Δίχτυα γύρω από το ακομοδέσιο και σάκοι άμμου στα παράθυρα της γέφυρας θα συνθέτουν τη νέα εικόνα των εμπορικών πλοίων που περνάνε από επικίνδυνες και εμπόλεμες περιοχές. Μπορούν, όμως, αυτά τα αυτοσχέδια μέτρα να σταματήσουν ένα drone με εκρηκτικά ή απλώς είναι μια ψευδαίσθηση ασφαλείας για το πλήρωμα;
Η φωτογραφία ενός εμπορικού πλοίου με ολόκληρη σχεδόν την υπερκατασκευή του καλυμμένη από δίχτυ δείχνει πόσο γρήγορα έχουν αλλάξει οι κίνδυνοι στην θάλασσα. Μέτρα που μέχρι πρόσφατα θα παρέπεμπαν σε πεδίο μάχης εφαρμόζονται πλέον σε εμπορικά πλοία σε μια απέλπιδα, θα λέγαμε, προσπάθεια να προστατευτεί η γέφυρα, οι χώροι ενδιαίτησης του πληρώματος και, κυρίως, οι άνθρωποι που βρίσκονται μέσα σε αυτούς.
Τα δίχτυα προορίζονται για να λειτουργήσουν ως ένα επιπλέον εμπόδιο ανάμεσα στο εισερχόμενο μη επανδρωμένο αεροσκάφος και στο πλοίο. Εάν πρόκειται για μικρό, σχετικά αργό drone, είναι πιθανό να μπλέξουν οι έλικες ή το σώμα του προτού αυτό χτυπήσει την γέφυρα και το ακομοδέσιο. Σε αυτή την περίπτωση, μπορούν να εκραγούν πρόωρα σε κάποια σχετικά μεγαλύτερη απόσταση από την υπερκατασκευή του πλοίου.
Αυτή η απόσταση, ακόμη και αν είναι λίγα μέτρα, ενδέχεται να περιορίσει τη ζημιά και να συγκρατήσει μέρος των θραυσμάτων. Δεν σημαίνει, όμως, ότι η απειλή εξαλείφεται πλήρως και δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάποιος που μπορεί να το πει αυτό..
Το drone μπορεί να σταματήσει – η έκρηξη όχι
Εάν ένα drone που μεταφέρει εκρηκτικά πέσει επάνω στο δίχτυ, το φορτίο των εκρηκτικών που κουβαλάει παραμένει ενεργό. Αντί να εκραγεί στο παράθυρο της γέφυρας, μπορεί να εκραγεί λίγα μέτρα μακρύτερα, πάνω από ανοικτό κατάστρωμα, κοντά στους χώρους ενδιαίτησης ή δίπλα σε εξοπλισμό που είναι κρίσιμος για τη λειτουργία του πλοίου.
Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από παράγοντες που δύσκολα μπορούν να εκτιμηθούν μόνο από μια φωτογραφία: τον τύπο και την ταχύτητα του drone, το βάρος και το είδος της εκρηκτικής κεφαλής, τη γωνία προσέγγισης, την αντοχή του διχτυού και κυρίως την απόστασή του από το τμήμα του πλοίου που επιχειρεί να προστατεύσει.
Ένα δίχτυ μπορεί να έχει πιθανότητες απέναντι σε μικρό ελικοφόρο drone, δεν αποτελεί όμως κάποια ολοκληρωμένη και αξιόπιστη λύση σε κάθε είδους μη επανδρωμένο αεροσκάφος. Μεγαλύτερα μη επανδρωμένα αεροσκάφη ή επιθέσεις με περισσότερα μέσα ταυτόχρονα δημιουργούν εντελώς διαφορετικές συνθήκες. Για να μην μιλήσουμε φυσικά για άλλους τρόπους επίθεσης όπως βλήματα, μη επανδρωμένα σκάφη κτλ.
Γι’ αυτό και η εικόνα ενός πλοίου καλυμμένου με δίχτυ δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως μια ασφαλή «ασπίδα». Πρόκειται για παθητικό μέτρο περιορισμού του κινδύνου και όχι για σύστημα αναχαίτισης με πιστοποιημένη αποτελεσματικότητα.
Γιατί τοποθετούνται σάκοι άμμου στη γέφυρα
Οι σάκοι άμμου μπροστά από τα παράθυρα έχουν διαφορετικό ρόλο, προσφέροντας έναν βαθμό προστασίας από θραύσματα, εκτοξευόμενα μεταλλικά τμήματα και σπασμένα γυαλιά, μειώνοντας την έκθεση όσων βρίσκονται στη γέφυρα. Αντίστοιχη λογική ακολουθείται με προστατευτικές μεμβράνες στα τζάμια, προσωρινές ενισχύσεις και τη μετακίνηση του προσωπικού μακριά από εξωτερικές φρακτές και παράθυρα όταν η κατάσταση το επιτρέπει.
Ούτε οι σάκοι άμμου, όμως, μπορούν να μετατρέψουν τη γέφυρα ενός συμβατικού εμπορικού πλοίου σε θωρακισμένο χώρο. Η ωστική πίεση μιας κοντινής έκρηξης, η θερμότητα και τα θραύσματα μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές ακόμη και χωρίς απευθείας πρόσκρουση.
Παράλληλα, μια πρόχειρη κατασκευή δεν πρέπει να περιορίζει την ορατότητα από τη γέφυρα, να εμποδίζει οδούς διαφυγής ή να δυσχεραίνει την πρόσβαση σε σωστικά και πυροσβεστικά μέσα. Ειδικά στα δεξαμενόπλοια, οποιαδήποτε μετασκευή επάνω από το κατάστρωμα χρειάζεται ξεχωριστή εκτίμηση κινδύνου, καθώς δεν επιτρέπεται να επηρεάζει τις εργασίες φορτίου, τον εξαερισμό, την πυρασφάλεια και την ασφαλή πρόσβαση στον εξοπλισμό.
Το ίδιο ισχύει για τα ίδια τα δίχτυα. Η κατασκευή πρέπει να αντέχει τον άνεμο και τον διατοιχισμό, να μην παρασύρεται προς κεραίες ή μηχανήματα και να μπορεί να απομακρυνθεί γρήγορα εάν εμποδίσει την αντιμετώπιση πυρκαγιάς ή την εγκατάλειψη του πλοίου. Μία λύση που περιορίζει έναν κίνδυνο δεν πρέπει να δημιουργεί έναν δεύτερο.
Δεν υπάρχει ένα μέτρο που να προστατεύει από όλα
Η πραγματική άμυνα ενός εμπορικού πλοίου απέναντι σε τέτοιες επιθέσεις δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε ένα δίχτυ. Αρχίζει πριν από την είσοδο στην επικίνδυνη περιοχή, με την αξιολόγηση της απειλής, την επιλογή πορείας και χρόνου διέλευσης, τη συνεχή λήψη ενημερώσεων ασφαλείας και την επικοινωνία με τις αρμόδιες ναυτικές αρχές.
Επάνω στο πλοίο απαιτούνται αυξημένη επιτήρηση, σαφής διαδικασία συναγερμού και εκ των προτέρων καθορισμένοι προστατευμένοι χώροι για το πλήρωμα. Η ετοιμότητα για κατάσβεση μιας πυρκαγιάς, η δυνατότητα απομόνωσης καυσίμων, η διαθεσιμότητα εναλλακτικών επικοινωνιών και η πρόβλεψη για συνέχιση της ικανότητας διακυβέρνησης εάν η γέφυρα υποστεί ζημιά μπορεί να αποδειχθούν εξίσου κρίσιμες με οποιαδήποτε εξωτερική κατασκευή.
Βέβαια όλα αυτά είναι στην θεωρεία, αφού στην πράξη δεν είναι καθόλου εύκολο να σβήσει μια φωτιά το πλήρωμα μετά από επίθεση. Αρκεί να σκεφτούμε ότι μια πυρκαγιά σε ένα πλοίο είναι έτσι και αλλιώς δύσκολο να κατασβηστεί ακόμη και αν η αιτία που ξεκίνησε δεν είναι σε κάποια επίθεση με drone, βλήμα κτλ.
Όταν ένα πλοίο πλέει σε μια εμπόλεμη ζώνη και υπάρχει αυξημένος κίνδυνος, πρέπει να περιορίζεται όσο είναι επιχειρησιακά εφικτό η παρουσία ανθρώπων στο ανοικτό κατάστρωμα. Το σημείο συγκέντρωσης επίσης δεν μπορεί να επιλέγεται μηχανικά. Ένας χώρος που θεωρείται ασφαλής απέναντι σε πειρατική επίθεση δεν είναι κατ’ ανάγκη κατάλληλος και ασφαλής σε μια έκρηξη.
Τα ενεργά συστήματα εντοπισμού και αντιμετώπισης drone αποτελούν διαφορετική κατηγορία. Η χρήση παρεμβολών στις συχνότητες επικοινωνίας, όπως και κάθε άλλο ηλεκτρονικό ή οπλικό αντίμετρο, υπόκειται σε σοβαρούς νομικούς και τεχνικούς περιορισμούς. Μπορεί να επηρεάσει τον ναυτιλιακό εξοπλισμό και τις επικοινωνίες του πλοίου, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις απαγορεύεται η χρήση του από ιδιώτες. Δεν είναι, επομένως, μια λύση που μπορεί να εφαρμοστεί αυθαίρετα από το πλήρωμα ή την εταιρεία.
Από την πειρατεία στη νέα απειλή
Η ναυτιλία βρίσκεται για ακόμη μια φορά μπροστά στην ανάγκη να αναπτύξει μέτρα προστασίας ταχύτερα από το θεσμικό πλαίσιο. Στην κορύφωση της σομαλικής πειρατείας χρησιμοποιήθηκαν συρματοπλέγματα, μάνικες νερού, προστατευμένοι χώροι, πριν γενικευθεί η παρουσία εκπαιδευμένων ένοπλων φρουρών.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι οι ένοπλοι φρουροί αποτελούν απάντηση στις επιθέσεις με drone. Οι δύο απειλές είναι εντελώς διαφορετικές. Δείχνει, όμως, πόσο εύκολα ένα προσωρινό μέτρο μπορεί να καθιερωθεί επειδή δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας, χωρίς να υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία για την πραγματική απόδοσή του.
Οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, στον Περσικό Κόλπο και στη Μαύρη Θάλασσα έδειξαν ότι τα εμπορικά πλοία είναι εκτεθειμένα σε ένα φάσμα όπλων για το οποίο δεν σχεδιάστηκαν. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός καταγράφει πλέον δεκάδες επιβεβαιωμένα περιστατικά στη Μέση Ανατολή και απώλειες ναυτικών, υπογραμμίζοντας ότι τα πληρώματα έχουν μετατραπεί σε άμαχους εργαζομένους μέσα σε ζώνες σύγκρουσης.
Προστασία ή ψευδαίσθηση ασφάλειας;
Το δίχτυ μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να αποτρέψει ένα απευθείας πλήγμα. Μπορεί να ανακόψει ένα μικρό drone, να προκαλέσει την έκρηξή του πριν φτάσει στη γέφυρα και να περιορίσει μέρος των ζημιών. Αυτό αρκεί για να θεωρείται ένα πιθανώς χρήσιμο πρόσθετο μέτρο, όχι όμως απόδειξη ότι το πλήρωμα βρίσκεται πλέον εκτός κινδύνου.
Χωρίς δοκιμές που να εξετάζουν διαφορετικά είδη drone, εκρηκτικά φορτία, αποστάσεις και σημεία πρόσκρουσης, παραμένει άγνωστο εάν μια τέτοια κατασκευή αυξάνει ουσιαστικά τις πιθανότητες επιβίωσης ή απλώς μεταφέρει την έκρηξη σε άλλο σημείο του πλοίου.
Ο πλοίαρχος που διαπλέει μια πραγματική ζώνη απειλής θα χρησιμοποιήσει κάθε λογικό και διαθέσιμο μέσο για να προστατεύσει το πλήρωμά του. Οι ναυτικοί, όμως, δικαιούνται κάτι περισσότερο από την εικόνα μιας πρόχειρης ασπίδας. Χρειάζονται μέτρα αξιολογημένα για το συγκεκριμένο πλοίο, ενταγμένα στο σχέδιο έκτακτης ανάγκης και, κυρίως, τεκμηριωμένα ότι πράγματι περιορίζουν τον κίνδυνο.
Μέχρι, όμως, τα μέτρα αυτά να δοκιμαστούν και να αποδείξουν στην πράξη ότι μπορούν πράγματι να προστατεύσουν ένα πλοίο, ο ναυτικός θα παραμένει για ακόμη μία φορά εργαζόμενος ενός κατώτερου θεού. Θα διασχίζει εμπόλεμες ζώνες παίζοντας τη ζωή του κορόνα γράμματα, την ώρα που η διεθνής κοινότητα θα συζητά εκ του ασφαλούς για την προστασία του.
