Η αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης στη θάλασσα αποτελεί πλέον βασική προτεραιότητα για τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα. Οργανώσεις ναυτικών, σημαίες κρατών, ναυτιλιακοί φορείς και οργανισμοί ευημερίας ναυτικών πίεσαν τα τελευταία χρόνια ώστε να δημιουργηθεί ένα ενιαίο διεθνές πλαίσιο προστασίας. Στο πλαίσιο αυτό ήρθε το STCW PSSR 2026.
Από την 1η Ιανουαρίου 2026, όλοι οι ναυτικοί που είναι ναυτολογημένοι σε πλοία διεθνών πλόων θα πρέπει υποχρεωτικά να αποδεικνύουν ότι διαθέτουν βασικές γνώσεις και ικανότητες σχετικά με την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας, της παρενόχλησης, του bullying και της σεξουαλικής κακοποίησης στο πλοίο.
Η αλλαγή αυτή δεν αποτελεί κάποια απλή σύσταση του νηογνώμονα ή του κράτους σημαίας, αλλά πρόκειται για υποχρεωτικό διεθνές πρότυπο που ενσωματώνεται στον κώδικα STCW μέσω της Απόφασης IMO MSC.560(108).
Παρακάτω παρουσιάζονται τα σημαντικότερα σημεία που αλλάζουν για τους ναυτικούς, τις εταιρείες, τα τμήματα πληρωμάτων, τις ναυτικές ακαδημίες και τα εκπαιδευτικά κέντρα.
1. Πώς προέκυψε η νέα υποχρεωτική εκπαίδευση
Η απόφαση του IMO προέκυψε μετά από πολυετή πίεση οργανισμών όπως η ITF, η ICS και οργανώσεων προστασίας ναυτικών, οι οποίες παρουσίασαν στοιχεία για περιστατικά bullying, παρενόχλησης και σεξουαλικής βίας πάνω στα πλοία.
Το 2022 ο IMO ξεκίνησε μια ειδική διαδικασία επεξεργασίας νέων κανόνων, ενώ το 2024 πραγματοποιήθηκε κοινή ομάδα εργασίας IMO και ILO στο Λονδίνο ώστε να δημιουργηθεί κοινή και εναρμονισμένη ορολογία μεταξύ STCW και MLC.
Η τελική απόφαση εγκρίθηκε τον Μάιο του 2024 και τίθεται σε ισχύ από 1 Ιανουαρίου 2026.
2. Τι αλλάζει νομικά στο STCW
Η αλλαγή ενσωματώνεται στο Table A-VI/1-4 του STCW, δηλαδή στο γνωστό Personal Safety and Social Responsibilities (PSSR), το οποίο αποτελεί μέρος του Basic Safety Training.
Προστίθεται πλέον νέα υποχρεωτική ικανότητα:
«Συμβολή στην πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης, συμπεριλαμβανομένων της σεξουαλικής παρενόχλησης, του bullying και της σεξουαλικής επίθεσης».
Δεν δημιουργείται νέο ξεχωριστό πιστοποιητικό. Η νέα εκπαίδευση θα αποτελεί μέρος του ήδη υπάρχοντος PSSR certificate.
3. Πώς ορίζονται πλέον bullying και harassment
Οι νέοι κανονισμοί ξεχωρίζουν συγκεκριμένες κατηγορίες συμπεριφορών:
- Βία: οποιαδήποτε φυσική επίθεση ή σωματική βία πάνω στο πλοίο.
- Παρενόχληση: συμπεριφορά που δημιουργεί εχθρικό, προσβλητικό ή ταπεινωτικό περιβάλλον εργασίας.
- Σεξουαλική παρενόχληση: οποιαδήποτε ανεπιθύμητη σεξουαλική συμπεριφορά.
- Bullying: επαναλαμβανόμενη και αδικαιολόγητη συμπεριφορά εναντίον κάποιου μέλους πληρώματος.
- Σεξουαλική επίθεση: κάθε σεξουαλική πράξη χωρίς συναίνεση.
Η ίδια ορολογία θα χρησιμοποιείται τόσο στο STCW όσο και στο MLC.
4. Ποιους αφορά
Οι νέοι κανόνες αφορούν όλους τους ναυτικούς σε πλοία SOLAS διεθνών πλόων, ανεξαρτήτως βαθμού ή ειδικότητας.
Αφορά:
- Αξιωματικούς γέφυρας
- Αξιωματικούς μηχανής
- Κατώτερο πλήρωμα καταστρώματος και μηχανοστασίου
- Πλήρωμα Κουζίνας
Δεν αφορά άμεσα αλιευτικά ή μικρά επιβατηγά πλοία εσωτερικών πλόων, εκτός αν το απαιτήσει η εθνική νομοθεσία κάθε χώρας.
5. Τι θα μαθαίνουν πλέον οι ναυτικοί στην εκπαίδευση
Η νέα εκπαίδευση PSSR θα περιλαμβάνει:
- Αναγνώριση περιστατικών bullying και harassment
- Διαδικασίες αναφοράς περιστατικών
- Πώς παρεμβαίνει με ασφάλεια ένας μάρτυρας περιστατικού
- Πώς υποστηρίζεται ένα θύμα χωρίς πίεση ή εκφοβισμό
Ο στόχος δεν είναι να μετατραπούν οι ναυτικοί σε ψυχολόγους ή ανακριτές, αλλά να γνωρίζουν τι θεωρείται παραβίαση και πώς πρέπει να αντιδράσουν.
6. Τι γίνεται με τα υπάρχοντα PSSR certificates
Τα υπάρχοντα πιστοποιητικά που έχουν εκδοθεί πριν την 1η Ιανουαρίου 2026 παραμένουν κανονικά σε ισχύ μέχρι τη λήξη τους.
Η νέα εκπαίδευση θα απαιτείται:
- Κατά την ανανέωση του πιστοποιητικού μετά το 2026
- ή σε όσους αποκτούν το πιστοποιητικό PSSR πρώτη φορά μετά το 2026
7. Τι αλλάζει για τις ναυτιλιακές εταιρείες μέσω του MLC
Παράλληλα με το STCW, τροποποιείται και το Maritime Labour Convention (MLC).
Από το 2027 οι εταιρείες θα πρέπει υποχρεωτικά:
- να αναγνωρίζουν bullying και harassment ως κίνδυνο στο SMS τους
- να διαθέτουν επίσημη διαδικασία αναφοράς περιστατικών
- να προστατεύουν όσους κάνουν αναφορά
- να παρέχουν υποστήριξη στα θύματα
8. Σεξουαλική επίθεση και αφαίρεση διπλώματος
Μία από τις πιο σοβαρές αλλαγές αφορά το STCW Regulation I/5.
Πλέον, η καταδίκη για σεξουαλική επίθεση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε αναστολή ή αφαίρεση του διπλώματος του ναυτικού (Certificate of Competency) από τη σημαία.
Μέχρι σήμερα η STCW επικεντρωνόταν κυρίως σε επαγγελματικά λάθη, αμέλεια ή ανικανότητα. Για πρώτη φορά αναγνωρίζεται ότι σοβαρές συμπεριφορές κατά άλλων μελών πληρώματος μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε οριστική απομάκρυνση από το ναυτικό επάγγελμα.
9. Διαφορετική εφαρμογή ανά σημαία
Κάθε σημαία θα εφαρμόσει τους κανόνες με δικές της διαδικασίες.
Η Βρετανία, η Λιβερία και ο Παναμάς έχουν ήδη εκδώσει οδηγίες εφαρμογής, επιβεβαιώνοντας ότι:
- Τα παλιά certificates παραμένουν προσωρινά έγκυρα
- Οι νέες απαιτήσεις θα εφαρμόζονται στις ανανεώσεις
Οι εταιρείες με πλοία πολλών σημαιών θα πρέπει να ελέγχουν ξεχωριστά τις απαιτήσεις κάθε νηολόγιο.
10. Τι πρέπει να κάνουν τώρα ναυτικοί και εταιρείες
Οι ναυτικοί θα πρέπει:
- Να ελέγξουν την ημερομηνία λήξης του PSSR certificate
- Να γνωρίζουν τις διαδικασίες επί του πλοίου για την αναφορά τέτοιων περιστατικών
- Να βεβαιωθούν ότι η εκπαίδευση γίνεται από εγκεκριμένο εκπαιδευτικό κέντρο
Οι εταιρείες και τα τμήματα πληρωμάτων θα πρέπει:
- Να ελέγχουν τα πιστοποιητικά πριν από τη ναυτολόγηση του εκάστοτε ναυτικού
- Να αναθεωρήσουν το σύστημα ασφαλούς διαχείρισης (SMS) και τις διαδικασίες αναφοράς
- Να εκπαιδεύσουν σωστά τα πληρώματα πριν από το 2027
Η ναυτιλία φαίνεται ότι μπαίνει πλέον σε μια νέα εποχή όπου η συμπεριφορά πάνω στο πλοίο δεν θεωρείται απλώς ένα «εσωτερικό θέμα πληρώματος», αλλά κομμάτι της συνολικής ασφάλειας και επαγγελματικής επάρκειας του ναυτικού.
Κανένας νοήμον άνθρωπος δεν συμφωνεί με την σεξουαλική παρενόχληση και σε αυτό θα πρέπει να είναι όλοι κάθετοι. Αυτό όμως που θα πρέπει να προσδιοριστεί είναι που ξεκινάει το bullying και η παρενόχληση ενός ανώτερου αξιωματικού σε ένα μέλος του πληρώματος.
Ξεκινάει με τον να τον πιέσει να γίνει η δουλειά λόγω μιας σημαντικής επιθεώρησης και ενός δύσκολου λιμανιού; ξεκινάει γιατί η ναυτιλιακή εταιρεία πιέζει και αυτή έχοντας ένα πολύ σφιχτό χρονοδιάγραμμα; Ξεκινάει όταν θα υψωθεί η φωνή εν μέσω πίεσης και κούρασης όταν ένα μέλος του πληρώματος βάλει σε κίνδυνο το πλοίο ή τον ίδιο τον αξιωματικό, ο οποίος από την ενέργεια αυτή μπορεί να πάει και στην φυλακή την στιγμή που το μέλος του πληρώματος θα πάει σπίτι του και στην οικογένεια του;
Είναι ερωτήματα που μένει να απαντηθούν στο άμεσο μέλλον, και τα οποία αναμένεται να αλλάξουν ακόμη περισσότερο τη ναυτιλία.
Διαβάστε ακόμα: Προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ναυτικοί εντός πλοίου
