού τύπου, τα γενικά κριτήρια αναστολής απόπλου συνδέονται με το ολικό μήκος του πλοίου.
| Ολικό μήκος πλοίου | Γενικό κριτήριο αναστολής απόπλου |
|---|---|
| Έως 25 μέτρα | Από 6 μποφόρ και άνω |
| Άνω των 25 έως 40 μέτρα | Από 7 μποφόρ και άνω |
| Άνω των 40 έως 75 μέτρα | Από 8 μποφόρ και άνω |
| Άνω των 75 μέτρων | Από 9 μποφόρ και άνω |
Τα παραπάνω έχουν καταγραφεί επισήμως από το Υπουργείο Ναυτιλίας σε απάντηση προς τη Βουλή και εξηγούν γιατί ένα μεγάλο συμβατικό επιβατηγό μπορεί να συνεχίζει το ταξίδι του με 7 ή ακόμη και 8 μποφόρ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παραβιάζεται κάποια απαγόρευση.
Χρειάζεται όμως μια πολύ σημαντική διευκρίνιση, καθώς τα συγκεκριμένα όρια δεν είναι τα όρια αξιοπλοΐας του πλοίου. Δεν σημαίνει δηλαδή ότι ένα πλοίο άνω των 75 μέτρων «αντέχει μέχρι 8 μποφόρ» και από τα 9 και πάνω παύει να είναι ασφαλές. Η αξιοπλοΐα και η πιστοποίηση του πλοίου είναι διαφορετικό ζήτημα. Εδώ μιλάμε για τα διοικητικά κριτήρια με τα οποία εφαρμόζεται η αναστολή απόπλου λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών.
Παράλληλα, το Εγχειρίδιο Ασφάλειας Ναυσιπλοΐας αριθ. 9 (ΕΑΝ-9) περιλαμβάνει και ειδικές ρυθμίσεις ανάλογα με το είδος του πλοίου και τη διαδρομή. Δεν πρόκειται επομένως για ένα σύστημα που λειτουργεί μόνο με τέσσερις αριθμούς μποφόρ. Η ίδια η επίσημη τεκμηρίωση αναφέρει ότι υπάρχουν ειδικές προβλέψεις, ακόμη και για δυνατότητα αλλαγής προκαθορισμένης πορείας ώστε ένα πλοίο να αποφύγει περιοχή στην οποία ισχύουν δυσμενέστερες συνθήκες.
Γιατί ένα ταχύπλοο μπορεί να μείνει δεμένο ενώ το συμβατικό φεύγει
Τα ταχύπλοα και τα δυναμικώς υποστηριζόμενα σκάφη δεν αντιμετωπίζονται απλώς με τον παραπάνω πίνακα. Για αυτά, βασικό κριτήριο αποτελεί το σημαντικό ύψος κύματος, το οποίο προκύπτει από τους περιορισμούς του νηογνώμονα και του κατασκευαστή και καταγράφεται στην Άδεια Λειτουργίας του σκάφους. Η χορήγηση απόπλου εξαρτάται επίσης από τη συγκεκριμένη διαδρομή, αλλά και από τη διεύθυνση και την ένταση των ανέμων.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό, επειδή δύο περιπτώσεις με «7 μποφόρ» δεν είναι απαραίτητα ίδιες.
Η ίδια επίσημη απάντηση του Υπουργείου εξηγεί ότι, για τα ταχύπλοα, η ένταση του ανέμου εξετάζεται σε σχέση με τις οκτώ βασικές διευθύνσεις του ανεμολογίου — βόρεια, βορειοανατολικά, ανατολικά, νοτιοανατολικά, νότια, νοτιοδυτικά, δυτικά και βορειοδυτικά — και συσχετίζεται με το σημαντικό ύψος κύματος που μπορεί να δημιουργηθεί στη συγκεκριμένη διαδρομή.
Ένα απλό παράδειγμα από τον Σαρωνικό βοηθά να καταλάβει κανείς τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Σε μια ημέρα με βόρειους ανέμους 7 μποφόρ μπορεί ένα μεγάλο συμβατικό επιβατηγό κλειστού τύπου να εκτελεί κανονικά το δρομολόγιό του, ενώ ένα ταχύπλοο τύπου Aero να παραμένει δεμένο. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει ένας απόλυτος κανόνας που λέει «το Aero απαγορεύεται στα 7 μποφόρ». Σημαίνει ότι τα δύο πλοία δεν διέπονται από τα ίδια ακριβώς επιχειρησιακά κριτήρια και περιορισμούς.
Για το συμβατικό πλοίο παίζει ρόλο το γενικό κριτήριο που συνδέεται με το μήκος του, ενώ για το ταχύπλοο μπορεί να είναι καθοριστικός ο συνδυασμός της συγκεκριμένης διαδρομής, της διεύθυνσης του ανέμου και του επιτρεπόμενου σημαντικού ύψους κύματος.
Το παράδειγμα γίνεται ακόμη πιο κατανοητό αν αλλάξουμε μόνο τη διεύθυνση του ανέμου. Αντί δηλαδή για βόρειους ανέμους 7 μποφόρ, ας υποθέσουμε ότι έχουμε ισχυρούς δυτικούς ανέμους και ένα συμβατικό πλοίο πρόκειται να προσεγγίσει το λιμάνι της Αίγινας. Εκεί η εικόνα μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική. Οι δυτικοί και βόρειο-βορειοδυτικοί άνεμοι μπορούν να δημιουργήσουν δυσμενέστερες συνθήκες στην προσέγγιση και στην πρόσδεση του πλοίου στο λιμάνι.
Άρα, το γεγονός ότι ένα συμβατικό πλοίο μπορεί να ταξιδεύει με 7 μποφόρ δεν σημαίνει ότι θα εκτελέσει υποχρεωτικά το δρομολόγιό του σε κάθε περίπτωση όπου η ένταση του ανέμου είναι 7 μποφόρ.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία αφού δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσα μποφόρ έχει, αλλά θα πρέπει να γνωρίζουμε από πού φυσά ο άνεμος, σε ποια θαλάσσια περιοχή θα κινηθεί το πλοίο, τι κυματισμό έχει δημιουργήσει και σε ποιο λιμάνι πρέπει τελικά να προσεγγίσει.
Το πλοίο πρέπει και να μπορεί να μπει και να δέσει στο λιμάνι
Η κατάσταση στην ανοιχτή θάλασσα είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης και σε πολλές περιπτώσεις ίσως να είναι και η πιο απλή. Και για να μην παρεξηγηθώ, δεν αναφέρω όλες τις περιπτώσεις, κάποιες από τις οποίες η ένταση των ανέμων και το ύψος των κυμάτων να είναι πραγματικά επικίνδυνες για πλήρωμα, επιβάτες και πλοίο.
Αναφέρομαι σε περιπτώσεις τις οποίες ένα πλοίο να μπορεί να είναι απολύτως ικανό να ταξιδέψει με τις επικρατούσες συνθήκες, αλλά να αντιμετωπίζει πρόβλημα στην ασφαλή προσέγγιση, στους χειρισμούς ή στην πρόσδεση στο λιμάνι προορισμού.
Αυτός είναι και ο λόγος που η διεύθυνση του ανέμου μπορεί να αποκτά τόσο μεγάλη σημασία. Ένα λιμάνι που είναι σχετικά προστατευμένο από βόρειους ανέμους μπορεί να επηρεάζεται πολύ περισσότερο από δυτικούς ή νοτιοδυτικούς της ίδιας έντασης.
Η λογική αυτή προβλέπεται και στο ίδιο το θεσμικό πλαίσιο. Το ΕΑΝ-9 δεν περιορίζεται μόνο στον αριθμό των μποφόρ, αλλά λαμβάνει υπόψη και τις πραγματικές συνθήκες που συναντά ο πλοίαρχος, καθώς και το αν μπορεί να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια το ταξίδι.
Σε περίπτωση δυσμενών συνθηκών κατά τη διάρκεια του πλου, προβλέπεται ότι ο πλοίαρχος μπορεί να παρεκκλίνει από την πορεία του ώστε να ανακουφιστεί το πλοίο ή να καταφύγει σε ασφαλή λιμένα ή όρμο, εφόσον αυτό απαιτείται για την ασφάλεια του πλοίου και των επιβαινόντων.
Υπάρχει μάλιστα και δυνατότητα κατ’ εξαίρεση χορήγησης άδειας απόπλου όταν οι πραγματικές καιρικές συνθήκες είναι καταφανώς καλύτερες από εκείνες που περιγράφονται στο δελτίο της ΕΜΥ, υπό συγκεκριμένες διαδικασίες και προϋποθέσεις. Αυτό δείχνει πόσο διαφορετική είναι η πραγματική εικόνα από την απλή φράση «έχει 8 μποφόρ».
Τι σημαίνει τελικά το «απαγορευτικό»
Στην καθημερινή γλώσσα χρησιμοποιούμε τον όρο «απαγορευτικό», όμως νομικά μιλάμε για αναστολή απόπλου που επιβάλλεται από τη Λιμενική Αρχή στις κατηγορίες πλοίων που επηρεάζονται από τις συγκεκριμένες συνθήκες.
Η αναστολή τίθεται σε ισχύ όταν η αρμόδια Λιμενική Αρχή λάβει το σχετικό δελτίο της ΕΜΥ και εκδώσει τη σχετική διαταγή. Με τον ίδιο τρόπο αίρεται όταν οι συνθήκες βελτιωθούν. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει πάντα μία απόφαση που να αφορά όλα τα πλοία με τον ίδιο τρόπο.
Το ίδιο δελτίο καιρού μπορεί να οδηγεί σε διαφορετική αντιμετώπιση ενός μικρού επιβατηγού, ενός μεγάλου συμβατικού Ε/Γ-Ο/Γ και ενός ταχυπλόου. Το καθένα έχει διαφορετικά τεχνικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά και, στην περίπτωση των ταχυπλόων, διαφορετικούς εγκεκριμένους περιορισμούς λειτουργίας.
Γι’ αυτό και η εικόνα ενός λιμανιού στο οποίο ένα πλοίο αναχωρεί ενώ ένα άλλο παραμένει δεμένο δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποια αντίφαση ή ότι οι κανονισμοί εφαρμόζονται επιλεκτικά. Μπορεί απλώς τα δύο πλοία να ανήκουν σε διαφορετική κατηγορία, να έχουν διαφορετικό μήκος, διαφορετικούς λειτουργικούς περιορισμούς ή να κατευθύνονται σε διαφορετικό λιμάνι.
Το ίδιο ισχύει ακόμη και για δύο πλοία της ίδιας γενικής κατηγορίας. Η πορεία, ο κυματισμός, η διεύθυνση του ανέμου και οι συνθήκες προσέγγισης στο λιμάνι μπορούν να μεταβάλουν εντελώς την επιχειρησιακή εικόνα.
Τα μποφόρ λοιπόν είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο, αλλά δεν είναι ολόκληρη η απάντηση. Για να καταλάβουμε το γιατί ένα πλοίο μπορεί και ταξιδεύει και ένα άλλο μένει δεμένο πρέπει να κοιτάξουμε το είδος και το μέγεθός του, τη διαδρομή, τη διεύθυνση του ανέμου, τον κυματισμό, τους εγκεκριμένους περιορισμούς του και τις συνθήκες στα λιμάνια που πρόκειται να προσεγγίσει.
Και αυτός είναι ίσως ο καλύτερος τρόπος να εξηγηθεί γιατί, στην ακτοπλοΐα, η ένδειξη «7 μποφόρ» στο δελτίο καιρού μπορεί στην πράξη να σημαίνει δύο τελείως διαφορετικά πράγματα.
Διαβάστε ακόμα: Πως ένα τρομερό ναυάγιο στάθηκε η αιτία να καθιερωθεί το απαγορευτικό απόπλου στην Ελλάδα
