Πειρατεία, πύραυλοι και επιθέσεις με drones έχει αυξήσει κατακόρυφα τον κίνδυνο για χιλιάδες ναυτικούς. Μια νέα πρωτοβουλία 25 χωρών επιχειρεί τώρα να ενισχύσει την προστασία των ναυτικών, με την Ελλάδα να συμμετέχει από την πρώτη συνάντηση.
Η «Ομάδα Φίλων για την Ασφάλεια της Ναυτιλίας και των Ναυτικών» παρουσιάστηκε στις 25 Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Την πρωτοβουλία ανέλαβαν από κοινού η Ινδία και η Λιβερία, δύο χώρες που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές, αλλά καθοριστικές πλευρές της παγκόσμιας ναυτιλίας.
Η Ινδία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες χώρες προέλευσης ναυτικών, ενώ η Λιβερία διαθέτει το μεγαλύτερο νηολόγιο στον κόσμο ως προς τη χωρητικότητα. Σύμφωνα με τον Ινδό υπουργό Εξωτερικών Σουμπραμανιάμ Τζαϊσανκάρ, στην πρώτη συνάντηση της ομάδας πήραν μέρος 25 χώρες, ανάμεσά τους κράτη με μεγάλους εμπορικούς στόλους, σημαντικά νηολόγια και πολυάριθμο ναυτικό δυναμικό.
Την Ελλάδα εκπροσώπησε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, ο οποίος υπογράμμισε ότι οι απειλές για τη ναυτιλία έχουν πολλαπλασιαστεί, θέτοντας σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές και επηρεάζοντας την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, τις εφοδιαστικές αλυσίδες, την ενέργεια και την επισιτιστική ασφάλεια.
Η ελληνική παρουσία δεν έχει μόνο συμβολικό χαρακτήρα αφού ως μεγαλύτερη δύναμη στη ναυτιλία, η Ελλάδα έχει άμεσο συμφέρον να συμμετέχει στη διαμόρφωση των αποφάσεων που αφορούν την ασφάλεια των πλοίων και των πληρωμάτων. Το ζήτημα βρίσκεται επίσης στις προτεραιότητες της χώρας κατά τη θητεία της ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Τον Μάιο του 2025 η Ελλάδα είχε συγκαλέσει υψηλού επιπέδου ανοικτή συζήτηση για τη θαλάσσια ασφάλεια και τη διεθνή συνεργασία. Σύμφωνα με τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών, το θέμα θα επανέλθει κατά την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας τον Οκτώβριο του 2026.
Οι ναυτικοί πληρώνουν τις συνέπειες πολέμων στους οποίους δεν συμμετέχουν
Πίσω από τις διπλωματικές συναντήσεις βρίσκεται μια σκληρή πραγματικότητα για τα πληρώματα, με τα εμπορικά πλοία να εξακολουθούν να περνούν από περιοχές όπου σημειώνονται επιθέσεις με πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ταχύπλοα σκάφη, ενώ ναυτικοί έχουν σκοτωθεί, τραυματιστεί ή παραμείνει εγκλωβισμένοι επί μήνες σε πλοία που καταλήφθηκαν.
Οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν καμία συμμετοχή στις πολιτικές και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις μεταξύ κρατών. Παρ’ όλα αυτά, βρίσκονται συχνά στην πρώτη γραμμή των συνεπειών τους, επειδή η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται από θαλάσσιες διαδρομές που περνούν μέσα ή πολύ κοντά σε ζώνες συγκρούσεων.
Η νέα ομάδα σχεδιάζεται ως εθελοντικός και συμπεριληπτικός μηχανισμός συντονισμού. Δεν αποτελεί στρατιωτική δύναμη, ούτε μπορεί να συνοδεύει πλοία ή να εξασφαλίζει από μόνη της την ασφαλή διέλευσή τους. Μπορεί, όμως, να φέρει το ζήτημα συστηματικότερα στον ΟΗΕ, στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό και στη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ κρατών που διαθέτουν πραγματικό βάρος στη ναυτιλία.
Στις προτεραιότητές της περιλαμβάνονται η αντιμετώπιση της πειρατείας και των ένοπλων επιθέσεων, η προστασία των θαλάσσιων οδών, η ταχύτερη παροχή ιατρικής βοήθειας, ο δίκαιος επαναπατρισμός και η αντιμετώπιση της εγκατάλειψης πληρωμάτων. Η εφαρμογή της Σύμβασης Ναυτικής Εργασίας του 2006 αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται πλέον στις συνθήκες εργασίας αλλά περιλαμβάνουν και την έκθεση σε πολεμικές επιχειρήσεις.
Η Ινδία έχει προτείνει παράλληλα τη δημιουργία ενός Δικτύου Έκτακτης Υποστήριξης Ναυτικών, το οποίο θα συνδέει ναυτιλιακές αρχές και πρεσβείες όταν εκδηλώνεται μια κρίση. Μέσω αυτού θα μπορούσαν να μεταδίδονται ταχύτερα σήματα κινδύνου και αιτήματα ιατρικής βοήθειας, να ενημερώνονται οι οικογένειες και να συντονίζεται η απομάκρυνση ναυτικών όπου χρειάζεται.
Η απόσταση ανάμεσα στις δηλώσεις και στην πραγματικότητα
Το πόσο δύσκολο είναι να μετατραπούν οι δεσμεύσεις σε πραγματική προστασία φαίνεται στην Ερυθρά Θάλασσα. Η ευρωπαϊκή επιχείρηση «Ασπίδες» συνεχίζει να συνοδεύει εμπορικά πλοία, όμως η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας έχει ζητήσει περισσότερα πολεμικά και εναέρια μέσα. Όταν συγκροτήθηκε η αποστολή, η εκτίμηση ήταν ότι απαιτούνταν τουλάχιστον δέκα πλοία, με τις σημερινές απειλές, οι ανάγκες θεωρούνται ακόμη μεγαλύτερες.
Η νέα ομάδα δεν θα κριθεί από τον αριθμό των χωρών που εμφανίστηκαν στην πρώτη συνάντηση ούτε από τις ανακοινώσεις που έγιναν στη Νέα Υόρκη. Θα κριθεί όταν ένα εμπορικό πλοίο δεχθεί επίθεση, όταν ένας ναυτικός χρειαστεί άμεση διακομιδή ή όταν ένα πλήρωμα παραμείνει αποκλεισμένο μακριά από τις οικογένειές του.
Οι ναυτικοί έχουν ακούσει πολλές φορές ότι αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του παγκόσμιου εμπορίου αλλά αυτό που χρειάζονται πλέον δεν είναι ακόμη μία αναγνώριση, αλλά ένας μηχανισμός που θα ενεργοποιείται γρήγορα και συντονισμένα όταν η ζωή τους βρίσκεται πραγματικά σε κίνδυνο. Η ελληνική θέση στη Νέα Υόρκη ήταν σαφής: η προστασία της ναυτιλίας δεν μπορεί να διαχωριστεί από την προστασία των ανθρώπων που εργάζονται πάνω στα πλοία.
Παρά τις ανακοινώσεις, αρκετοί άνθρωποι του ναυτικού επαγγέλματος αντιμετωπίζουν τη νέα πρωτοβουλία με επιφύλαξη. Από την περίοδο της πανδημίας μέχρι τις επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα, στην Ερυθρά Θάλασσα και στα Στενά του Ορμούζ, η διεθνής και η ναυτιλιακή κοινότητα έχουν επανειλημμένα αναγνωρίσει τους κινδύνους, χωρίς όμως οι δεσμεύσεις να μεταφράζονται πάντοτε σε ουσιαστική προστασία για τα πληρώματα.
Η δυσπιστία των ναυτικών απέναντι σε τέτοιες εξαγγελίες είναι επομένως απολύτως κατανοητή. Όταν οι δηλώσεις συμπαράστασης δεν συνοδεύονται από άμεση βοήθεια, αποτελεσματικό συντονισμό και συγκεκριμένα μέτρα στη θάλασσα, ενισχύεται η πεποίθηση ότι και αυτή η πρωτοβουλία κινδυνεύει να παραμείνει στα λόγια.
