Η εργασία σε ένα πλοίο είναι ιδιαίτερη και μοναδική. Πάντα ήταν τέτοια. Τα τελευταία χρόνια όμως, για έναν ακατανόητο λόγο εισήλθε στη ζωή των ναυτικών ένας απίστευτος όγκος γραφειοκρατίας, λες και η ίδια η βιομηχανία θέλει να τον τιμωρήσει επειδή… κάνει αυτή την τόσο δύσκολη δουλειά. Πόσο ασφαλής είναι όμως όλη αυτή η γραφειοκρατία για ένα πλοίο;
Η γραφειοκρατία θα μπορούσε πράγματι να αποτελεί χρήσιμο εργαλείο εάν ήταν σε λογικά πλαίσια. Αν υπήρχαν π.χ. 10-15 checklist σε βασικές εργασίες σε ένα πλοίο θα ήταν σίγουρα χρήσιμα. Δυστυχώς όμως αυτό δεν ισχύει αυτή τη στιγμή, αφού υπάρχουν δεκάδες (ή και εκατοντάδες) checklist, φόρμες για audit, για vetting, για Port State Control, και για δεκάδες άλλα πράγματα.
Αν τα πλοία διέθεταν επιπλέον πλήρωμα για να ανταποκριθεί στις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις, τότε ίσως ήταν κάπως εφικτό να ανταποκριθεί ένα πλοίο σε κάποιο βαθμό, σε όλα αυτά τα ανούσια χαρτιά. Με λίγα λόγια ένας επιπλέον αξιωματικός διαχείρισης εγγράφων ή αρχείων πάνω στα πλοία. Πόσες πιθανότητες έχει όμως να γίνει κάτι τέτοιο; Από μηδέν έως… μηδέν θα έλεγα με σιγουριά.
Δεν υπάρχει πιο επικίνδυνο σημείο από το να βρίσκονται κολλημένοι οι ανώτεροι αξιωματικοί μπροστά σε έναν υπολογιστή ή έναν εκτυπωτή λίγο πριν από ένα vetting inspection, αντί να βρίσκονται έξω στο κατάστρωμα, στη γέφυρα ή στο μηχανοστάσιο. Και όταν οι πιο έμπειροι άνθρωποι του πλοίου αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο να συμπληρώνουν άχρηστα έγγραφα, από το να παρακολουθούν την πραγματική κατάσταση του πλοίου, τότε το ίδιο το σύστημα ασφαλείας αρχίζει να γίνεται επικίνδυνο.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως είναι ίσως αυτό που λίγοι παραδέχονται δημόσια. Όταν η «χαρτούρα» γίνεται πρακτικά αδύνατη να ολοκληρωθεί, παράλληλα με την πραγματική επιχειρησιακή εργασία, αρκετοί αρχίζουν να συμπληρώνουν checklists και records απλώς για να προλάβουν. Όχι από κακή πρόθεση, αλλά επειδή το σύστημα τούς σπρώχνει εκεί.
Και ένα checklist ή μια εγγραφή σχετικά με την ασφάλεια που απλά συμπληρώθηκε μόνο και μόνο για να φαίνεται σωστή στα χαρτιά, ίσως είναι τελικά πιο επικίνδυνη ακόμη και από το να μην υπάρχει καθόλου.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά όταν ήμουν υποπλοίαρχος να περνάω ατελείωτες ώρες μέσα στο γραφείο του πλοίου και στο cargo control room πριν από μια επιθεώρηση. Όχι έξω στο κατάστρωμα. Όχι στην πραγματική επιθεώρηση του εξοπλισμού. Μόνο χαρτιά. Έγγραφα. Checklists. Καταγραφές.
Να ελέγχουμε μαζί με τους ανθυποπλοιάρχους αν όλα ήταν σωστά συμπληρωμένα, αν οι εκδόσεις των εγγράφων ταίριαζαν μεταξύ τους και αν όλα αυτά συμφωνούσαν με το SMS και με όσα υπήρχαν πραγματικά πάνω στο πλοίο.
Και κάπου εκεί συνειδητοποιείς το παράδοξο. Ένα πλοίο που μεταφέρει εκατοντάδες χιλιάδες τόνους φορτίου ταξιδεύει ανοιχτά στη θάλασσα και οι άνθρωποι που έχουν την ευθύνη της ασφάλειάς του βρίσκονται κλεισμένοι σε ένα γραφείο ασχολούμενοι με το λεγόμενο paperwork.
Και δεν πρόκειται για κάτι σπάνιο. Αρκεί να μιλήσει κανείς με έναν Πλοίαρχο, Υποπλοίαρχο ή Α’ μηχανικό που έχει περάσει vetting inspection ή Port State Control για να καταλάβει ακριβώς τι συμβαίνει σήμερα στα περισσότερα πλοία. Μια τρέλα. Τη στιγμή που θα πρέπει να προέχει η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, η φόρτωση και η εκφόρτωση του φορτίου, το πλήρωμα ασχολείται με ανούσια χαρτιά και άχρηστους κανονισμούς.
Επιθεωρήσεις Port State Control, επιθεωρήσεις σημαίας, επιθεωρήσεις vetting, internal audits, PMS, checklists, permits, φωτογραφίες, σχόλια, κλείσιμο παρατηρήσεων κτλ, και όλα αυτά ενώ το πλοίο θα πρέπει να συνεχίζει να μεταφέρει με ασφάλεια εκατοντάδες χιλιάδες τόνους φορτίου από λιμάνι σε λιμάνι, διανύοντας χιλιάδες ναυτικά μίλια.
Η ειρωνεία είναι ότι ενώ τα συστήματα δημιουργήθηκαν για να αυξήσουν την ασφάλεια, φαίνεται ότι καταναλώνουν τεράστιο μέρος του χρόνου των ανθρώπων που είναι υπεύθυνοι για αυτήν. Η τεχνολογία θα μπορούσε ίσως να βοηθήσει πραγματικά εδώ. Όχι προσθέτοντας ακόμη περισσότερα συστήματα και περισσότερη γραφειοκρατία, αλλά αφαιρώντας μεγάλο μέρος αυτής της χειροκίνητης δουλειάς.
Η αυτόματη ενημέρωση αρχείων, ένα κοινό και ενιαίο σύστημα πληροφοριών για όλους και λιγότερος χρόνος προετοιμασίας για audits και inspections θα μπορούσαν να επιτρέψουν στους αξιωματικούς να ασχολούνται περισσότερο με το ίδιο το πλοίο και την παραδοσιακή ναυτιλία. Ναι, όσο και να φαίνεται παράδοξο, στην εποχή του internet, του starlink και του AI, πολλά ατυχήματα στη θάλασσα συμβαίνουν επειδή οι ναυτικοί έχουν απομακρυνθεί από την παραδοσιακή ναυτιλία.
Εκεί που κάποτε συμφωνούσε ο Πλοίαρχος και ο Α’ μηχανικός για να σταματήσει ένα πλοίο για να φτιαχτεί μια ζημιά – ενημερώνοντας και το γραφείο φυσικά, τώρα θα πρέπει να ακολουθηθεί μια διαδικασία μέσω μιας γραφειοκρατίας, η οποία μέχρι να ολοκληρωθεί μπορεί να έχουν περάσει και μία-δύο ημέρες, και το πλοίο να βρίσκεται πλέον σε περιοχή με αυξημένη κίνηση ή να έχει κακοκαιρία.
Από την άλλη πλευρά, αρκετοί υποστηρίζουν ότι η «χαρτούρα» από μόνη της δεν είναι το πρόβλημα. Η τεκμηρίωση βοηθά στη δημιουργία διαδικασιών, προτύπων και σωστής οργάνωσης των εργασιών σε ένα πλοίο και των επιθεωρήσεων. Το πρόβλημα ξεκινά όταν ο ίδιος άνθρωπος καλείται να καταγράφει το ίδιο πράγμα σε πολλαπλά συστήματα, checklists και πλατφόρμες, πολλές φορές με διαφορετικό τρόπο.
Κάθε βιομηχανία στον κόσμο λειτουργεί με audits, επιθεωρήσεις και απαιτήσεις συμμόρφωσης. Η ναυτιλία όμως έχει μια τεράστια διαφορά. Ένα πλοίο είναι ουσιαστικά μια ολόκληρη «κινούμενη βιομηχανία» που λειτουργεί με περιορισμένο προσωπικό, χωρίς υποστηρικτική ομάδα στη στεριά και με συνεχή πίεση ώστε να βρίσκεται σε διαρκή ετοιμότητα. Και όλα αυτά, σε ένα πολύ δύσκολο και αντίξοο περιβάλλον.
Οι ναυτικοί εκπαιδεύονται και γαλουχούνται για να λειτουργούν και να διαχειρίζονται πλοία. Όχι για να γίνουν υπάλληλοι διαχείρισης εγγράφων. Και ίσως αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της σύγχρονης ναυτιλίας που λίγοι παραδέχονται ανοιχτά.
