Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, οι περισσότεροι ναυτικοί θεωρούσαν σχεδόν αδιανόητο ότι το GPS θα μπορούσε να σταματήσει να αποτελεί το πιο αξιόπιστο μέσο προσδιορισμού θέσης και ότι είναι κάτι που είναι αδύνατον να χαθεί. Σήμερα όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική και συνάμα σκληρή..
Οι πολεμικές συγκρούσεις είχαν, και συνεχίζουν να έχουν, σαν αποτέλεσμα τα περιστατικά GPS jamming και GPS spoofing να αυξάνονται συνεχώς σε περιοχές όπως η Μαύρη Θάλασσα, η Βαλτική, η Ερυθρά Θάλασσα, ο Περσικός Κόλπος και τα Στενά του Ορμούζ, δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα στην ασφαλή ναυσιπλοΐα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αμερικανική εταιρεία Iridium ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε τις εμπορικές παραδόσεις ενός νέου μικροσκοπικού δέκτη πλοήγησης, ο οποίος έχει σχεδιαστεί ώστε να συνεχίζει να παρέχει αξιόπιστα δεδομένα θέσης και χρόνου ακόμη και όταν τα συμβατικά δορυφορικά συστήματα παρεμβάλλονται ή παραποιούνται.
Η νέα συσκευή αξιοποιεί το δίκτυο δορυφόρων χαμηλής τροχιάς (LEO) της Iridium και κρυπτογραφημένα σήματα Positioning, Navigation and Timing (PNT), τα οποία, σύμφωνα με την εταιρεία, μπορούν να λειτουργήσουν ως ανεξάρτητη εναλλακτική λύση σε περιβάλλοντα όπου τα παραδοσιακά συστήματα GNSS δεν είναι πλέον αξιόπιστα.
Όταν το GPS δείχνει ότι το πλοίο βρίσκεται… στη στεριά
Το πρόβλημα είναι πλέον υπαρκτό και όχι θεωρητικό. Τα προβλήματα που έχουν δημιουργήσει η απώλεια του σήματος του GPS είναι πολλά και σοβαρά.
Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί χιλιάδες περιστατικά όπου εμπορικά πλοία εμφανίζονται ξαφνικά δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από την πραγματική τους θέση. Σε άλλες περιπτώσεις, το ηλεκτρονικό σύστημα πλοήγησης δείχνει ότι το πλοίο κινείται πάνω στη στεριά ή μέσα σε λιμάνια όπου δεν βρέθηκε ποτέ.
Το φαινόμενο οφείλεται κυρίως σε δύο διαφορετικές μορφές ηλεκτρονικής παρέμβασης.
Το GPS jamming μπλοκάρει το δορυφορικό σήμα, με αποτέλεσμα ο δέκτης να χάνει τη θέση του, ενώ το GPS spoofing θεωρείται ακόμη πιο επικίνδυνο, καθώς ο δέκτης λαμβάνει ψεύτικο σήμα και «πιστεύει» ότι βρίσκεται σε διαφορετικό σημείο από το πραγματικό.
Αυτό σημαίνει ότι ο αξιωματικός φυλακής μπορεί να βλέπει στην οθόνη του ECDIS ότι το πλοίο του βρίσκεται σε μία θέση και στην πραγματικότητα να βρίσκεται κάπου αλλού. Αυτό οπώς γίνεται εύκολα κατανοητό, μπορεί αν είναι καταστροφικό.
Γιατί δεκάδες εμπορικά πλοία «εξαφανίζονται» όταν περνούν από τα Στενά του Ορμούζ;
Η ναυτιλία μπαίνει σε μια νέα εποχή
Η Iridium δεν υποστηρίζει ότι αντικαθιστά το GPS. Ο στόχος της είναι να προσφέρει μια δεύτερη, ανεξάρτητη πηγή προσδιορισμού θέσης και χρόνου, ώστε κρίσιμες λειτουργίες να συνεχίσουν να λειτουργούν ακόμη και όταν τα δορυφορικά σήματα δέχονται παρεμβολές.
Αυτό ίσως αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντικό για τα εμπορικά πλοία που δραστηριοποιούνται σε περιοχές υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου, όπου τα περιστατικά spoofing έχουν γίνει πλέον σχεδόν καθημερινό φαινόμενο.
Πριν από λίγα χρόνια, τέτοιου είδους συστήματα θεωρούνταν εξειδικευμένος στρατιωτικός εξοπλισμός. Σήμερα όμως αρχίζουν να περνούν σταδιακά και στη ναυτιλία.
Δεν αποκλείεται μάλιστα μέσα στην επόμενη δεκαετία να θεωρείται αυτονόητο ότι μια γέφυρα ενός εμπορικού πλοίου θα διαθέτει περισσότερες από μία ανεξάρτητες πηγές προσδιορισμού θέσης, όπως σήμερα θεωρείται αυτονόητη η ύπαρξη δύο ανεξάρτητων μονάδων ECDIS, δύο (ή και τριών) radar ή εφεδρικών συστημάτων επικοινωνίας.
Το GPS δεν αρκεί πλέον από μόνο του
Η μεγαλύτερη αλλαγή ίσως δεν είναι το ίδιο το προϊόν της Iridium αλλά αυτό που συμβολίζει. Για περισσότερα από τριάντα χρόνια, η ναυτιλία βασίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στο GPS ως το βασικό μέσο ηλεκτρονικής ναυσιπλοΐας. Οι εξελίξεις των τελευταίων ετών δείχνουν όμως ότι αυτή η εποχή αρχίζει σταδιακά να αλλάζει.
Όσο οι ηλεκτρονικές παρεμβολές γίνονται συχνότερες, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για εναλλακτικές λύσεις που θα επιτρέπουν στους πλοιάρχους να συνεχίσουν να πλοηγούν με ασφάλεια ακόμη και όταν το GPS παύει να είναι αξιόπιστο.
Και αν κάτι μας έχει διδάξει η ιστορία της ναυτιλίας, είναι ότι κάθε νέα τεχνολογία που λύνει ένα πραγματικό επιχειρησιακό πρόβλημα αργά ή γρήγορα βρίσκει τη θέση της στη γέφυρα των πλοίων. Η ναυτιλία εξελίσσεται ραγδαία τα τελευταία χρόνια και είναι σίγουρο ότι πολύ σύντομα το Αμερικάνικο GPS, το Ρωσικό GLONASS ή οποιοδήποτε άλλο τέτοιο σύστημα δεν θα είναι το μοναδικό σύστημα ευρέσεως της θέσης των πλοίων.
