Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ναυτιλίας βρίσκει τον κλάδο σε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους των τελευταίων ετών. Εμπορικά πλοία δέχονται επιθέσεις από το Ορμούζ μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα, ναυτικοί έχουν χάσει τη ζωή τους και ο IMO επιλέγει να στείλει ένα απλό μήνυμα: οι κανονισμοί έχουν αξία μόνο όταν εφαρμόζονται στην πράξη.
Η 24η Σεπτεμβρίου είναι φέτος η Παγκόσμια Ημέρα Ναυτιλίας, με κεντρικό θέμα για το 2026 και το 2027 το «From Policy to Practice: Powering Maritime Excellence». Για πρώτη φορά, ο IMO διατηρεί το ίδιο θέμα για δύο συνεχόμενα χρόνια.
Ο στόχος είναι να μεταφερθεί η προσοχή από τη δημιουργία νέων κανονισμών στην πραγματική εφαρμογή όσων έχουν ήδη συμφωνηθεί: στην εθνική νομοθεσία, στους ελέγχους, στην εκπαίδευση των ναυτικών, στα λιμάνια και τελικά επάνω στα ίδια τα πλοία.
Ο γενικός γραμματέας του IMO Arsenio Dominguez το έθεσε ιδιαίτερα καθαρά στο φετινό μήνυμά του: η εφαρμογή πρέπει να κάνει διαφορά εκεί όπου έχει πραγματικά σημασία, στους ανθρώπους που εργάζονται στη θάλασσα.
Περισσότεροι από 50 κανονισμοί – αλλά όχι ίδια εφαρμογή παντού
Ο IMO έχει δημιουργήσει εδώ και σχεδόν οκτώ δεκαετίες ένα τεράστιο διεθνές πλαίσιο με περισσότερες από 50 σημαντικές συμβάσεις και κανονιστικά εργαλεία που επηρεάζουν σχεδόν κάθε πλευρά της ζωής ενός πλοίου.
Το πρόβλημα είναι ότι ένας κανονισμός που υπάρχει στο χαρτί δεν εφαρμόζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο σε κάθε χώρα.
Το πρώτο πλήρες κύμα ελέγχων του IMO Member State Audit Scheme ολοκληρώθηκε φέτος, καλύπτοντας 168 κράτη-μέλη, δηλαδή περίπου το 94% των μελών του Οργανισμού. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι αρκετές χώρες εξακολουθούν να δυσκολεύονται να μεταφέρουν τους διεθνείς κανόνες στην εθνική τους νομοθεσία, ενώ σε άλλες περιπτώσεις υπάρχουν ελλείψεις σε τεχνική γνώση, υποδομές και ουσιαστική επιτήρηση των πλοίων.
Για τον ναυτικό αυτή η διαφορά δεν είναι θεωρητική, αφού το το ίδιο πιστοποιητικό, η ίδια απαίτηση ασφαλείας ή η ίδια διαδικασία μπορεί να αντιμετωπίζεται διαφορετικά από λιμάνι σε λιμάνι. Ένα πλήρωμα καλείται έτσι να συμμορφώνεται με ένα διεθνές σύστημα το οποίο στην πράξη δεν εφαρμόζεται πάντα με την ίδια συνέπεια.
Η φετινή ημέρα έχει διαφορετικό βάρος
Η Παγκόσμια Ημέρα Ναυτιλίας συχνά συνοδεύεται από επετειακές ανακοινώσεις και φωτογραφίες κτιρίων φωτισμένων στα μπλε. Φέτος όμως η συγκυρία είναι δύσκολο να αγνοηθεί.
Ο ίδιος ο IMO σημειώνει ότι εμπορικά πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις σε διαφορετικές ζώνες συγκρούσεων, από το Στενό του Ορμούζ μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα και την Αζοφική, με δεκάδες αθώους ναυτικούς να έχουν χάσει τη ζωή τους. Παράλληλα, οι επιθέσεις έχουν επηρεάσει τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και τη μεταφορά καυσίμων, τροφίμων και λιπασμάτων.
Γι’ αυτό και η φράση «Seafarers come first» που επέλεξε ο Dominguez δεν είναι απλώς ένα σύνθημα για τη συγκεκριμένη ημέρα.
Ένας σύγχρονος ναυτικός καλείται να εφαρμόζει ολοένα περισσότερους κανονισμούς για ασφάλεια, εκπομπές, κυβερνοασφάλεια, ψηφιακά συστήματα, νέα καύσιμα και περιβαλλοντική προστασία. Ταυτόχρονα μπορεί να βρεθεί να περνά μέσα από περιοχές όπου ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν προέρχεται από κάποια τεχνική βλάβη ή ανθρώπινο λάθος, αλλά από έναν πύραυλο ή ένα drone.
Κάπου εκεί βρίσκεται και η ουσία της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Ναυτιλίας. Η ναυτιλία δεν χρειάζεται μόνο περισσότερους κανόνες. Χρειάζεται οι ήδη υπάρχοντες να εφαρμόζονται σωστά, με τις ίδιες απαιτήσεις παντού και με τον άνθρωπο πάνω στο πλοίο να παραμένει στο κέντρο της συζήτησης.
Σήμερα το βράδυ, τα κεντρικά γραφεία του IMO στο Λονδίνο θα φωτιστούν μπλε, όπως και άλλα κτίρια σε διάφορες χώρες. Το συμβολικό μέρος της ημέρας έχει τη θέση του.
Για τους ανθρώπους όμως που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στη θάλασσα, η πραγματική σημασία βρίσκεται πολύ πιο μακριά από τα φώτα: στο κατά πόσο οι διεθνείς αποφάσεις μετατρέπονται πράγματι σε ασφαλέστερη καθημερινότητα πάνω στα πλοία.
