Η τεχνητή νοημοσύνη περνά σταδιακά από τις δοκιμές στην καθημερινότητα των εμπορικών πλοίων, με την Eastern Pacific Shipping να αποφασίζει να εγκαταστήσει το σύστημα της Orca AI σε δεκάδες επιπλέον πλοία του στόλου της, μετά από πιλοτικό πρόγραμμα σε πέντε πλοία της.
Κατά τη διάρκεια των πιλοτικών δοκιμών, οι περιπτώσεις στις οποίες τα πλοία βρέθηκαν σε επικίνδυνα μικρή απόσταση μεταξύ τους –τα λεγόμενα close-quarters situations– μειώθηκαν κατά 48% ανά 1.000 ναυτικά μίλια, ενώ η μέση ελάχιστη απόσταση αυξήθηκε κατά 10%.
Σε ένα από τα πλοία του προγράμματος, το Pacific Sentinel, τα αποτελέσματα που ανακοίνωσε η Orca AI ήταν ακόμη μεγαλύτερα. Μέσα σε έξι μήνες καταγράφηκε μείωση κατά 84% των close-quarters situations στην ανοικτή θάλασσα, ενώ η ελάχιστη απόσταση διέλευσης αυξήθηκε κατά 50%.
Οι αριθμοί αυτοί προέρχονται από την Orca AI και την EPS και επομένως πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αποτελέσματα του συγκεκριμένου πιλοτικού προγράμματος και όχι ως εγγύηση ότι κάθε πλοίο που θα εγκαταστήσει το σύστημα θα παρουσιάσει αντίστοιχη βελτίωση. Παρ’ όλα αυτά, ήταν αρκετή ώστε η Eastern Pacific Shipping να προχωρήσει από ένα περιορισμένο πιλοτικό πρόγραμμα πέντε πλοίων στην εγκατάσταση της πλατφόρμας σε δεκάδες ακόμη πλοία του στόλου της.
Τι ακριβώς «βλέπει» το AI από τη γέφυρα
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι για έναν αξιωματικό γέφυρας αφού το σύστημα δεν πρέπει να συγχέεται με έναν αυτόματο πιλότο που αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση του πλοίου ούτε με έναν «ηλεκτρονικό αξιωματικό φυλακής».
Το SeaPod της Orca AI λειτουργεί ουσιαστικά ως ένας πρόσθετος οπτήρας, χρησιμοποιώντας κάμερες, αισθητήρες, τεχνολογία υπολογιστικής όρασης και αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης ώστε να αναγνωρίζει, να παρακολουθεί και να ταξινομεί αντικείμενα γύρω από το πλοίο και να βοηθά την ομάδα γέφυρας να εντοπίζει έγκαιρα πιθανούς κινδύνους.
Ένα από τα ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του είναι η δυνατότητα εντοπισμού στόχων που δεν εκπέμπουν μέσω του AIS, όπως μικρά αλιευτικά, σημαδούρες και άλλα αντικείμενα, τα οποία όμως μπορεί να είναι ορατά στις κάμερες και να αναγνωριστούν από την τεχνολογία υπολογιστικής όρασης ακόμη και όταν δεν υπάρχει αντίστοιχος στόχος στο AIS. Η δυνατότητα αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε περιοχές με μεγάλη αλιευτική δραστηριότητα, σε προσεγγίσεις λιμένων ή σε συνθήκες περιορισμένης ορατότητας.
Για έναν αξιωματικό γέφυρας αυτό δεν καταργεί τα μέσα που ήδη χρησιμοποιεί, όπως τα Radar/ARPA, AIS, ECDIS και –κυρίως– την οπτική παρατήρηση, τα οποία εξακολουθούν να αποτελούν τα βασικά μέσα μιας ομάδας γέφυρας. Το AI προσθέτει ακόμη μία πηγή πληροφορίας και επιχειρεί να στρέψει την προσοχή της ομάδας γέφυρας σε στόχους ή καταστάσεις που μπορεί να εξελιχθούν σε κίνδυνο.
Υπάρχει και δεύτερη πλευρά του συστήματος που δεν βρίσκεται πάνω στο πλοίο. Μέσω του FleetView, τα γραφεία της εταιρείας μπορούν να εξετάζουν διάφορα συμβάντα κατά τη ναυσιπλοΐα, να αναγνωρίζουν επαναλαμβανόμενα μοτίβα και να χρησιμοποιούν τα δεδομένα για εκπαίδευση και βελτίωση των διαδικασιών ασφαλούς ναυσιπλοΐας.
Αυτό σημαίνει ότι ένα close-quarters situation δεν χρειάζεται να παραμένει απλώς ένα συμβάν που γνωρίζουν όσοι βρίσκονταν εκείνη τη στιγμή στη γέφυρα αλλά μπορεί να αναλυθεί αργότερα, να εντοπιστεί πώς εξελίχθηκε η κατάσταση και να χρησιμοποιηθεί ως πραγματικό παράδειγμα στην εκπαίδευση των αξιωματικών.
Το AI δεν αντικαθιστά τον αξιωματικό φυλακής
Η διάκριση είναι σημαντική, ιδιαίτερα καθώς όροι όπως «AI navigation» και «autonomous shipping» χρησιμοποιούνται συχνά με τρόπο που δημιουργεί την εντύπωση ότι ο υπολογιστής αρχίζει να παίρνει τη θέση του ανθρώπου στη γέφυρα.
Στη συγκεκριμένη εφαρμογή, ο στόχος είναι διαφορετικός, με την ίδια την Eastern Pacific Shipping να αναφέρει ότι επιδιώκει να δώσει στους πλοιάρχους και στις ομάδες γέφυρας τεχνολογίες που ενισχύουν την επίγνωση της κατάστασης γύρω από το πλοίο και υποστηρίζουν τη λήψη ασφαλέστερων αποφάσεων.
Η τελική εκτίμηση μιας κατάστασης και οι ενέργειες αποφυγής σύγκρουσης παραμένουν ευθύνη της ομάδας γέφυρας. Ένας αλγόριθμος μπορεί να εντοπίσει ένα μικρό αλιευτικό, να παρακολουθήσει την κίνησή του και να επισημάνει ότι η κατάσταση χρειάζεται προσοχή, δεν γνωρίζει όμως από μόνος του ολόκληρο το επιχειρησιακό περιβάλλον μέσα στο οποίο εργάζεται ένας Πλοίαρχος ή ένας αξιωματικός γέφυρας ούτε καταργεί τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τους διεθνείς κανονισμούς συγκρούσεων, τις πάγιες εντολές του πλοιάρχου ( standing orders ) και τις διαδικασίες της εταιρείας.
Υπάρχει μάλιστα ένας πρόσθετος παράγοντας που θα αποκτήσει ενδιαφέρον όσο τέτοια συστήματα χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο και δεν είναι άλλος από την υπερβολική εμπιστοσύνη στην τεχνολογία. Radar, GPS, ECDIS και AIS έχουν ήδη δείξει στη ναυτιλία ότι ένα εξαιρετικά χρήσιμο βοήθημα μπορεί να μετατραπεί σε κίνδυνο όταν ο άνθρωπος σταματήσει να το διασταυρώνει με τις υπόλοιπες διαθέσιμες πληροφορίες. Το ίδιο θα ισχύσει αναπόφευκτα και για το AI.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσθέσει ένα ακόμη «ζευγάρι μάτια» στη γέφυρα, δεν απαλλάσσει όμως τον αξιωματικό φυλακής από την υποχρέωση να σηλώνει το κεφάλι του και να κοιτάζει έξω από τα παράθυρα.
Η επέκταση της συνεργασίας με την Eastern Pacific Shipping δείχνει πάντως ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία περνά σε διαφορετικό στάδιο ωρίμανσης. Η Orca AI ανέφερε στο τέλος του 2025 περίπου 1.000 εγκατεστημένα πλοία, ενώ τον Απρίλιο του 2026, όταν ανακοίνωσε συνεργασία με τη Samsung Heavy Industries, έκανε λόγο για περισσότερα από 1.200 πλοία και άλλα 500 που βρίσκονταν σε διαδικασία εγκατάστασης.
Για τους ναυτικούς, επομένως, το ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν θα χρησιμοποιηθεί τεχνητή νοημοσύνη στη γέφυρα, αλλά πώς θα ενσωματωθεί σωστά στη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων της γέφυρας (Bridge Resource Management), χωρίς να δημιουργήσει νέες μορφές εξάρτησης από την τεχνολογία, διάσπασης της προσοχής ή εφησυχασμού.
Το παράδειγμα της Eastern Pacific Shipping δείχνει προς ποία κατεύθυνση θα κινηθεί από εδώ και πέρα η ναυτιλία, χρησιμοποιώντας το AI ως επιπλέον εργαλείο παρατήρησης και αξιολόγησης του κινδύνου, με τον άνθρωπο να εξακολουθεί όμως να να έχει τον τελευταίο λόγο σε κάθε απόφαση.
