Η ιδέα ενός εμπορικού πλοίου που θα ταξιδεύει χωρίς Πλοίαρχο, αξιωματικούς και πλήρωμα μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε περισσότερο με σενάριο επιστημονικής φαντασίας παρά κάτι το οποίο θα μπορούσε να είναι αληθινό. Σήμερα, όμως, η ναυτιλία κάνει ένα ακόμη ουσιαστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
Από την 1η Ιουλίου 2026 τέθηκε σε ισχύ ο πρώτος διεθνής Μη Υποχρεωτικός Κώδικας για τα Αυτόνομα Πλοία (Maritime Autonomous Surface Ships – MASS Code) του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO). Ο κώδικας, που εγκρίθηκε τον Μάιο, δημιουργεί για πρώτη φορά ένα κοινό πλαίσιο ώστε κράτη, νηογνώμονες και ναυτιλιακές εταιρείες να μπορούν να δοκιμάζουν και να λειτουργούν αυτόνομα πλοία με ενιαίους κανόνες, πριν η σχετική νομοθεσία γίνει υποχρεωτική μέσω της SOLAS.
Δεν αλλάζει μόνο η τεχνολογία, αλλά ολόκληρη η φιλοσοφία της ναυτιλίας
Η συγκεκριμένη εξέλιξη ίσως να μην έχει άμεσο αντίκτυπο στα πλοία που ταξιδεύουν σήμερα. Χιλιάδες εμπορικά πλοία θα συνεχίσουν για πολλά ακόμη χρόνια να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο, έχοντας πλήρωμα πάνω στο πλοίο.
Ωστόσο, δύσκολα μπορεί κανείς να αγνοήσει ότι η ναυτιλία βρίσκεται μπροστά σε μια αλλαγή αντίστοιχη με εκείνη που έφερε η μετάβαση από τα ιστιοφόρα στα ατμόπλοια και στα πλοία με μηχανές εσωτερικής καύσης ή αργότερα η είσοδος του GPS και των ηλεκτρονικών χαρτών. Κάθε τέτοια τεχνολογική αλλαγή ξεκίνησε δειλά, όμως μέσα σε λίγες δεκαετίες έγινε η νέα πραγματικότητα.
Αυτό ακριβώς δείχνει και η απόφαση του IMO. Όταν ο διεθνής οργανισμός αρχίζει να θεσπίζει κανόνες, σημαίνει ότι η τεχνολογία έχει πάψει να αποτελεί απλώς ένα πείραμα και αντιμετωπίζεται πλέον ως κάτι που αναμένεται να αποτελέσει μέρος της καθημερινής ναυτιλίας.
Ποιος θα είναι ο Πλοίαρχος και ποιος θα έχει την ευθύνη;
Εκτός από τις τεχνικές προδιαγραφές, ανοίγουν πλέον και ερωτήματα που μέχρι σήμερα δεν είχαν σαφή απάντηση.
Ποιος θεωρείται ότι έχει τη διοίκηση ενός πλοίου όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται από λογισμικό; Ποιος φέρει τη νομική ευθύνη σε περίπτωση σύγκρουσης; Πώς πιστοποιούνται οι χειριστές ενός απομακρυσμένου κέντρου ελέγχου και μέχρι ποιο σημείο μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να αντικαταστήσει την ανθρώπινη κρίση σε μια δύσκολη ναυτιλιακή κατάσταση;
Αυτά είναι τα ζητήματα που καλείται να απαντήσει σταδιακά η διεθνής νομοθεσία τα επόμενα χρόνια αν και σε πρώτη φάση τη νομική ευθύνη θα την έχει ο Πλοίαρχο-χειριστής από την στεριά.
Οι αρμόδιες επιτροπές του ΙΜΟ συμφωνούν καταρχήν ότι θα υπάρχει ένας καθορισμένος «Master», όπως τον αναφέρουν, που θα είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία κάθε σκάφους και πλοίου MASS, ανεξάρτητα από το επίπεδο αυτονομίας (τρόπος λειτουργίας) με το οποίο λειτουργεί το σκάφος.
Με λίγα λόγια, την ευθύνη θα την έχει και πάλι κάποιος πλοίαρχος ο οποίος θα χειρίζεται το πλοίο εξ αποστάσεως.
Αυτό το καθορισμένο άτομο θα χειρίζεται το πλοίο από ένα καθορισμένο κέντρο απομακρυσμένων λειτουργιών (ROC) και θα υπόκειται σε νέες απαιτήσεις εκπαίδευσης όπως αυτές της STCW.
Το πιθανότερο είναι ότι τα πλήρως αυτόνομα ποντοπόρα πλοία απέχουν ακόμη αρκετό χρόνο από το να αποτελέσουν τον κανόνα. Παρ’ όλα αυτά, η έναρξη ισχύος του MASS Code δείχνει ότι η διαδικασία έχει πλέον ξεκινήσει επίσημα.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα. Η ναυτιλία δεν αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά πολλές φορές αλλάζει αθόρυβα. Χρόνια αργότερα συνειδητοποιούμε ότι η πραγματική στροφή είχε γίνει τη στιγμή που γράφτηκαν οι πρώτοι κανόνες για το μέλλον.
Το σίγουρο είναι ότι η ναυτιλία έχει εισέλθει σε μια νέα εποχή και μπορεί να μην ξυπνήσουμε αύριο και να δούμε μπροστά μας δεκάδες ή εκατοντάδες πλοία να πλέουν χωρίς πληρώματα, αλλά είναι αναπόφευκτο κάποια στιγμή να γίνει και αυτό. μπορεί αν πάρει 50 ή και περισσότερα χρόνια, είναι μαθηματικώς βέβαιο όμως ότι θα γίνει.
Διαβάστε ακόμα: Νέος ρόλος για τον Α’ μηχανικό: Σε κέντρο ελέγχου στην στεριά για τον έλεγχο μη επανδρωμένων πλοίων
