Κάθε χρόνο στις 25 Ιουνίου γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα του Ναυτικού. Το φετινό μήνυμα, «Μεταφέρουν το παγκόσμιο εμπόριο, αναλαμβάνουν τους κινδύνους», αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου χιλιάδες ναυτικοί συνεχίζουν να βρίσκονται σε περιοχές πολεμικών συγκρούσεων.
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ ανέδειξε με τον πιο έντονο τρόπο ένα τεράστιο πρόβλημα, αφού από τι αρχές του 2026, περισσότερα από 1.500 εμπορικά πλοία και περίπου 20.000 ναυτικοί βρέθηκαν εγκλωβισμένοι μέσα στην περιοχή του Περσικού Κόλπου. Μέσα σε λίγους μήνες καταγράφηκαν δεκάδες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, με αποτέλεσμα 14 ναυτικοί να χάσουν τη ζωή τους, 17 να τραυματιστούν και ένας να αγνοείται μέχρι και σήμερα.
Η διεθνής κοινότητα αντέδρασε με αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) και της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO), ενώ δημιουργήθηκε και ειδική ομάδα του ΟΗΕ για την ανθρωπιστική διαχείριση της κρίσης. Παράλληλα, ο IMO ανακοίνωσε σχέδιο απομάκρυνσης χιλιάδων εγκλωβισμένων ναυτικών, αξιοποιώντας ασφαλείς θαλάσσιους διαδρόμους που δημιουργούνται μετά τη συμφωνία αποκλιμάκωσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Ωστόσο, πέρα από τις ανακοινώσεις, το βασικό ερώτημα παραμένει: τι δικαιώματα έχει ένας ναυτικός όταν το πλοίο του βρίσκεται σε εμπόλεμη ζώνη; Η βασική προστασία προέρχεται από τη Σύμβαση Ναυτικής Εργασίας (MLC 2006), γνωστή και ως «Χάρτης Δικαιωμάτων των Ναυτικών».
Η σύμβαση διασφαλίζει ότι ακόμη και σε συνθήκες πολέμου οι ναυτικοί εξακολουθούν να έχουν δικαίωμα σε μισθό, ιατρική περίθαλψη, επαρκή σίτιση, πόσιμο νερό, μέσα επικοινωνίας, κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας και ασφαλή επαναπατρισμό, εφόσον αυτό καταστεί αναγκαίο. Επίσης, σε περίπτωση εγκατάλειψης του πληρώματος από τον πλοιοκτήτη, προβλέπονται μηχανισμοί οικονομικής προστασίας και κάλυψης των εξόδων επιστροφής στην πατρίδα.
Παρά τις προβλέψεις αυτές, αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι οι σημαντικότερες διατάξεις που αφορούν τη ναυσιπλοΐα σε πολεμικές ζώνες εξακολουθούν να έχουν χαρακτήρα συστάσεων και όχι δεσμευτικών υποχρεώσεων. Αυτό σημαίνει ότι η εφαρμογή τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα κράτη σημαίας, τις ναυτιλιακές εταιρείες και τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας.
Η πρόσφατη κρίση στα Στενά του Ορμούζ επανέφερε στο προσκήνιο ένα ζήτημα που οι ναυτικοί θέτουν εδώ και χρόνια: όταν η διεθνής ναυτιλία καλείται να συνεχίσει να λειτουργεί ακόμη και μέσα σε πολεμικές συγκρούσεις, η προστασία των ανθρώπων που κρατούν το παγκόσμιο εμπόριο σε κίνηση δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην καλή θέληση, αλλά χρειάζεται ισχυρότερες και δεσμευτικές διεθνείς εγγυήσεις.
Οι ναυτικοί είναι πλέον δύσπιστοι με την διεθνή και ναυτιλιακή κοινότητα αφού βλέπουν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι βρίσκονται έρμαια των πολεμικών συγκρούσεων, των πανδημιών και τις γενικότερης αυστηρότητας που υπάρχει από την πλειοψηφία των κρατών προς το πρόσωπο τους.
Όσο και να διαμηνύουν όλοι το πόσο σημαντικοί είναι οι ναυτικοί για το παγκόσμιο εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία, τα προβλήματα παραμένουν, όχι μόνο άλυτα, αλλά γίνονται κάθε χρόνο όλο και χειρότερα.
