Πέντε χρόνια μετά την υιοθέτηση του κώδικα για τα δικαιώματα των ναυτικών, αρκετές ναυτιλιακές εταιρείες έχουν δείξει κάποια πρόοδο, με τις απαντήσεις όμως των ίδιων των ναυτικών να αναδεικνύουν κενά σε βασικά ζητήματα, όπως η επάνδρωση, η ανάπαυση και η δυνατότητα να αναφέρουν προβλήματα χωρίς φόβο.
Σχεδόν οι μισοί ναυτικοί που συμμετείχαν σε μια νέα έρευνα δήλωσαν ότι στο τελευταίο τους μπάρκο δεν υπήρχε επαρκής αριθμός μελών πληρώματος ώστε να εργάζονται χωρίς υπερβολική κόπωση ή παραβίαση των ωρών ανάπαυσης. Το εύρημα περιλαμβάνεται στην έκθεση «Five Years into the Code of Conduct: What’s Changed for Seafarers?», η οποία εξετάζει την πρόοδο στα δικαιώματα και την ευημερία των πληρωμάτων από το 2021 έως σήμερα.
Η έκθεση βασίζεται σε διαφορετικές πηγές, οι οποίες χρειάζεται να διαβάζονται ξεχωριστά. Τα στοιχεία των εταιρειών προέρχονται από 2.069 αξιολογήσεις της RightShip, στις οποίες συμμετείχαν 1.072 ναυτιλιακές εταιρείες την περίοδο 2021–2026.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε έρευνα της TURTLE σε 892 ναυτικούς, ενώ η Mission to Seafarers διοργάνωσε συζητήσεις με ναυτικούς στις Φιλιππίνες. Οι συντάκτες διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα δεν αντιστοιχούν εταιρεία προς εταιρεία και δεν αποτελούν αντιπροσωπευτική αποτύπωση ολόκληρου του παγκόσμιου στόλου.
Η διαφορά ανάμεσα στις εταιρικές αξιολογήσεις και την εμπειρία των πληρωμάτων
Περισσότερες από 1.000 εταιρείες έχουν συμμετάσχει στην αξιολόγηση της RightShip, καλύπτοντας πάνω από 13.000 πλοία και περίπου 300.000 ναυτικούς. Στις εταιρικές αξιολογήσεις, η επάνδρωση συγκέντρωσε επίδοση 88%. Ωστόσο, στην έρευνα των ναυτικών, μόλις το 49% απάντησε ότι στο τελευταίο του μπάρκο το πλήρωμα ήταν αρκετό για ασφαλή εργασία χωρίς υπερβολική κόπωση ή παραβίαση των συμφωνημένων ωρών ανάπαυσης.
Η απόσταση ανάμεσα στα δύο ευρήματα δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι οι εταιρείες που αξιολογήθηκαν έχουν μη επαρκή αριθμό πληρώματος. Οι δύο ομάδες δεδομένων είναι διαφορετικές και δεν μπορούν να συγκριθούν απευθείας. Αναδεικνύει, ωστόσο, ένα κρίσιμο ζήτημα για τον κλάδο, το οποίο είναι ότι η ύπαρξη πολιτικών και διαδικασιών δεν εγγυάται ότι οι ναυτικοί βιώνουν αντίστοιχες συνθήκες πάνω στο πλοίο.
Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στο ζήτημα της εμπιστοσύνης. Μόνο το 59% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι θα αισθανόταν ασφαλές να αναφέρει ένα σοβαρό πρόβλημα χωρίς να φοβάται συνέπειες. Οι υπόλοιποι είτε δεν θα ένιωθαν ασφαλείς είτε δεν ήταν βέβαιοι.
Για έναν ναυτικό, η δυνατότητα να μιλήσει για ένα ζήτημα χωρίς φόβο αντιποίνων επηρεάζει όχι μόνο την καθημερινή του εργασία, αλλά και το αν ένα πρόβλημα θα φτάσει εγκαίρως στους ανθρώπους που μπορούν να το αντιμετωπίσουν.
Στις αποδοχές η εικόνα είναι καλύτερη, με το 76% να λέει ότι ο μισθός καταβαλλόταν πάντα σωστά, πλήρως και στην ώρα του. Το υπόλοιπο ποσοστό δείχνει ότι καθυστερήσεις και διαφωνίες στους όρους εργασίας εξακολουθούν να απασχολούν σημαντικό αριθμό ναυτικών.
Η έκθεση εντοπίζει πρόοδο και στην υποστήριξη της ψυχικής υγείας με το ποσοστό των εταιρειών που παρέχουν σχετική εκπαίδευση να έχει αυξηθεί από 64% το 2024 σε 76% το 2026. Από την πλευρά των ναυτικών, όμως, το 56% δήλωσε ότι έχει πρόσβαση σε δωρεάν υποστήριξη ή εμπιστευτική συμβουλευτική και θα ένιωθε ασφαλές να τη χρησιμοποιήσει. Το 17% είχε τέτοια υπηρεσία αλλά δεν θα ένιωθε άνετα να απευθυνθεί σε αυτή, ενώ το 27% ανέφερε ότι δεν είχε καθόλου πρόσβαση.
Υπάρχει και μια πρακτική βελτίωση που αφορά την επικοινωνία αφού μεταξύ των εταιρειών που αξιολογήθηκαν, το ποσοστό όσων χρέωναν τους ναυτικούς για την πρόσβαση στο διαδίκτυο μειώθηκε από 18,4% το 2024 σε 8,5% το 2026. Η αλλαγή αυτή δεν λύνει τα ευρύτερα προβλήματα διαβίωσης και εργασίας, δείχνει όμως ότι συγκεκριμένες πρακτικές μπορούν να αλλάξουν όταν γίνουν αντικείμενο συστηματικής αξιολόγησης.
Ο Κώδικας για τα Δικαιώματα των Ναυτικών, που παρουσιάστηκε το 2021, συμπληρώνει τη Σύμβαση Ναυτικής Εργασίας και δίνει έμφαση σε θέματα όπως η ψυχική υγεία, η πρόσβαση σε μηχανισμούς παραπόνων και οι συνθήκες ευημερίας πάνω στο πλοίο. Η νέα έκθεση καλεί ναυλωτές, φορτωτές, ασφαλιστές, χρηματοδότες και αρμόδιες αρχές να συνυπολογίζουν την ευημερία των πληρωμάτων στις εμπορικές και θεσμικές αποφάσεις τους.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πρόοδος υπάρχει, αλλά δεν έχει περάσει με τον ίδιο τρόπο σε όλη τη ναυτιλία, αλλά ούτε είναι και αρκετή. Και τα στοιχεία για την επάνδρωση, την ανάπαυση και την εμπιστοσύνη δείχνουν ότι η αξιολόγηση των πολιτικών των εταιρειών χρειάζεται να συνοδεύεται από την εικόνα των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται καθημερινά στα πλοία.
