Η ναυτιλία κάνει ένα ακόμη βήμα προς την εποχή της αυτονομίας, αφού μετά από χρόνια συζητήσεων, δοκιμών και τεχνολογικών εξελίξεων, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) ενέκρινε το πρώτο παγκόσμιο κανονιστικό πλαίσιο που αφορά τα αυτόνομα πλοία επιφανείας, γνωστό ως MASS Code (Maritime Autonomous Surface Ships).
Η απόφαση αυτή θεωρείται ορόσημο, καθώς για πρώτη φορά τα αυτόνομα πλοία αποκτούν επίσημη θέση μέσα στο διεθνές ρυθμιστικό σύστημα της ναυτιλίας. Ο νέος Κώδικας υιοθετήθηκε κατά την 111η σύνοδο της Επιτροπής Ναυτικής Ασφάλειας του IMO στο Λονδίνο και θα τεθεί σε εφαρμογή από την 1η Ιουλίου 2026 σε εθελοντική βάση. Θα ακολουθήσει μια περίοδος συλλογής εμπειρίας και αξιολόγησης, με στόχο η υποχρεωτική εφαρμογή του να ξεκινήσει το 2032 μέσω τροποποιήσεων της SOLAS.
Σε αντίθεση με όσα πολλοί ίσως φαντάζονται, η απόφαση δεν σημαίνει ότι σύντομα θα δούμε έναν στόλο πλοίων να διασχίζει τις θάλασσας και τους ωκεανούς χωρίς ανθρώπινη επίβλεψη. Ο MASS Code δημιουργεί ένα πλαίσιο κανόνων και ευθυνών για τη σταδιακή ενσωμάτωση της αυτονομίας στη ναυτιλία, αναγνωρίζοντας ότι τα αυτόνομα και τηλεχειριζόμενα πλοία αποτελούν πλέον μια πραγματική επιχειρησιακή κατηγορία και όχι απλώς πειραματικά έργα.
Ο Κώδικας καλύπτει τέσσερα διαφορετικά επίπεδα αυτονομίας. Στο πρώτο επίπεδο, το πλήρωμα βρίσκεται πάνω στο πλοίο το οποίο πλέει με τη βοήθεια αυτοματοποιημένων συστημάτων. Στο δεύτερο, το πλοίο ελέγχεται εξ αποστάσεως αλλά και σε αυτή την περίπτωση θα υπάρχουν ναυτικοί πάνω σε αυτό. Στο τρίτο επίπεδο, η διαχείριση γίνεται πλήρως από την ξηρά χωρίς πλήρωμα στο πλοίο, ενώ στο τέταρτο προβλέπεται πλήρης αυτονομία, όπου τα ίδια τα συστήματα του πλοίου λαμβάνουν επιχειρησιακές αποφάσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο IMO δεν υιοθέτησε έναν αυστηρά τεχνικό κανονισμό, αλλά ένα πλαίσιο βασισμένο σε στόχους ασφαλείας. Με αυτόν τον τρόπο, οι κανόνες μπορούν να προσαρμόζονται στις τεχνολογικές εξελίξεις χωρίς να απαιτούνται συνεχείς αναθεωρήσεις κάθε φορά που εμφανίζεται μια νέα εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης ή τηλεχειρισμού.
Ποιος θα έχει την ευθύνη στα αυτόνομα πλοία ;
Ένα από τα βασικά ζητήματα που επιχειρεί να απαντήσει ο MASS Code είναι η ευθύνη σε περίπτωση ατυχήματος. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, κάθε αυτόνομο ή τηλεχειριζόμενο πλοίο θα πρέπει να διαθέτει έναν Πλοίαρχο, είτε αυτός βρίσκεται πάνω στο πλοίο είτε σε Κέντρο Απομακρυσμένων Επιχειρήσεων στη στεριά. Παράλληλα, τα κέντρα αυτά θα πρέπει να πιστοποιούνται από τη σημαία του πλοίου, εισάγοντας για πρώτη φορά ένα διεθνώς αναγνωρισμένο σύστημα λογοδοσίας για τις εξ αποστάσεως ναυτιλιακές επιχειρήσεις.
Ο νέος Κώδικας καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από τη σχεδίαση των συστημάτων, τη συνδεσιμότητα και την πλοήγηση, μέχρι την πυρασφάλεια, τη διαχείριση φορτίου, την ασφάλεια, τις επιθεωρήσεις, την αγκυροβολία και τους χειρισμούς πρόσδεσης. Για τη ναυτιλιακή βιομηχανία, αυτό σημαίνει ότι ναυπηγεία, νηογνώμονες, ασφαλιστές και λιμενικές αρχές αποκτούν πλέον ένα κοινό σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση των αυτόνομων πλοίων.
Παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις, ο άνθρωπος δεν πρόκειται να εξαφανιστεί από τη ναυτιλία στο άμεσο μέλλον. Τα συμβατικά επανδρωμένα πλοία θα συνεχίσουν να κυριαρχούν για πολλά χρόνια ακόμη. Ωστόσο, η υιοθέτηση του MASS Code αποτελεί σαφές μήνυμα ότι η αυτονομία περνά πλέον από το στάδιο της θεωρίας στο στάδιο της ρύθμισης και της πρακτικής εφαρμογής.
Επίσης, σε αντίθεση με όσα λέγονται κατά καιρούς, ο Πλοίαρχος θα συνεχίζει να παίζει καίριο και βασικό ρόλο στα αυτόνομα πλοία του μέλλοντος, αφού θα είναι αυτός που θα έχει την τελική ευθύνη και την τελική απόφαση.
Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι το ναυτικό επάγγελμα δεν καταργείται αλλά μετασχηματίζεται. Η διαχείριση αυτόνομων συστημάτων, τα κέντρα τηλεχειρισμού και οι νέες ψηφιακές δεξιότητες αναμένεται να αποτελέσουν μέρος της καθημερινότητας των αξιωματικών των επόμενων δεκαετιών.
