Για πολλές δεκαετίες, η ναυτιλιακή βιομηχανία «χτιζόταν» και «έτρεχε» από Πλοιάρχους, Α μηχανικούς και ναυπηγούς, οι οποίοι μπορούσαν να κατανοήσουν το πλοίο, τον καιρό, τα μηχανήματα και την ευθύνη. Σήμερα αυτό έχει αλλάξει και συνεχίζει να αλλάζει.
Σε πολλές ναυτιλιακές εταιρείες, τα λειτουργικά τμήματα επανδρώνονται όλο και περισσότερο από ανθρώπους που δεν έχουν βρεθεί πότε στην γέφυρα ενός πλοίου κατά την προσέγγιση στην Σιγκαπούρη ή σε ένα πολυσύχναστο λιμάνι της Κίνας, δεν έχουν ταξιδέψει ποτέ μέσα σε μια χειμερινή καταιγίδα του Βόρειου Ατλαντικού και δεν έχουν ακούσει ποτέ ένα alarm της μηχανής στις 03:17 το πρωί.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν φάρσα
Η περίπτωση της Boeing και η κρίση γύρω από το Boeing 737 MAX είναι ένα από τα μεγαλύτερα παραδείγματα του τι συμβαίνει όταν η κουλτούρα της μηχανικής αντικαθίσταται από την κουλτούρα της οικονομικής διαχείρισης.
Μετά τη συγχώνευση με την McDonnell Douglas, η ηγεσία σταδιακά μετατοπίστηκε προς τα στελέχη που επικεντρώνονται στις αποδόσεις των μετόχων και στον ανταγωνισμό της αγοράς, ιδιαίτερα έναντι της Airbus.
Το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό. Οι εσωτερικές προειδοποιήσεις των μηχανικών αγνοήθηκαν, οι πιέσεις της πιστοποίησης αυξήθηκαν, τα χρονοδιαγράμματα και το κόστος ανέβηκαν πιο ψηλά στην ιεραρχία από την ασφάλεια, με αποτέλεσμα να σημειωθούν δύο θανατηφόρα ατυχήματα, που κόστισαν την ζωή σε 346 ανθρώπους.
Η αλήθεια είναι μια: Όταν αυτοί που λαμβάνουν τις αποφάσεις βρίσκονται πολύ μακριά από την επιχειρησιακή πραγματικότητα, η ασφάλεια γίνεται θεωρητική. Η αεροπορία πλήρωσε το τίμημα. Η ναυτιλία δεν πρέπει.
Το ίδιο μοτίβο στη ναυτιλία;
Σε πολλές εταιρείες σήμερα, οι λειτουργίες του στόλου διαχειρίζονται από άτομα χωρίς εμπειρία στη θάλασσα. Οι αποφάσεις για τον προϋπολογισμό υπερισχύουν των χρονοδιαγραμμάτων συντήρησης, τα KPI αντικαθιστούν την κρίση της ναυτιλίας και η κουλτούρα ασφάλειας περιορίζεται στη συμμόρφωση μέσω των εγγράφων και των check list.
Ένας διευθυντής μιας ναυτιλιακή εταιρείας στην στεριά μπορεί να υπολογίσει ότι ο δεξαμενισμός ενός πλοίου μπορεί να πάρει παράταση και να αναβληθεί, την στιγμή που ένας Α μηχανικός γνωρίζει πολύ καλά τι σημαίνει η δόνηση που αισθάνεται και γιατί είναι απαραίτητο το πλοίο να πάει αμέσως για δεξαμενισμό.
Το γραφείο μπορεί να πιέζει για την τήρηση του χρονοδιαγράμματος, ενώ ένας πλοίαρχος καταλαβαίνει τι πραγματικά απαιτείται όταν έχει μπροστά του να αντιμετωπίσει μια κακοκαιρία ή όταν πλέει ήδη μέσα σε αυτή.
Αλλά ποιανού η φωνή είναι πιο δυνατή; αν κάναμε αυτή την ερώτηση πριν μερικά χρόνια θα απαντούσαμε πολύ εύκολα του Πλοίαρχου. Σήμερα όμως;
Η θάλασσα και το πλοίο δεν σέβεται το PowerPoint ούτε τα υπολογιστικά φύλλα και τα περίπλοκα προγράμματα.
Ένα πλοίο στη θάλασσα είναι ένας ζωντανός μηχανικός οργανισμός που λειτουργεί σε ένα απρόβλεπτο και δύσκολο περιβάλλον. Κάθε απόφαση έχει φυσικές συνέπειες κα δεν είναι απλά μια ακόμη παρατήρηση ενός επιθεωρητή vetting ή ενός αξιωματικού του port state control.
Σε αντίθεση με τις δουλειές και τις επιχειρήσεις στην στεριά, η ναυτιλία λειτουργεί σε έναν κόσμο όπου ο καιρός δεν διαπραγματεύεται, τα μηχανήματα δεν συγχωρούν, η ανθρώπινη κόπωση συσσωρεύεται σιωπηλά και μια λανθασμένη απόφαση μπορεί να κοστίσει εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές.
Όταν οι άνθρωποι που βρίσκονται σε ηγετικές θέσεις αποσυνδεθούν από την επιχειρησιακή γνώση και την πραγματικότητα, ο κίνδυνος αυξάνεται κατακόρυφα.
Είναι πολύ σημαντικό να αναφέρω ότι αυτός ο κίνδυνος δεν είναι απαραίτητο ότι θα φέρει αμέσως μια ολοκληρωτική καταστροφή. Θα έλεγα ότι είναι πιο συχνό το φαινόμενο της σταδιακής διάβρωσης. Έμπειροι αξιωματικοί εγκαταλείπουν τον κλάδο, η ναυτοσύνη χάνεται, η επαγγελματική εξουθένωση αυξάνεται και η κουλτούρα ασφάλειας που βασίζεται στην επιλογή λ «tick-the-box» εδραιώνεται.
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να συμβαίνουν πολύ σοβαρά θαλάσσια ατυχήματα, τα οποία μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις οφείλονται σε πολύ σοβαρά ανθρώπινα λάθη, τα οποία σίγουρα θα μπορούσαν να αποφευχθούν. Έχουν μπει εκατοντάδες checklist και αμέτρητες διαδικασίες στα συστήματα ασφαλούς διαχείρισης της ναυτιλιακής εταιρίας, χωρίς όμως να αποτρέπουν αυτά τα σοβαρά ατυχήματα.
Μήπως τελικά βλέπουμε το δέντρο και χάνουμε το δάσος; Μήπως υπάρχει -θα έλεγα – και μια «βολεψιά» κάποιων στην ναυτιλιακή βιομηχανία, οι οποίοι για να δικαιολογήσουν τις θέσεις τους «αποκόβουν» τους ναυτικούς από τις εταιρείες και τις αποφάσεις που λαμβάνονται από αυτές;
Η κουλτούρα για την ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε τριμηνιαίες αναφορές, ακαταλαβίστικες πολιτικές και άχρηστα checklist. Η κουλτούρα για την ασφάλεια θα πρέπει να περνάει σωστά στο πλοίο και στους ναυτικούς από ανθρώπους που γνωρίζουν πώς θα το κάνουν. Ανθρώπους έμπειρους που γνωρίζουν από πρώτο χέρι τις δυσκολίες και την φύση του επαγγέλματος.
Γιατί έχει σημασία να υπάρχουν άνθρωποι με ναυτική εμπειρία σε ηγετικές θέσεις;
Υπάρχουν ναυτιλιακές εταιρείες οποίες συνδυάζουν την επιχειρησιακή ηγεσία με την εμπειρία στη θάλασσα. Αυτές καταλαβαίνουν ότι η εμπειρία στην θάλασσα δεν αποκτάται μέσα σε 4 ή 5 χρόνια σε ένα πανεπιστήμιο. Η εμπειρία στη θάλασσα αποκτάται μετά από πολλά χρόνια δουλειάς στα καράβια, έχοντας αντιμετωπίσει εκατοντάδες προβλήματα- υπό πίεση πολλές φορές, έχοντας περάσει από διοικητικές θέσεις, έχοντας ξενυχτήσει, ανησυχήσει και ιδρώσει από τις δύσκολες καταστάσεις.
Πρόκειται για ανθρώπους που έχουν υπογράψει ημερολόγια πλοίου, έχουν αισθανθεί τις δονήσεις της κύριας μηχανής, έχουν διαχειριστεί καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και έχουν αναλάβει την ευθύνη της διοίκησης. Οι τεχνικοί κλάδοι απαιτούν τεχνική ηγεσία, και η ναυτιλία δεν αποτελεί εξαίρεση.
Ο ναυτιλιακός κόσμος πρέπει να αναρωτηθεί αν χτίζουμε εταιρείες που λειτουργούν με υπολογιστικά φύλλα ή εταιρείες που έχουν σε ηγετικές θέσεις επαγγελματίες που κατανοούν τι πραγματικά είναι ένα πλοίο.
Διαβάστε ακόμα: Γιατί οι ναυτιλιακές εταιρείες θα πρέπει να ηγούνται από Πλοιάρχους και Α’ μηχανικούς
Το δίδαγμα από την περίπτωση της Boeing είναι ξεκάθαρο. Όταν η διοίκηση απομακρύνεται από την επιχειρησιακή πραγματικότητα, τα συστήματα αποτυγχάνουν. Και στη θάλασσα, η αποτυχία δεν είναι ποτέ θεωρητική.
Πιστεύω ότι οι ναυτικοί αξίζουν την αναγνώριση και όχι την απαξίωση και την υποβάθμιση που υπόκειντο τα τελευταία χρόνια.
Θα πρέπει να γνωρίζουμε και να μην ξεχνάμε ότι η θάλασσα δεν υπολογίζει τίτλους και σπουδές σε ακριβά πανεπιστήμια στην Αγγλία. Η θάλασσα χρειάζεται σεβασμό και ικανότητες, και αυτά δεν αποκτούνται σε καμία καρέκλα γραφείο στην στεριά…
