Η ψυχική υγεία των ναυτικών βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά μέσα από μια νέα παγκόσμια εκστρατεία της ITF. Πρόκειται αναμφίβολα για ένα σοβαρό ζήτημα, που απασχολεί χιλιάδες ανθρώπους στη θάλασσα, με το ερώτημα, ωστόσο, να είναι κατά πόσο όσοι σχεδιάζουν τέτοιες πρωτοβουλίες γνωρίζουν πραγματικά την καθημερινότητα ενός ναυτικού.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, στις 10 Οκτωβρίου, η Διεθνής Ομοσπονδία Εργαζομένων στις Μεταφορές (ITF) ανακοίνωσε την έναρξη της εκστρατείας Mind At Sea, με στόχο την καλύτερη υποστήριξη των πληρωμάτων και την πρόληψη των αυτοκτονιών.
Η πρωτοβουλία ξεκίνησε από το Σίδνεϊ της Αυστραλίας και θα συνεχιστεί σε διάφορες χώρες μέχρι τις αρχές Δεκεμβρίου. Σκοπός της είναι να ενταχθούν οι συζητήσεις για την ψυχική υγεία στις επισκέψεις που πραγματοποιούν οι επιθεωρητές της ITF στα εμπορικά πλοία.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι επιθεωρητές θα ενθαρρύνονται να αφιερώνουν περίπου 10 έως 15 λεπτά σε συζητήσεις με τους ναυτικούς για το άγχος, την κόπωση, τον ύπνο, την απομόνωση και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους.
Παράλληλα, θα παρέχουν πληροφορίες για διαθέσιμες υπηρεσίες υποστήριξης, ενώ η ITF επιδιώκει να καθιερώσει την πρωτοβουλία σε ετήσια βάση.
Η Ομοσπονδία θέτει επίσης ως μακροπρόθεσμο στόχο την ένταξη της αυτοκτονίας στις προβλέψεις αποζημίωσης λόγω θανάτου των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, ώστε να ενισχυθεί η οικονομική προστασία των οικογενειών.
Η ανάγκη αντιμετώπισης του προβλήματος αποτυπώνεται και σε παλαιότερη έρευνα του Πανεπιστημίου Yale, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2019 με τη συμμετοχή 1.572 ναυτικών.
Από τους συμμετέχοντες, το 25% παρουσίασε ενδείξεις κατάθλιψης, ενώ το 20% ανέφερε σκέψεις σχετικές με τον θάνατο ή τον αυτοτραυματισμό κατά τις προηγούμενες δύο εβδομάδες. Πρόκειται για ευρήματα της συγκεκριμένης έρευνας και όχι για σημερινά ποσοστά που μπορούν να αποδοθούν στο σύνολο των ναυτικών.
Στην Ελλάδα, η Πανελλήνια Ναυτική Ομοσπονδία ανακοίνωσε ότι στηρίζει την εκστρατεία. Οι επιθεωρητές της ITF και το Ελληνικό Τμήμα Ελέγχου και Επιθεωρήσεων της ΠΝΟ θα συμμετέχουν στις δράσεις κατά τις επισκέψεις τους σε πλοία που βρίσκονται σε ελληνικά λιμάνια.
Όταν η ψυχική υγεία των ναυτικών γίνεται αντικείμενο συζητήσεων στην ξηρά
Η ανακοίνωση της νέας εκστρατείας φέρνει ξανά στην επιφάνεια ένα ζήτημα που δεν αφορά μόνο την ψυχολογική υποστήριξη των πληρωμάτων, αλλά και τις πραγματικές συνθήκες εργασίας στη θάλασσα.
Γιατί είναι διαφορετικό να συζητά κανείς για την απομόνωση, την κόπωση και τον αποχωρισμό από την οικογένεια μέσα από μια αίθουσα συνεδριάσεων ή πίσω από ένα γραφείο και διαφορετικό να τα βιώνει επί μήνες πάνω σε ένα πλοίο.
Οι ναυτικοί δεν αντιμετωπίζουν όλοι τις ίδιες δυσκολίες. Η θέση τους στο πλοίο, οι συνθήκες του ταξιδιού, η σύνθεση του πληρώματος, η διάρκεια της σύμβασης και οι προσωπικές τους υποχρεώσεις δημιουργούν πολύ διαφορετικές εμπειρίες.
Υπάρχουν, όμως, ζητήματα που παραμένουν άλυτα, όπως η έλλειψη της επαρκούς και πραγματικής ανάπαυσης, η πίεση των επιθεωρήσεων, οι αυξημένες απαιτήσεις της καθημερινής εργασίας, οι περιορισμένες δυνατότητες εξόδου στα λιμάνια, ο περιορισμός πρόσβασης στο διαδίκτυο, το κακής ποιότητας φαγητό και η απόσταση από την οικογένεια.
Σε αυτά προστίθεται πλέον και ο κίνδυνος από τις εμπόλεμες περιοχές, κάτι το οποίο φέρνει έξτρα πίεση στα πληρώματα, τα οποία βλέπουν τις επιθέσεις στα εμπορικά πλοία να αυξάνονται ραγδαία τους τελευταίους μήνες.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μια συζήτηση λίγων λεπτών μπορεί να αποτελέσει την αφορμή για να ζητήσει κάποιος βοήθεια, δεν μπορεί, όμως, από μόνη της να αλλάξει τις συνθήκες που ενδεχομένως έχουν συμβάλει στην ψυχολογική του επιβάρυνση.
Δυστυχώς όλα αυτά γίνονται μόνο για να γίνουν. Καμία ουσιαστική λύση και βελτίωση δεν φέρνουν στο ναυτικό επάγγελμα και τους ναυτικούς, οι οποίοι με εξαίρεση κάποιες μικρές αλλαγές που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια, βλέπουν τα προβλήματα που απασχολούν τον κλάδο εδώ και δεκαετίες, όχι απλά να συνεχίζουν, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις να γίνονται ακόμη χειρότερα.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει μια διαφορετική συζήτηση: πόσο ουσιαστικές είναι οι πρωτοβουλίες για την ψυχική υγεία όταν δεν συνοδεύονται από αλλαγές στην καθημερινότητα των ανθρώπων που εργάζονται στη θάλασσα;
