Τα τελευταία χρόνια τα πλοία έχουν γεμίσει με αισθητήρες, alarm, κάμερες και συστήματα παρακολούθησης. Μπορούμε πλέον με άνεση να παρακολουθούμε τα πλοία μέσω των δορυφόρων και των συσκευών AIS, τις μηχανές μέσω των αισθητήρων (sensors) και τα λιμάνια αλλά και τους χώρους των πλοίων μέσω καμερών. Τώρα όμως φαίνεται ότι η τεχνολογία αρχίζει να στρέφεται και προς τους ίδιους τους ανθρώπους. Το AI στα πλοία είναι ήδη εδώ
Ένα πρόσφατο άρθρο στο The Atlantic λέει ότι το λεγόμενο “emotion AI”, δηλαδή η τεχνητή νοημοσύνη που επιχειρεί να «διαβάσει» τα συναισθήματα των εργαζομένων μέσα από τις εκφράσεις προσώπου, της φωνής φωνή, ακόμη και τον τρόπο που πληκτρολογούν, αρχίζει να εμφανίζεται όλο και περισσότερο σε χώρους εργασίας. Η ναυτιλία δεν θα μπορούσε να μένει εκτός αυτής της συζήτησης και το AI στα πλοία αναμένεται να πρωταγωνιστήσει τα επόμενα χρόνια.
Ήδη υπάρχουν ερευνητικά projects που δοκιμάζουν κάποια συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που εστιάζουν στην αναγνώριση συναισθημάτων των πληρωμάτων των εμπορικών πλοίων. Τα συστήματα αυτά συνδυάζουν ανάλυση προσώπου, φωνής και δεδομένων από wearable συσκευές, με στόχο να εντοπίζουν αν ένας ναυτικός βρίσκεται υπό πίεση, είναι κουρασμένος ή ψυχολογικά επιβαρυμένος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το σύστημα μπορεί να στέλνει ειδοποίηση στη γέφυρα ή ακόμα και στα γραφεία της εταιρείας στη στεριά.
Άλλες μελέτες υποστηρίζουν ότι η ανάλυση του τρόπου ομιλίας ή του τόνου της φωνής ίσως βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό προβλημάτων ψυχικής υγείας, πριν αυτά γίνουν σοβαρά και θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια του ίδιου του ναυτικού, του πληρώματος και του πλοίου. Και πράγματι, σε έναν κλάδο όπως αυτό της ναυτιλίας και του ναυτικού επαγγέλματος, όπου η κόπωση, το άγχος και τα περιστατικά κατάθλιψης αποτελούν ένα σοβαρό πρόβλημα, είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί τέτοιες τεχνολογίες προκαλούν το ενδιαφέρον της ναυτιλιακής κοινότητας και όχι μόνο.
Οι κίνδυνοι που φέρνει το AI στα πλοία
Το θέμα όμως δεν είναι τόσο απλό. Έρευνες πάνω στη χρήση της ανίχνευσης συναισθημάτων σε χώρους εργασίας δείχνουν ότι πολλοί εργαζόμενοι αισθάνονται ότι παρακολουθούνται συνεχώς ή ότι τα συστήματα τους αξιολογούν λανθασμένα. Υπάρχει επίσης ο φόβος ότι ένα λάθος συμπέρασμα από το λογισμικό θα μπορούσε να επηρεάσει μια βάρδια, την αξιολόγηση τους ή ακόμα και τη δουλειά τους. Άλλωστε ποιος ναυτικός θα δεχτεί να αξιολογηθεί από ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης;
Για αυτό οι απόψεις διίστανται, αφού πολλοί υποστηρίζουν ότι σε ένα πλοίο αυτό μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επικίνδυνο. Η ασφάλεια βασίζεται στο να μπορεί κάποιος να πει ανοιχτά «είμαι πολύ κουρασμένος για να κάνω τη βάρδια μου» ή «κάτι δεν μου φαίνεται σωστό σε αυτόν τον χειρισμό». Αν όμως το πλήρωμα πιστέψει ότι αξιολογείται συνεχώς από κάποιο σύστημα που «βαθμολογεί» διάθεση ή συμπεριφορά, τότε πολλοί ίσως αρχίσουν να προσποιούνται ότι όλα είναι καλά αντί να μιλούν ειλικρινά.
Οι ρυθμιστικές αρχές στην Ευρώπη έχουν ήδη αρχίσει να αντιδρούν. Οι νέοι κανόνες της Ε.Ε. για την τεχνητή νοημοσύνη περιορίζουν σημαντικά τα συστήματα που επιχειρούν να αναγνωρίσουν συναισθήματα εργαζομένων στον χώρο εργασίας, εκτός από πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις που σχετίζονται με την υγεία ή την ασφάλεια.
Για τη ναυτιλία, η συζήτηση αυτή μόλις ξεκίνησε και σίγουρα θα μας απασχολήσει στο άμεσο μέλλον. Η χρήση του AI στα πλοία για την ανίχνευση ενδείξεων κόπωσης ή κινδύνου ίσως να έχει θέση σε ορισμένα περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου, όμως η προσπάθεια αξιολόγησης της διάθεσης ή της συμπεριφοράς ενός ναυτικού μέσω αλγορίθμων είναι κάτι που ανοίγει μια πολύ πιο σύνθετη συζήτηση, όχι μόνο για την τεχνολογία, αλλά κυρίως για την ανθρώπινη πλευρά.
Το σίγουρο είναι ότι ο ναυτικός περνά πλέον από την κρίση ανθρώπων που δεν γνωρίζουν το ναυτικό επάγγελμα, στην κρίση της τεχνητής νοημοσύνης, την οποία οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι πιθανόν να εμπιστεύονται πλέον «στα τυφλά». Άνθρωποι χωρίς πραγματική σχέση με τη θάλασσα και το πλοίο, που μέχρι σήμερα αξιολογούσαν ναυτικούς χωρίς να κατανοούν πλήρως το αντικείμενο, ίσως σύντομα παραδώσουν τα ηνία της αξιολόγησης σε αλγορίθμους.
Παράδοξο; Σίγουρα. Αλλά προς τα εκεί φαίνεται ότι οδηγούνται τα πράγματα.
Νέα εποχή στη ναυτιλία: Αυτόνομο πλοίο RoRo πιστοποιήθηκε και ξεκινάει τα ταξίδια του
