Ήταν 7 Οκτωβρίου του 1985, όταν τέσσερις ένοπλοι επιβιβάστηκαν στο MV Achille Lauro στη Μεσόγειο, καταλαμβάνοντας το πλοίο και κρατώντας 400 επιβάτες ως ομήρους, με το περιστατικό να έχει τραγική κατάληξη, αφού λίγο πριν λάβει τέλος αυτή η περιπέτεια μέσω διαπραγματεύσεων, ένα Αμερικανός επιβάτης έχασε την ζωή του.
Το περιστατικό αυτό ανέδειξε ένα σοβαρό κενό που υπήρχε μέχρι εκείνη την στιγμή: η διεθνής ναυτιλία δεν διέθετε ένα ενιαίο, τυποποιημένο πλαίσιο ασφάλειας, παρότι τα πλοία ταξίδευαν σε όλες τις θάλασσες του κόσμου, σε διαφορετικές χώρες και σύνορα, μεταφέροντας χιλιάδες ανθρώπους και τεράστιες ποσότητες φορτίων.
Τα πλοία λειτουργούσαν ουσιαστικά χωρίς κοινές υποχρεώσεις ασφάλειας, βασιζόμενα στην καλή πρόθεση κάθε ναυτιλιακής εταιρείας και του πληρώματος του εκάστοτε πλοίου.
Δεκαέξι χρόνια αργότερα, οι επιθέσεις που έγιναν την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και η βομβιστική επίθεση στο γαλλικό δεξαμενόπλοιο MV Limburg το 2002 κατέστησαν σαφές ότι αυτό δεν θα μπορούσε να συνεχιστεί. Ήταν στην ουσία τα περιστατικά που θα άλλαζαν για πάντα τις απαιτήσεις για την ασφάλεια στα πλοία, στα λιμάνια και στους τερματικούς σταθμούς.
Έτσι, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (International Maritime Organization) υιοθέτησε τον Κώδικα ISPS τον Δεκέμβριο του 2002. Από την 1η Ιουλίου 2004, κάθε πλοίο υποχρεούται να διαθέτει εγκεκριμένο Σχέδιο Ασφάλειας Πλοίου ή Ship Security Plan (SSP) όπως είναι πιο γνωστό.
Ας δούμε όμως τι είναι αυτό το εγκεκριμένο Σχέδιο Ασφάλειας Πλοίου, πώς δημιουργείται, ποιος είναι υπεύθυνος και τι απαιτεί στην πράξη.
Τι είναι ο Κώδικας ISPS και γιατί υπάρχει το SSP
Ο Κώδικας ISPS περιλαμβάνει μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας των πλοίων και των λιμενικών εγκαταστάσεων. Αποτελεί μέρος της SOLAS Convention (Κεφάλαιο XI-2) και είναι υποχρεωτικός για όλα τα κράτη σημαίας που συμμετέχουν στη σύμβαση.
Χωρίζεται σε δύο μέρη. Το Μέρος Α περιλαμβάνει υποχρεωτικές απαιτήσεις, ενώ το Μέρος Β δίνει οδηγίες εφαρμογής.
Το Σχέδιο Ασφάλειας Πλοίου είναι υποχρεωτικό βάσει του Μέρους Α, και δεν αποτελεί επιλογή ούτε αφήνεται στην κρίση του πλοιοκτήτη.
Εφαρμόζεται σε όλα τα επιβατηγά πλοία διεθνών πλόων, σε φορτηγά άνω των 500 κόρων και σε πλωτές μονάδες γεώτρησης.
Τι είναι το Ship Security Plan (SSP)
Το Ship Security Plan είναι ένα εμπιστευτικό έγγραφο, ειδικά σχεδιασμένο για κάθε πλοίο το οποίο καθορίζει διαδικασίες και ευθύνες ώστε το πλοίο να συμμορφώνεται με τον Κώδικα ISPS σε κάθε επίπεδο ασφάλειας και συντάσσεται από τον Company Security Officer (CSO) βάσει της Ship Security Assessment.
Πρέπει να είναι γραμμένο στη γλώσσα εργασίας του πλοίου και, αν δεν είναι αγγλικά, ισπανικά ή γαλλικά, να συνοδεύεται από επίσημη μετάφραση. Μπορεί να τηρείται και ηλεκτρονικά, υπό την προϋπόθεση ότι προστατεύεται από αλλοίωση ή διαγραφή.
Έγκριση και Πιστοποίηση
Το Ship Security Plan εγκρίνεται από το κράτος σημαίας του πλοίου ή από εξουσιοδοτημένο οργανισμό (RSO). Σημαντική λεπτομέρεια: ο οργανισμός που κάνει την αξιολόγηση κινδύνου δεν μπορεί να είναι ο ίδιος που εγκρίνει το σχέδιο, ώστε να αποφεύγεται σύγκρουση συμφερόντων. Μετά την έγκριση εκδίδεται το Πιστοποιητικό Ασφάλειας Πλοίου (ISSC), με ισχύ 5 ετών.
Οι έλεγχοι Port State Control δεν εξετάζουν το ίδιο το SSP, αλλά επιβεβαιώνουν την ύπαρξη του πιστοποιητικού.
Εμπιστευτικότητα
Το Σχέδιο Ασφάλειας Πλοίου είναι από τα πιο προστατευμένα έγγραφα στο πλοίο. Οι επιθεωρητές Port State Control (PSC) και φυσικά οποιοσδήποτε άλλος επιθεωρητής (Vetting, Rightship κτλ) δεν έχουν δικαίωμα να το εξετάσουν σε έναν τυπικό έλεγχο. Επιτρέπεται από το Port State Control αλλά όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις μη συμμόρφωσης και πάντα με τη συγκατάθεση του Πλοιάρχου.
Ship Security Assessment (SSA)
Το Ship Security Assessment είναι η υποχρεωτική αξιολόγηση κινδύνου πριν τη δημιουργία του SSP. Χωρίς αυτή, το σχέδιο θεωρείται αυτομάτως μη συμμορφούμενο. Περιλαμβάνει την επιθεώρηση πλοίου, τον εντοπισμό κρίσιμων λειτουργιών, την αξιολόγηση υφιστάμενων μέτρων, την ανάλυση ευπαθειών και την εκτίμηση απειλών.
Οι τρεις βασικοί αξιωματικοί ασφάλειας είναι:
Ο Company Security Officer (CSO) είναι υπεύθυνος για την ασφάλεια σε επίπεδο εταιρείας και στόλου.
Ο Ship Security Officer (SSO) είναι υπεύθυνος πάνω στο πλοίο για την εφαρμογή του SSP.
Ο Port Facility Security Officer (PFSO) είναι υπεύθυνος στη στεριά για την ασφάλεια της λιμενικής εγκατάστασης.
Οι τρεις αυτοί ρόλοι πρέπει να συνεργάζονται στενά, ιδιαίτερα όταν το πλοίο βρίσκεται σε λιμάνι.
Τα τρία επίπεδα ασφάλειας
Το επίπεδο 1 ή πιο γνωστό ως Security Level 1 είναι η βασική κατάσταση λειτουργίας.
Το επίπεδο 2 ή πιο γνωστό ως Security Level 2 ενεργοποιείται όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος και απαιτεί ενισχυμένα μέτρα.
Το επίπεδο 3 ή πιο γνωστό ως Security Level 3 αφορά άμεση ή επικείμενη απειλή και περιλαμβάνει τα πιο αυστηρά μέτρα, ακόμη και διακοπή λειτουργιών.
Περιεχόμενο του Ship Security Plan
Το σχέδιο περιλαμβάνει συγκεκριμένα υποχρεωτικά στοιχεία, όπως έλεγχο πρόσβασης, προστασία κρίσιμων χώρων, διαδικασίες αντιμετώπισης απειλών, εκκένωση, εκπαίδευση πληρώματος, καταγραφή συμβάντων και συντήρηση εξοπλισμού.
Ship Security Alert System (SSAS)
Το Ship Security Alert System είναι ένα σύστημα σιωπηλού συναγερμού και ενεργοποιείται σε περίπτωση κινδύνου χωρίς όμως να υπάρχει κάποια ειδοποίηση πάνω στο πλοίο. Στέλνει απευθείας σήμα στο κράτος σημαίας με τα στοιχεία και την θέση του πλοίου.
Υπάρχουν τουλάχιστον δύο σημεία ενεργοποίησης, εκ των οποίων συνήθως το ένα είναι στη γέφυρα, ενώ ένα ακόμη σε άλλο προσβάσιμο σημείο. Τα σημεία αυτά είναι αυστηρώς εμπιστευτικά και θα πρέπει να τα γνωρίζουν μόνο τα μέλη του πληρώματος. Μια χαρακτηριστική περίπτωση στην οποία μπορεί να ενεργοποιηθεί είναι όταν επιβιβαστούν στο πλοίο πειρατές.
Εφαρμογή του Ship Security Plan
Το σχέδιο δεν έχει αξία αν δεν εφαρμόζεται στην πράξη. Για τον λόγο αυτόν θα πρέπει να γίνονται γυμνάσια ασφαλείας τουλάχιστον μια φορά το τρίμηνο 3 ή πριν το πλοίο εισέλθει σε μια περιοχή υψηλού κινδύνου ή όταν κριθεί από τον Πλοίαρχο ότι είναι απαραίτητο. Υπάρχει και ένα γυμνάσιο ασφαλείας με την εταιρεία το οποίο θα πρέπει να γίνεται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο.
Στο πλοίο θα πρέπει να τηρούνται όλα τα αρχεία από την εκπαίδευση, περιστατικά ασφαλείας, αλλαγές επιπέδου ασφάλειας και συντήρηση εξοπλισμού.
Κάθε τροποποίηση του SSP πρέπει να εγκρίνεται από την σημαία κράτους του πλοίου πριν εφαρμοστεί.
Επίλογος
Η αλήθεια είναι ότι ο κώδικας ISPS άλλαξε σχεδόν τα πάντα γύρω από τον ναυτικό, ο οποίος μέχρι και πριν την εφαρμογή του είχε μια σχετικά μεγάλη ελευθερία κινήσεων στα λιμάνια και στους τερματικούς σταθμούς.
Η εφαρμογή του και κατά πόσο μπορεί να αποτρέψει δολιοφθορές και επιθέσεις στα πλοία έχει αμφισβητηθεί στο παρελθόν, με πολλούς να υποστηρίζουν ότι είναι πολύ δύσκολο οι ναυτικοί να αντιμετωπίσουν εκπαιδευμένες τρομοκρατικές ή στρατιωτικές ομάδες οι οποίες θα θελήσουν να τοποθετήσουν μια βόμβα σε ένα πλοίο ή να το βλάψουν με κάποιον άλλον τρόπο.
Άλλωστε, στην εποχή που διανύουμε αυτό έχει αποδειχθεί περίτρανα. Παρόλα αυτά, ο Κώδικας ISPS είναι ένας από τους σημαντικότερους κώδικες που υπάρχουν αυτή την στιγμή στα πλοία και στον χώρο της ναυτιλίας γενικότερα.
Διαβάστε ακόμα: Πόσα μποφόρ και μέχρι τι ύψος κύματος αντέχει ένα μεγάλο εμπορικό πλοίο;
