Τα Στενά του Ορμουζ είναι με διαφορά η πιο πολυσυζητημένη θαλάσσια περιοχή παγκοσμίως, λόγω της πολεμικής σύρραξης των ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Βρίσκονται ανάμεσα στον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν και αποτελούν τη μοναδική δίοδο για τα πλοία που εισέρχονται και εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο.
Εδώ και πολλούς αιώνες, τα Στενά του Ορμούζ είναι μια ζωτικής σημασίας θαλάσσια αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο. Μάλιστα, αναφέρονται ακόμη και στα απομνημονεύματα του αυτοκράτορα Μπαμπούρ, του πρώτου ηγεμόνα της Αυτοκρατορίας των Μογγόλων, ως η πύλη μέσω της οποίας τα εκλεκτότερα αμύγδαλα έφταναν στις διεθνείς αγορές.
Σήμερα, αποτελούν ένα από τα πιο κρίσιμα «περάσματα» της παγκόσμιας ναυτιλίας, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σε αυτό το άρθρο, εξετάζουμε 10 βασικά γεγονότα που πρέπει να γνωρίζει κανείς για τα Στενά του Ορμούζ.
1. Επικίνδυνα για τη ναυσιπλοΐα
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μήκος 104 μίλια, ενώ το πλάτος τους κυμαίνεται από 60 έως 24 ναυτικά μίλια. Στο στενότερο σημείο τους έχουν πλάτος περίπου 21 ναυτικά μίλια, γεγονός που καθιστά τη ναυσιπλοΐα ιδιαίτερα επικίνδυνη και δύσκολη.
Στην περιοχή επικρατούν επίσης ισχυρά παλιρροϊκά ρεύματα και απρόβλεπτοι κυματισμοί, ενώ η ορατότητα μπορεί πολύ συχνά να μειώνεται και να είναι περιορισμένη λόγω των καλοκαιρινών καταιγίδων σκόνης και της πρωινής ομίχλης.
Τα πλοία είναι αναγκασμένα πολύ συχνά να μειώνουν την ταχύτητα τους και να κινούνται με ιδιαίτερη προσοχή για την αποφυγή ατυχημάτων ή συγκρούσεων.
Για λόγους ασφαλείας, τα πλοία ακολουθούν το σύστημα διαχωρισμού κυκλοφορίας, στο οποίο τα εισερχόμενα και εξερχόμενα πλοία χρησιμοποιούν δύο διαφορετικές λωρίδες, καθεμία πλάτους μόλις 2 ναυτικών μιλίων, που χωρίζονται μεταξύ τους από μία επιπλέον ζώνη δύο μιλίων.
Στη βόρεια ακτή των Στενών βρίσκεται το Ιράν, ενώ στη νότια η Χερσόνησος Μουσαντάμ, η οποία μοιράζεται μεταξύ των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Ομάν.
Στα Στενά βρίσκονται τρία κύρια νησιά, το Ορμούζ, το Κεσμ και το Λαράκ, όλα υπό ιρανικό έλεγχο, γεγονός που επιτρέπει στο Ιράν να ελέγχει τη στρατηγικής σημασίας αυτή θαλάσσια οδό. Το ιρανικό ναυτικό χρησιμοποιεί μικρά, ταχύπλοα σκάφη εξοπλισμένα με πυραύλους και drones για την επιτήρηση της περιοχής.
2. Ένα κρίσιμο «πέρασμα» για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τη μοναδική θαλάσσια οδό για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή προς την Ασία και όλο τον κόσμο.
Καθημερινά διέρχονται περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης. Για τη ναυτιλία, αυτό σημαίνει μια τεράστια συγκέντρωση υπέρ-δεξαμενόπλοιων VLCC (μπορούν να μεταφέρουν 2.000.000 βαρέλια πετρελαίου) σε μια πολύ περιορισμένη γεωγραφική περιοχή.
Τα Στενά αποτελούν επίσης το μοναδικό σημείο εξόδου για μεγάλες ποσότητες LNG, κυρίως από το Κατάρ. Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, το LNG δεν μπορεί να αποθηκευτεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς οι αλυσίδες εφοδιασμού λειτουργούν με τη λογική “just-in-time”. Έτσι, οποιαδήποτε διαταραχή μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την Ευρώπη και την Ασία. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και κατά την σύγκρουση των ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν.
Καθώς το 80% του πετρελαίου κατευθύνεται προς την Ασία, κυρίως σε Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία και Νότια Κορέα, η κατάσταση προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για τις οικονομίες αυτών των χωρών.
Το κλείσιμο το στενό δημιουργεί τεράστια προβλήματα για τις χώρες της Ασίας, με κάποιες από αυτές να αντιμετωπίζουν και προβλήματα στο μαγείρεμα λόγω της έλλειψης υγραερίου (LPG)
3. Η ασφάλιση ως αόρατος παράγοντας ελέγχου
Κατά την διάρκεια της πολεμικής σύγκρουσης η ασφάλιση των πλοίων στα Στενά χαρακτηρίζεται από έλλειψη για την κάλυψη για περιβαλλοντικές καταστροφές και έντονη οικονομική αστάθεια στους ναυτιλιακούς κινδύνους.
Η περιοχή έχει χαρακτηριστεί «Υψηλού Κινδύνου» από τη Διεθνή Ομοσπονδία Εργαζομένων στις Μεταφορές, ενώ τα πληρώματα έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν να πλεύσουν στην περιοχή αυτή, γεγονός που οδηγεί σε πρόσθετα κόστη “danger pay”.
Η στρατιωτική ένταση έχει εκτοξεύσει τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου σε πάνω από 0,4% της αξίας του πλοίου ανά διέλευση. Για ένα δεξαμενόπλοιο αξίας 150 εκατομμυρίων δολαρίων, αυτό σημαίνει επιπλέον κόστος 600.000 δολαρίων για ένα μόνο πέρασμα.
Παράλληλα, μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες όπως η Maersk και η MSC – και όχι μόνο- έχουν αναστείλει τις διελεύσεις τους μέσω των Στενών του Ορμουζ.
4. Περιορισμένες εναλλακτικές λύσεις
Υπάρχει η λανθασμένη εντύπωση ότι οι αγωγοί μπορούν να αντικαταστήσουν τα Στενά του Ορμουζ και την μεταφορά του πετρελαίου με τα δεξαμενόπλοια, κάτι που απέχει πολύ από την πραγματικότητα.
Η συνολική δυνατότητα παράκαμψης μέσω των αγωγών της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ φτάνει τα 9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αφήνοντας πάνω από 11 εκατομμύρια βαρέλια χωρίς εναλλακτική διαδρομή.
Σύμφωνα με το UNCLOS, τα πλοία έχουν δικαίωμα διέλευσης από διεθνή στενά, όμως το Ιράν υποστηρίζει ότι αυτό ισχύει μόνο για χώρες που το έχουν επικυρώσει, κάτι που δεν ισχύει για τις ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας το ως δικαιολογία για παρεμβάσεις σε εμπορικά πλοία.
5. Ένα από τα πιο «θορυβώδη» θαλάσσια περιβάλλοντα
Σύμφωνα με ωκεανογράφους, τα Στενά του Ορμούζ είναι από τα πιο θορυβώδη υποθαλάσσια περιβάλλοντα παγκοσμίως. Ο συνεχής θόρυβος από τις μηχανές των πλοίων και τα στρατιωτικά σόναρ επηρεάζει σοβαρά την επικοινωνία των δελφινιών και των φαλαινών.
6. Κοράλλια ανθεκτικά στις υψηλές θερμοκρασίες
Τα κοράλλια στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ είναι από τα πιο ανθεκτικά στις υψηλές θερμοκρασίες στον κόσμο, αφού επιβιώνουν σε θερμοκρασίες τις θάλασσας που φτάνουν ακόμα και τους 36°C.
Σε αντίθεση με τα περισσότερα τροπικά κοράλλια που καταστρέφονται πάνω από τους 32°C, αυτά προσαρμόστηκαν σε ακραίες συνθήκες μέσα σε 15.000 χρόνια.
Επιστήμονες μελετούν τα γονίδιά τους για να βοηθήσουν στην αποκατάσταση άλλων κοραλλιογενών υφάλων παγκοσμίως.
7. Η ηλικία του γεωλογικού σχηματισμού
Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένας σχετικά πρόσφατος γεωλογικός σχηματισμός, που δημιουργήθηκε από τη σύγκλιση των τεκτονικών πλακών Ινδίας και Ευρασίας, η οποία «άνοιξε» τη δίοδο συνδέοντας τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό.
8. Ο θρύλος του «Κόκκινου Νησιού»
Το νησί Ορμούζ είναι γνωστό ως «Νησί του Ουράνιου Τόξου» λόγω του έντονου κόκκινου εδάφους του, το οποίο χρησιμοποιείται σε καλλυντικά και βαφές. Οι κόκκινες ακτές δημιουργούν την εντύπωση ότι τα νερά γύρω του έχουν χρώμα αίματος.
9. Διάδρομος για την θαλάσσια ζωή
Η περιοχή φιλοξενεί τον δεύτερο μεγαλύτερο πληθυσμό dugong παγκοσμίως, ενώ αποτελεί και μεταναστευτική διαδρομή για τους φαλαινοκαρχαρίες.
Η έντονη ναυτιλιακή δραστηριότητα αυξάνει τον κίνδυνο συγκρούσεων και τραυματισμών.
10. Αρχαία εμπορική διαδρομή ηλικίας 4.000 ετών
Πριν την εποχή του πετρελαίου και τον σύγχρονων πλοίων, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούσαν μια σημαντική εμπορική διαδρομή μεταξύ Μεσοποταμίας και κοιλάδας του Ινδού. Μέσω αυτών μεταφέρονταν πολύτιμα αγαθά, όπως ελεφαντόδοντο, χαλκός και λάπις λάζουλι.
Τα στενά του Ορμούζ είναι πολύ γνωστά για τους ναυτικούς που ταξιδεύουν σε αυτές τις περιοχές. Χαρακτηρίζονται ως δύσκολα και επικίνδυνα «νερά» λόγω της αυξημένης θαλάσσιας κίνησης και της ζέστης.
Θα πρέπει να τονιστεί ότι τα περισσότερα λιμάνια -αν όχι όλα- στον Περσικό Κόλπο και στην ευρύτερη περιοχή είναι ένας πονοκέφαλος για τους ναυτικούς, αφού είναι και αυτά πολύ δύσκολα, κυρίως λόγω της αυστηρότητας των αρχών και των ανθρώπων στους τερματικούς σταθμούς από τους οποίους φορτώνουν τα πλοία. Με λίγα λόγια θα λέγαμε ότι οι ναυτικοί «υποφέρουν» σε αυτά τα μέρη.
Όπως και να έχει, τα στενά του Ορμούζ είναι το σημαντικότερο θαλάσσιο «πέρασμα» για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου και ένα από τα σημαντικότερα για την εμπορική ναυτιλία και τα πλοία.
