Όταν γίνεται μια συζήτηση για την πρώτη αιτία θανάτου των ναυτικών, οι περισσότεροι φέρνουν στο μυαλό τους συγκρούσεις πλοίων, πυρκαγιές, εκρήξεις, πτώσεις στη θάλασσα ή άλλα σοβαρά ναυτικά ατυχήματα. Η πραγματικότητα, όμως, αποδεικνύεται πολύ διαφορετική και είναι κάτι που θα πρέπει η ναυτιλιακή κοινότητα να επιστήσει την προσοχή της.
Στα πλαίσια αυτά, η πρώτη παγκόσμια καταγραφή του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ILO), η οποία βασίζεται σε στοιχεία που υπέβαλαν 66 χώρες για το 2024, δείχνει ότι η μεγαλύτερη απειλή για έναν ναυτικό δεν είναι απαραίτητα το ίδιο το πλοίο ή η εργασία του, αλλά η υγεία του.
Από τους 449 θανάτους που καταγράφηκαν, οι 245 οφείλονταν σε προβλήματα υγείας, ενώ τα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα ήταν μόλις 86. Ακολούθησαν οι περιπτώσεις ανθρώπων που χάθηκαν στη θάλασσα και οι αυτοκτονίες, αριθμοί που αναδεικνύουν και μια λιγότερο ορατή πλευρά της ζωής στο πλοίο.
Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι ο ίδιος ο ILO επισημαίνει πως οι 449 περιπτώσεις δεν αποτελούν το σύνολο των θανάτων παγκοσμίως, αλλά μόνο όσους δηλώθηκαν από τα κράτη που συμμετείχαν στην πρώτη αυτή διεθνή βάση δεδομένων.
Το πλήρωμα καταστρώματος έχει την πρωτιά
Για όσους έχουν υπηρετήσει χρόνια στη θάλασσα, τα στοιχεία αυτά δύσκολα προκαλούν έκπληξη. Ένας ναυτικός μπορεί να βρίσκεται ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες μακριά από το πλησιέστερο νοσοκομείο. Ένα έμφραγμα, ένα εγκεφαλικό ή μια άλλη σοβαρή ιατρική κατάσταση δεν αντιμετωπίζεται με την ίδια ταχύτητα όπως στην ξηρά, ακόμη κι αν το πλήρωμα ακολουθήσει όλες τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Ταυτόχρονα, η πολύμηνη απομάκρυνση από το σπίτι, οι συνεχείς βάρδιες, η έλλειψη ποιοτικού ύπνου, η κόπωση, η πίεση των επιθεωρήσεων και των λιμενικών εργασιών, αλλά και ο τρόπος ζωής που συχνά συνοδεύει το ναυτικό επάγγελμα, επιβαρύνουν σημαντικά την υγεία των πληρωμάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ασθένειες εμφανίζονται με τόσο μεγάλη διαφορά στην κορυφή της σχετικής λίστας.
Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι σχεδόν οι μισοί θάνατοι αφορούσαν μέλη του πληρώματος καταστρώματος, περίπου το ένα τρίτο μέλη του πληρώματος μηχανής, ενώ περισσότερα από τρία στα δέκα περιστατικά σημειώθηκαν σε bulk carriers.
Ένα μήνυμα που αφορά ολόκληρη τη ναυτιλία
Η νέα βάση δεδομένων του ILO δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Maritime Labour Convention (MLC), ώστε για πρώτη φορά να υπάρχει μια ενιαία εικόνα για τις αιτίες θανάτου των ναυτικών διεθνώς. Παρότι η καταγραφή απέχει ακόμη από το να θεωρείται πλήρης, αναδεικνύει ξεκάθαρα ότι η συζήτηση για την ασφάλεια στη θάλασσα δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στα ατυχήματα.
Η επένδυση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων, η καλύτερη πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες από απόσταση, η αντιμετώπιση της κόπωσης και η ουσιαστική στήριξη της ψυχικής υγείας των ναυτικών φαίνεται πως μπορούν να σώσουν περισσότερες ζωές από όσες ίσως πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Η έκθεση υπενθυμίζει, τελικά, ότι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι στη θάλασσα δεν είναι πάντοτε αυτοί που βλέπουμε στις ειδήσεις. Πολλές φορές εξελίσσονται αθόρυβα, μέσα στην καθημερινότητα ενός πληρώματος, πολύ μακριά από οποιοδήποτε λιμάνι.
Θα πρέπει η βιομηχανία να βάλει βαθιά το χέρι στην τσέπη και να βρει τρόπους να προστατέψει τους ναυτικούς όσο περισσότερο γίνεται. Εδώ και πολλές δεκαετίες έχουν επενδυθεί δεκάδες εκατομμύρια στα ναυτικά ατυχήματα, και η βιομηχανία είχε το βλέμμα της στραμμένο εκεί. Τα νέα στοιχεία όμως μας δείχνουν ότι θα πρέπει να στραφεί πλέον και στην αντιμετώπιση των παθολογικών αιτιών των ναυτικών με την ίδια προσήλωση.
