Τα απογοητευτικά αποτελέσματα των Πανελλαδικών για τις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού επαναφέρουν με ένταση τη συζήτηση για το μέλλον της ναυτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Στο άρθρο που ακολουθεί, ο Δρ Βασίλειος Τσουκαλάς, Καθηγητής της ΑΕΝ Ασπροπύργου, καταθέτει τη δική του οπτική για τα προβλήματα των ΑΕΝ και εξηγεί γιατί θεωρεί αναγκαία μια νέα εθνική στρατηγική για την αναβάθμισή τους.
Πολλά ακούστηκαν τις τελευταίες ημέρες για το ηχηρό μήνυμα ή το προειδοποιητικό καμπανάκι που έστειλαν τα αποτελέσματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων για την εισαγωγή στις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού. Δυστυχώς, η αλήθεια είναι ότι το καμπανάκι χτυπά εδώ και πολλά χρόνια, όμως κάποιοι είχαν επιλέξει να μην το ακούν: τόσο το αρμόδιο Υπουργείο Ναυτιλίας όσο και ο ναυτιλιακός χώρος γενικότερα. Στις φετινές Πανελλαδικές Εξετάσεις, ωστόσο, τα αποτελέσματα για τη ναυτική εκπαίδευση είναι πραγματικά απογοητευτικά.
Και αυτό δεν αφορά μόνο την πτώση των βάσεων. Αφορά κυρίως την απόφαση των αποφοίτων των Γενικών Λυκείων να γυρίσουν, για ακόμη μία φορά, την πλάτη στη ναυτική εκπαίδευση και στις ΑΕΝ. Από τις 527 θέσεις για αποφοίτους ΓΕΛ, οι 372 έμειναν κενές στις Σχολές Μηχανικών, ενώ από τις 538 θέσεις οι 105 έμειναν κενές στις Σχολές Πλοιάρχων. Ωστόσο, οι κενές θέσεις θα καλυφθούν από αποφοίτους των ΕΠΑΛ, μέσω ενός συστήματος που είναι βέβαιο ότι χρειάζεται αναθεώρηση.
Η κατάσταση αυτή τείνει πλέον να παγιωθεί και αποτελεί μία νέα πραγματικότητα στις ΑΕΝ. Κάθε χρόνο μειώνονται οι εισαγόμενοι από τα Γενικά Λύκεια, ενώ αντίστοιχα αυξάνονται οι εισαγόμενοι από τα ΕΠΑΛ. Αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης είναι η δραματική υποβάθμιση του επιπέδου σπουδών.
Η διδακτική εμπειρία στις ΑΕΝ δείχνει ότι σημαντικό ποσοστό των εισαγομένων από τα ΕΠΑΛ αντιμετωπίζει δυσκολίες στα Μαθηματικά, στη Φυσική και στη Χημεία, μαθήματα απολύτως απαραίτητα για την παρακολούθηση των τεχνικών και ναυτικών μαθημάτων, με αποτέλεσμα να αδυνατούν να ανταποκριθούν με επάρκεια στις απαιτήσεις των προγραμμάτων σπουδών των ΑΕΝ. Δυστυχώς, οι φωτεινές εξαιρέσεις εξαιρετικών σπουδαστών από τα ΕΠΑΛ επιβεβαιώνουν τον κανόνα.
Μπροστά σε αυτή τη δυσάρεστη κατάσταση, που χρόνο με τον χρόνο επιδεινώνεται, ποια είναι η αντίδραση του ναυτιλιακού χώρου; Ποια μέτρα έχουν λάβει η ηγεσία του Υπουργείου Ναυτιλίας και η Πολιτεία;
Δυστυχώς, οι προτάσεις που κατά καιρούς βλέπουν το φως της δημοσιότητας κινούνται προς λάθος κατεύθυνση και περισσότερο επιδεινώνουν παρά αντιμετωπίζουν το πρόβλημα. Αντί για ουσιαστική αναβάθμιση και ένταξη των Ακαδημιών Εμπορικού Ναυτικού στην Ανώτατη Εκπαίδευση, ακούγονται προτάσεις για μετατροπή των ΑΕΝ σε ΙΕΚ. Αντί για θεσμοθέτηση του επιπέδου 6 για τους αποφοίτους των ΑΕΝ, προτείνεται η υποβάθμιση στο επίπεδο 5, δηλαδή στο επίπεδο αποφοίτου ΙΕΚ.
Και φυσικά ούτε κουβέντα για ένα νέο θεσμικό πλαίσιο που θα στηρίζει τις συνεργασίες με τον ναυτιλιακό χώρο και τα πανεπιστήμια της χώρας και του εξωτερικού, θα ενισχύει τη ναυτική έρευνα και την καινοτομία και θα δίνει νέα προοπτική στις ΑΕΝ. Από την άλλη πλευρά, η ηγεσία του Υπουργείου Ναυτιλίας εξακολουθεί μέχρι σήμερα να παρακολουθεί τις εξελίξεις χωρίς να αναλαμβάνει τις πρωτοβουλίες που θα όφειλε να αναλάβει.
Όταν, όμως, το σύνολο σχεδόν των ελληνικών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχει αναβαθμιστεί ουσιαστικά τα τελευταία χρόνια μέσα από σειρά νομοθετικών πρωτοβουλιών όλων των κυβερνήσεων, όταν τα ΤΕΙ έχουν μετατραπεί σε πανεπιστήμια, όταν οι Αστυνομικές, οι Πυροσβεστικές και οι Σχολές του Λιμενικού αποτελούν πλέον Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα, όταν ακόμη και οι σχολές υπαξιωματικών αναβαθμίστηκαν πρόσφατα σε ανώτατες σχολές, ποιος μπορεί να περιμένει ότι οι αξιόλογοι και ικανοί νέοι, οι αριστούχοι των ΓΕΛ και των ΕΠΑΛ, θα επιλέξουν τον δρόμο της ναυτικής εκπαίδευσης; Ποιος περιμένει να επιλέξουν σχολές που η διαβάθμισή τους στηρίζεται ακόμη και σήμερα σε νόμο των ΚΑΤΕΕ του 1977; Πόσοι άραγε γνωρίζουν ή θυμούνται σήμερα τα ΚΑΤΕΕ;
Μετά από όλα αυτά, το ερώτημα που τίθεται είναι απλό. Ποιους αξιωματικούς θέλει τελικά η ελληνική ναυτιλία; Χρειάζεται Πλοιάρχους και Μηχανικούς που ολοκληρώνουν με δυσκολία τις σπουδές τους, που παλεύουν ξανά και ξανά να περάσουν τα μαθήματα, κυνηγώντας απλώς το «πέντε» στις εξετάσεις; Ή χρειάζεται ικανούς και υψηλού επιπέδου σπουδαστές, αριστούχους των λυκείων, οι οποίοι θα διακριθούν στα πλοία και στη συνέχεια θα στελεχώσουν τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις της χώρας;
Η αντιστροφή της κατάστασης είναι εφικτή. Το απέδειξαν τα πρόσφατα νομοθετικά μέτρα ουσιαστικής αναβάθμισης που εφαρμόστηκαν από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, προκειμένου να αναστραφεί η εικόνα των κενών θέσεων στις στρατιωτικές σχολές. Η ναυτιλιακή κοινότητα και το Υπουργείο Ναυτιλίας οφείλουν σήμερα να προχωρήσουν στα τολμηρά βήματα που δυστυχώς δεν έγιναν επί δεκαετίες.
Η δημόσια ναυτική εκπαίδευση μπορεί και πρέπει να πάψει να αποτελεί το «αποπαίδι» της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και να μετατραπεί σε έναν σύγχρονο, δυναμικό χώρο ανώτατης εκπαίδευσης, αντάξιο της παγκόσμιας πρωτοπορίας της ελληνικής ναυτιλίας και της μακραίωνης ναυτικής παράδοσης της χώρας. Μόνο έτσι θα μπορέσει να προσελκύσει ξανά τους καλύτερους και ικανότερους νέους και νέες της πατρίδας μας.
Δρ Βασίλειος Τσουκαλάς
Ναυπηγός Μηχανολόγος Μηχανικός
Καθηγητής ΑΕΝ Ασπροπύργου
Πρώην Διευθυντής Σχολής Μηχανικών ΑΕΝ Ασπροπύργου
