Τα τελευταία χρόνια έχουμε γίνει μάρτυρες δεκάδων επιθέσεων στα εμπορικά πλοία που πολλές φορές είχαν καταστροφικές συνέπειες αφού ένας μεγάλος αριθμός ναυτικών έχασε τη ζωή του, ενώ σε κάποιες άλλες περιπτώσεις είδαμε πλοία να βουλιάζουν και να δημιουργούν θαλάσσια ρύπανση. Τι γίνεται λοιπόν εάν ένα πλοίο δεχτεί επίθεση;
Από την έναρξη του πολέμου της Ουκρανίας, στους αντάρτες Χούθι της Υεμένης και από εκεί στην πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, στον Περσικό Κόλπο και στα στενά του Ορμούζ, έχουμε γίνει θεατές στο ίδιο έργο. Το χειρότερο από όλα όμως είναι ότι αυτό τείνει να γίνει μια κανονικότητα. Οι επιθέσεις στα εμπορικά πλοία, από πυραύλους μέχρι drone και θαλάσσιες νάρκες, είναι κάτι που σίγουρα θα συνεχίσει να μας απασχολεί στο άμεσο μέλλον.
Τι γίνεται όταν ένα πλοίο δεχτεί επίθεση; Ποιες είναι οι κινήσεις που θα πρέπει να κάνει το πλήρωμα;
Όταν ένα πλοίο δεχτεί επίθεση από drone ή πύραυλο ή οτιδήποτε άλλο, τα πράγματα αλλάζουν μέσα σε δευτερόλεπτα. Δεν υπάρχει χρόνος για δεύτερες σκέψεις, μόνο για σωστές κινήσεις. Και το πιο επικίνδυνο λάθος που μπορεί να γίνει εκείνη τη στιγμή είναι ο πανικός ή η βιασύνη να «τρέξουμε να δούμε τι έγινε». Στην πραγματικότητα, η πρώτη αντίδραση πρέπει να είναι ακριβώς το αντίθετο: ψυχραιμία και πειθαρχία.
Το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να σημάνει ο γενικός συναγερμός και να συγκεντρωθεί το πλήρωμα σε προκαθορισμένο ασφαλές σημείο, όπως το citadel, αφού είναι άγνωστο αν θα υπάρχει η δυνατότητα να συγκεντρωθεί στους ανοιχτούς σταθμούς συγκέντρωσης στο κύριο κατάστρωμα. Αν η επίθεση όμως γίνει στον χώρο του citadel, που συνήθως βρίσκεται στον χώρο πηδαλιουχίας, τότε θα πρέπει να υπάρχει εναλλακτικός χώρος συγκέντρωσης του πληρώματος. Αυτός μπορεί να είναι σε κάποιον χώρο του ακομοδεσίου (π.χ. τραπεζαρία, καπνιστήριο κ.τ.λ.)
Δεν έχει σημασία αν κάποιος νομίζει ότι «δεν είναι κάτι σοβαρό». Μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο, κάθε επίθεση θεωρείται απειλή υψηλού επιπέδου και άρα ένας άμεσος κίνδυνος για το πλοίο και το πλήρωμα. Παράλληλα ενεργοποιείται άμεσα το Ship Security Plan, χωρίς καθυστερήσεις και χωρίς αυτοσχεδιασμούς.
Ένα από τα πιο ύπουλα χαρακτηριστικά τέτοιων επιθέσεων είναι το λεγόμενο “double-tap”. Δηλαδή, δεύτερο χτύπημα λίγα λεπτά μετά το πρώτο, με στόχο αυτούς που βγήκαν να ελέγξουν τη ζημιά. Αυτό σημαίνει ότι κανείς δεν βγαίνει έξω αμέσως. Όσο κι αν μας «τρώει» να δούμε τι έγινε, περιμένουμε. Αυτό σώζει ζωές. Προσοχή. Είναι πολύ σημαντικό να κρατήσετε την ψυχραιμία σας.
Όταν πλέον η κατάσταση το επιτρέψει, γίνεται έλεγχος για τραυματισμούς και ζημιές. Με προσοχή. Δεν πλησιάζουμε συντρίμμια, δεν ακουμπάμε τίποτα από drone ή πυρομαχικά. Πολλές φορές αυτά μπορεί να μην έχουν εκραγεί ή μπορεί να είναι προγραμματισμένα να εκραγούν όταν τα αγγίξουμε. Επίσης, αποφεύγουμε σημεία πρόσκρουσης, εξωτερικά τοιχώματα και περιοχές με εύφλεκτα υλικά.
Θα πρέπει να απενεργοποιήσετε τους εξαερισμούς και να κλείσετε τα ανοίγματα για την αποφυγή να μπει καπνός στους χώρους ενδιαίτησης από μια ενδεχόμενη πυρκαγιά. Είναι σημαντικό να γίνει αυτό.
Η αντιμετώπιση της ζημιάς ξεκινά μόνο όταν υπάρχει σχετική ασφάλεια και αν υπάρχει έστω και η παραμικρή αμφιβολία για δεύτερο χτύπημα, δεν ρισκάρετε. Σίγουρα είναι σημαντικό να σβηστεί οποιαδήποτε πυρκαγιά ή να καταπολεμηθεί κάποια εισροή υδάτων, κύριο μέλημα όμως θα πρέπει να είναι η ασφάλεια του πληρώματος.
Ταυτόχρονα, θα πρέπει να ενημερωθούν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. UKMTO, ναυτιλιακή εταιρεία, ο υπεύθυνος ασφαλείας της εταιρείας (Company Security Officer). Στέλνεται Σήμα κινδύνου (distress call) αν χρειάζεται, ενεργοποιείται το SSAS, και το AIS παραμένει ανοιχτό εκτός αν δοθούν διαφορετικές οδηγίες. Σε τέτοιες καταστάσεις, η επικοινωνία είναι εξίσου σημαντική με την αντίδραση πάνω στο πλοίο.
Σε περίπτωση που το πλοίο έχει υποστεί μεγάλη ζημιά ή η έκταση της πυρκαγιάς είναι εκτός ελέγχου και τέτοια ώστε να ενέχει κίνδυνο για το πλήρωμα, τότε η εγκατάλειψη του πλοίου είναι η μόνη επιλογή που υπάρχει. Αυτή όμως, όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση, θα πρέπει να είναι η ύστατη λύση αφού όλοι γνωρίζουμε ότι το πιο ασφαλές σημείο είναι το πλοίο. Αν όμως κριθεί απαραίτητο θα πρέπει να γίνει.
Ο εγκλωβισμός μέσα στο μηχανοστάσιο είναι επίσης πολύ συχνός μετά από τέτοιου είδους επιθέσεων. Η κατάστρωση ενός σχεδίου διαφυγής θα πρέπει να έχει γίνει. Σε περίπτωση που η επίθεση γίνει στα ύφαλα του πλοίου, θα πρέπει άμεσα το πλήρωμα που βρίσκεται στους χώρους του μηχανοστασίου να βγει αμέσως από εκεί.
Κάτι που πολλοί ξεχνάνε μέσα στην ένταση είναι η καταγραφή. Φωτογραφίες, βίντεο, δεδομένα, VDR. Δεν σβήνουμε και δεν αλλοιώνουμε τίποτα. Ό,τι υπάρχει μπορεί να χρειαστεί μετά, είτε για έρευνα είτε για νομικούς λόγους.
Σε πιο γενικό επίπεδο, τέτοια περιστατικά είναι υπενθύμιση ότι σε κάποιες περιοχές —όπως Μαύρη Θάλασσα ή Μέση Ανατολή— δεν πάμε απλά για ένα ακόμη ταξίδι. Χρειάζεται επαγρύπνηση, σωστή προετοιμασία και πολλές φορές να παρθούν δύσκολες αποφάσεις σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Αν ο Πλοίαρχος νιώθει ότι μια διέλευση δεν είναι ασφαλής, έχει δικαίωμα να το πει και να το στηρίξει.
Και κάτι τελευταίο που δεν λέγεται συχνά: μετά από τέτοια περιστατικά, το μυαλό δεν είναι το ίδιο. Το σοκ, το άγχος, η ένταση μένουν. Κανείς δεν είναι «άτρωτος». Η ψυχολογική υποστήριξη δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη. Ο ναυτικός έχει μάθει να αντέχει. Αλλά το να αντέχεις δεν σημαίνει να αγνοείς τον κίνδυνο. Σημαίνει να ξέρεις πώς να τον διαχειριστείς όταν έρθει.
Όπως και να έχει, η σωστή προετοιμασία για όταν το πλοίο δεχτεί επίθεση είναι το καλύτερο που θα πρέπει να κάνετε σε πρώτη φάση. Όταν δεχτείτε κάποια επίθεση θα είναι δύσκολο εκείνη τη στιγμή χωρίς κάποια προετοιμασία να ακολουθήσετε σωστά τα βήματα που πρέπει. Δυστυχώς οι επιθέσεις στα εμπορικά πλοία είναι ο νέος μεγάλος κίνδυνος που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι ναυτικοί, με τη διεθνή κοινότητα να είναι για ακόμα μια φορά ανήμπορη να αντιδράσει.
Οι 20 κινήσεις που πρέπει να κάνει άμεσα το πλήρωμα όταν το πλοίο δεχτεί επίθεση
1. Σημαίνω συναγερμό και συγκεντρώνω το πλήρωμα σε ασφαλές σημείο (citadel ή εναλλακτικό χώρο)
2. Δίνω απόλυτη προτεραιότητα στην ασφάλεια του πληρώματος
3. Διατηρώ ψυχραιμία και αποφεύγω άμεση έξοδο στο κατάστρωμα
4. Διασφαλίζω ότι υπάρχει σχέδιο διαφυγής από το μηχανοστάσιο εάν η επίθεση έγινε στα ύφαλα
5. Ενημερώνω άμεσα το UKMTO, την εταιρεία και τον CSO
6. Στέλνω distress signal αν απαιτείται (VHF, DSC, Inmarsat-C)
7. Ενεργοποιώ το SSAS
8. Περιμένω για πιθανό δεύτερο χτύπημα (“double-tap”) πριν από οποιαδήποτε ενέργεια
9. Ελέγχω για τραυματισμούς και ζημιές όταν η κατάσταση το επιτρέψει
10. Δεν αγγίζω συντρίμμια ή πυρομαχικά και αποφεύγω την περιοχή πρόσκρουσης
11. Ξεκινώ αντιμετώπιση ζημιών μόνο όταν υπάρχει σχετική ασφάλεια
12. Διατηρώ το AIS ενεργό εκτός αν δοθούν διαφορετικές οδηγίες
13. Καταγράφω το περιστατικό (φωτογραφίες, βίντεο, δεδομένα, VDR) χωρίς να αλλοιώσω τον χώρο
14. Εξετάζω την ανάγκη εγκατάλειψης του πλοίου μόνο ως έσχατη λύση
15. Απενεργοποιώ εξαερισμούς και κλείνω πυράντοχες θύρες αν υπάρχει καπνός ή απειλή πυρκαγιάς
16. Ελέγχω άμεσα τη στεγανότητα (watertight integrity) και κλείνω υδατοστεγείς θύρες
17. Ενημερώνω και συντονίζομαι με κοντινά πλοία στην περιοχή για ανταλλαγή πληροφοριών
18. Εξασφαλίζω ότι όλα τα μέσα σωτηρίας είναι έτοιμα προς χρήση (lifeboats, life rafts)
19. Ορίζω lookout αποκλειστικά για πιθανές νέες απειλές (drone, ταχύπλοα κ.λπ.)
20. Επαληθεύω τη λειτουργία των επικοινωνιών και των εφεδρικών συστημάτων
Διαβάστε ακόμα: War Bonus: Πόσα χρήματα δικαιούται ένας ναυτικός όταν βρίσκεται σε εμπόλεμη ζώνη;
