Η Ελλάδα εμπόδισε την έγκριση του νέου ευρωπαϊκού πακέτου κυρώσεων μέχρι να εξασφαλιστεί εξαίρεση για τη μεταφορά ρωσικού LNG προς τρίτες χώρες. Ο συμβιβασμός που επιτεύχθηκε στις Βρυξέλλες διατηρεί, υπό προϋποθέσεις, τη δυνατότητα δραστηριοποίησης ευρωπαϊκών LNG carriers στη συγκεκριμένη αγορά.
Πίσω από τη διπλωματική διαπραγμάτευση τίθεται ένα κρίσιμο ερώτημα για την ευρωπαϊκή ναυτιλία, και δεν είναι άλλο από το εάν τα πλοία και οι εταιρείες της ΕΕ αποχωρήσουν από την αγορά, ποιος θα αναλάβει το μεταφορικό έργο που θα αφήσουν πίσω τους;
Οι πρεσβευτές των κρατών-μελών κατέληξαν την Πέμπτη σε συμφωνία για το 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, το οποίο περιλαμβάνει νέα μέτρα στον χρηματοπιστωτικό και ενεργειακό τομέα, καθώς και πρόσθετους περιορισμούς σε πλοία που συνδέονται με τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο».
Καθοριστικό σημείο των διαπραγματεύσεων αποτέλεσε η μεταφορά ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αρχική πρόβλεψη θα απαγόρευε στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να παρέχουν σχετικές υπηρεσίες από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Ύστερα από τις αντιρρήσεις της Ελλάδας, συμφωνήθηκε εξαίρεση διάρκειας ενός έτους για τις εταιρείες της ΕΕ που μεταφέρουν ρωσικό φυσικό αέριο προς τρίτες χώρες. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, η εξαίρεση θα ανανεώνεται αυτομάτως, εκτός εάν ληφθεί διαφορετική απόφαση.
Η απαγόρευση εισαγωγής ρωσικού LNG στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει και δεν επηρεάζεται από τον συμβιβασμό και η αλλαγή αφορά αποκλειστικά το εάν ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούν να συμμετέχουν στη θαλάσσια μεταφορά φορτίων με προορισμό αγορές εκτός ΕΕ.
Η ελληνική θέση
Η Αθήνα υποστήριξε ότι ένας καθολικός αποκλεισμός των ευρωπαϊκών εταιρειών από το συγκεκριμένο εμπόριο δεν θα περιόριζε απαραίτητα τα έσοδα της Ρωσίας, αλλά αντιθέτως, θα μπορούσε απλώς να μεταφέρει το μεταφορικό έργο σε πλοιοκτήτριες και διαχειρίστριες εταιρείες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με άλλα λόγια, τα φορτία θα εξακολουθούσαν πιθανότατα να βρίσκουν αγοραστές και πλοία, αλλά η ευρωπαϊκή ναυτιλία θα έχανε μερίδιο μιας εξειδικευμένης αγοράς προς όφελος ανταγωνιστών από την Ασία ή άλλες τρίτες χώρες.
Η ελληνική επιχειρηματολογία δεν αμφισβήτησε τον γενικό στόχο της άσκησης οικονομικής πίεσης στη Ρωσία αλλά επικεντρώθηκε στην αποτελεσματικότητα του συγκεκριμένου περιορισμού και στις πιθανές παράπλευρες απώλειες για τις νόμιμες ευρωπαϊκές εταιρείες.
Όπως ανέφεραν ελληνικές κυβερνητικές πηγές, οι κυρώσεις θα πρέπει να περιορίζουν την οικονομική δυνατότητα της Μόσχας, χωρίς να δημιουργούν ταυτόχρονα στρατηγικά οφέλη για επιχειρήσεις τρίτων χωρών σε βάρος της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.
Γιατί αφορά άμεσα τη ναυτιλία;
Η αγορά των LNG carriers δεν είναι μια συνηθισμένη ναυλαγορά αφού απαιτεί πλοία υψηλής τεχνολογίας, εξειδικευμένα πληρώματα, αυστηρές διαδικασίες ασφαλείας και σημαντικά κεφάλαια για την κατασκευή και τη λειτουργία κάθε μονάδας.
Η Ελλάδα διαθέτει μία από τις ισχυρότερες παρουσίες παγκοσμίως στον συγκεκριμένο κλάδο, επομένως, κάθε ευρωπαϊκό μέτρο που περιορίζει τη δυνατότητα παροχής θαλάσσιων μεταφορών LNG έχει άμεσο ενδιαφέρον για ελληνικών συμφερόντων στόλους, αλλά και για το ευρύτερο ευρωπαϊκό ναυτιλιακό οικοσύστημα.
Δεν πρόκειται μόνο για τα έσοδα από τους ναύλους. Γύρω από ένα LNG carrier δραστηριοποιούνται τεχνικές εταιρείες, νηογνώμονες, ασφαλιστές, χρηματοδότες, ναυλομεσίτες, προμηθευτές και χιλιάδες ναυτικοί με εξειδικευμένη εκπαίδευση.
Μια απότομη αποχώρηση των ευρωπαϊκών εταιρειών από ένα τμήμα της αγοράς θα μπορούσε να μειώσει και την επιρροή της Ευρώπης στους όρους ασφαλείας, διαφάνειας και κανονιστικής συμμόρφωσης υπό τους οποίους πραγματοποιούνται αυτές οι μεταφορές.
Η εξαίρεση δεν σημαίνει ότι η αγορά επιστρέφει σε καθεστώς πλήρους κανονικότητας και οι εταιρείες είναι υποχρεωμένες να συνεχίσουν να εξετάζουν προσεκτικά κάθε φορτίο, σύμβαση, αντισυμβαλλόμενο και λιμένα, καθώς το ευρωπαϊκό καθεστώς κυρώσεων παραμένει σύνθετο και εξελίσσεται διαρκώς.
Παράλληλα, ενισχύεται η ανάγκη για αυστηρό νομικό και κανονιστικό έλεγχο, ώστε να διαχωρίζεται η νόμιμη εμπορική δραστηριότητα από πρακτικές καταστρατήγησης των κυρώσεων.
Ο συμβιβασμός που επιτεύχθηκε στις Βρυξέλλες δείχνει ότι η ναυτιλία δεν αποτελεί απλώς μέσο μεταφοράς μέσα στη γεωπολιτική σύγκρουση αλλά αποτελεί μέρος της ίδιας της διαπραγμάτευσης, καθώς οι αποφάσεις για την ενέργεια μπορούν να αναδιαμορφώσουν μέσα σε λίγους μήνες τις θαλάσσιες ροές, τους στόλους και την ισορροπία δυνάμεων στην παγκόσμια αγορά LNG.
