Περισσότεροι από 120 Σομαλοί πειρατές εκτιμάται ότι επιχειρούν στη θαλάσσια περιοχή του Κόλπου του Άντεν και του Ινδικού ωκεανού, οι οποίοι έχουν ήδη καταλάβει πλοία και έχουν διευρύνει σημαντικά την ακτίνα δράσης τους στον δυτικό Ινδικό Ωκεανό.
Η σημερινή κατάσταση απέχει ακόμη από την κορύφωση την περίοδο 2009–2011, όταν δεκάδες πλοία και εκατοντάδες ναυτικοί κρατούνταν ταυτόχρονα για όμηροι λύτρα. Η αύξηση των επιθέσεων από το 2023 και μετά δείχνει, ωστόσο, ότι οι πειρατικές ομάδες ανασυγκροτούνται έχοντας αποκτήσει και πάλι την επιχειρησιακή δυνατότητα να έχουν έναν μεγάλο αριθμό πειρατών στη θάλασσα.
Ευρωπαίοι αξιωματικοί που συμμετέχουν στις επιχειρήσεις κατά της πειρατείας υπολογίζουν ότι περισσότεροι από 120 ένοπλοι, προερχόμενοι από διαφορετικές σομαλικές ομάδες, δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Από τον Απρίλιο έχουν καταληφθεί έξι εμπορικά πλοία, ενώ η EU NAVFOR είχε προειδοποιήσει ήδη από την άνοιξη ότι περισσότερα από τρία πλοία βρίσκονταν ταυτόχρονα υπό τον έλεγχο των πειρατών, μια εξέλιξη που δεν είχε καταγραφεί από την επανεμφάνιση της σομαλικής πειρατείας.
Καθοριστικό ρόλο στη διεύρυνση της ακτίνας δράσης παίζουν τα αλιευτικά και τα παραδοσιακά ξύλινα σκάφη τύπου dhow που χρησιμοποιούνται ως «μάνες». Αφού προσεγγίσουν κοντά στις σομαλικές ακτές, εφοδιάζονται με καύσιμα, τρόφιμα, όπλα και μικρές ταχύπλοες λέμβους, επιτρέποντας στους πειρατές να παραμένουν για ημέρες στη θάλασσα και να αναζητούν στόχους εκατοντάδες ναυτικά μίλια μακριά.
Έτσι καταρρίπτεται η παλαιότερη αντίληψη ότι ο κίνδυνος περιορίζεται σε μια στενή ζώνη κοντά στη Σομαλία. Επιθέσεις έχουν καταγραφεί σε πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις, ακόμη και σε θαλάσσιες περιοχές όπου τα εμπορικά πλοία συνήθιζαν να μειώνουν σταδιακά τα μέτρα επιφυλακής. Ας μην ξεχνάμε ότι το 2024, φορτηγό πλοίο είχε καταληφθεί περίπου 600 ναυτικά μίλια ανατολικά του Μογκαντίσου, αποδεικνύοντας πόσο μακριά μπορούν να φθάσουν οι ομάδες όταν διαθέτουν κατάλληλο σκάφος υποστήριξης.
Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση του ιρανικής σημαίας Alwaseemi 786, το οποίο καταλήφθηκε στις 24 Μαρτίου περίπου 400 ναυτικά μίλια ανατολικά του Μογκαντίσου. Η επιχείρηση Atalanta εκτίμησε ότι οι πειρατές σκόπευαν να το χρησιμοποιήσουν ως βάση για επίθεση εναντίον μεγαλύτερου πλοίου και ανέπτυξε ναυτικές μονάδες στην περιοχή. Το σκάφος εντοπίστηκε δύο ημέρες αργότερα ακόμη πιο μακριά, περίπου 480 ναυτικά μίλια νοτιοανατολικά της σομαλικής πρωτεύουσας, και τέθηκε υπό στενή παρακολούθηση.
Για τους ναυτικούς, η επιστροφή της απειλής επαναφέρει διαδικασίες που τα προηγούμενα χρόνια είχαν ξεκινήσει και αντιμετωπίζονταν ως τυπικές εγγραφές στα σχέδια ασφαλείας. Η ενισχυμένη οπτική και ηλεκτρονική επιτήρηση, η προσεκτική παρακολούθηση μικρών στόχων στο ραντάρ, η ασφάλιση των εξωτερικών θυρών, ανοιγμάτων και εξωτερικών σκαλών και η διατήρηση του καταστρώματος επαρκώς φωτισμένου ή σκοτεινού, ανάλογα με το εγκεκριμένο σχέδιο του πλοίου, χρειάζεται να εφαρμοστούν με βάση τις πραγματικές συνθήκες και όχι μόνο στην θεωρία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χρόνος αντίδρασης από τη στιγμή που ένα ύποπτο ταχύπλοο κατευθυνθεί προς το πλοίο. Η άμεση αύξηση ταχύτητας, οι ελιγμοί όπου είναι ασφαλείς, η ενεργοποίηση των προβλεπόμενων αποτρεπτικών μέσων και η έγκαιρη συγκέντρωση του πληρώματος στον ειδικό χώρο citadel μπορούν να κρίνουν εάν οι ένοπλοι θα καταφέρουν να ανέβουν στο κατάστρωμα και να καταλάβουν το πλοίο. Όταν η επιβίβαση αρχίσει, τα περιθώρια αντίδρασης περιορίζονται δραματικά.
Σε σύγκριση με την προηγούμενη μεγάλη κρίση, η σημερινή εικόνα είναι περισσότερο σύνθετη. Οι ίδιες ευρύτερες θαλάσσιες οδοί επηρεάζονται από την πειρατεία στον Ινδικό Ωκεανό, τις επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα και τη γενικότερη στρατιωτική ένταση στη Μέση Ανατολή. Πλοιοκτήτες, διαχειρίστριες εταιρείες και πλοίαρχοι καλούνται επομένως να αξιολογούν διαφορετικούς τύπους απειλών, οι οποίοι απαιτούν διαφορετικά μέτρα προστασίας.
Η διεθνής ναυτική παρουσία, η εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών ασφαλείας και η χρήση ένοπλων ομάδων προστασίας είχαν περιορίσει δραστικά τη σομαλική πειρατεία μετά το 2012. Δεν εξαλείφθηκαν όμως ούτε τα παράκτια δίκτυα ούτε τα οικονομικά και πολιτικά προβλήματα που τα τροφοδοτούν. Η επιστροφή εκατοντάδων πειρατών στη θάλασσα δείχνει ότι, μόλις χαλαρώσει η επιτήρηση και εμφανιστούν ευάλωτοι στόχοι, οι ομάδες μπορούν να αναδιοργανωθούν πολύ ταχύτερα από όσο απαιτείται για να αντιμετωπιστούν.
