Η ναυτιλιακή βιομηχανία είναι ίσως η σημαντικότερη βιομηχανία παγκοσμίως, αφού μέσω αυτής μεταφέρονται σχεδόν το 85%-90% των αγαθών του πλανήτη μας. Μπορεί στο παρελθόν να έχουμε δει εμπορικά πλοία να τρώνε πυραύλους και ρουκέτες, αλλά συνέβαινε μεμονωμένα και τις περισσότερες φορές κατά λάθος. Για μεγάλο μέρος της σύγχρονης ιστορίας, η ναυτιλία έμενε σε γενικές γραμμές έξω από τις γεωπολιτικές συγκρούσεις.
Όλο αυτό έχει αλλάξει ραγδαία τα τελευταία χρόνια. Τα εμπορικά πλοία μπήκαν- άδικα- στο στόχαστρο και έγιναν μοχλός πίεσης. Από την Μαύρη θάλασσα, στην Ερυθρά θάλασσα, τον Περσικό κόλπο και πρόσφατα στην Καραϊβική, η ναυτιλία έχει να αντιμετωπίσει τις όλο και αυξανόμενες προκλήσεις. Δεν θα πρέπει φυσικά να ξεχνάμε τον σκοτεινό στόλο και τα εκατοντάδες πλοία-φαντάσματα.
Οι γεωπολιτικές αυτές εξελίξεις έχουν σαν αποτέλεσμα να έχουν επηρεαστεί οι θαλάσσιες διαδρομές που ακολουθούσαν τα εμπορικά πλοία για πολλές δεκαετίες. Τα πλοία έχουν αλλάξει τις συνηθισμένες «ρότες» τους και τιε βασικές θαλάσσιες διαδρομές τους με αποτέλεσμα να καταναλώνουν περισσότερα καύσιμα και βρίσκονται περισσότερο χρόνο εν πλω στη θάλασσα, αυξάνοντας έτσι σημαντικά το λειτουργικό κόστος.
Τα ασφάλιστρα έχουν και αυτά ακολουθήσει την ίδια πορεία. Την ίδια στιγμή, οι επενδύσεις για την απαλλαγή από τον άνθρακα έχουν ξεκινήσει και καθυστερούν, όχι επειδή η βιομηχανία έχει χάσει το ενδιαφέρον της, αλλά επειδή η αβεβαιότητα καθιστά δυσκολότερη τη λήψη μακροπρόθεσμων δεσμεύσεων. Η πράσινη μετάβαση δεν έχει βγει σε καμία περίπτωση εκτός του κάδρου, αλλά επιβραδύνεται από τις εξελίξεις που προκαλούνται από εξωτερικούς παράγοντες.
Η εμπορική πολιτική έχει προσθέσει ένα ακόμη επίπεδο αστάθειας. Οι δασμοί και οι περιορισμοί έχουν στρεβλώσει τις ροές φορτίων και έχουν μειώσει την προβλεψιμότητα σε αγορές που βασίζονται στην κλίμακα και την αποδοτικότητα. Οι κυρώσεις, μπορεί αν είναι πολιτικά αναγκαίες, έχουν όμως προκαλέσει και ακούσιες παρενέργειες. Η ανάπτυξη του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» δεν αποτελεί ένα περιθωριακό φαινόμενο, αλλά αντικατοπτρίζει ένα σύστημα που δυσκολεύεται να επιβάλει τους ίδιους του τους κανόνες.
Πλοία που δραστηριοποιούνται εκτός ρυθμιστικού πλαισίου, χωρίς επαρκή ασφάλιση ή συμμόρφωση, αγνώστου κατάστασης και ηλικίας, με αμφιβόλου ποιότητας πληρώματα με διαχειρίστριες και πλοιοκτήτριες εταιρείες «φαντάσματα», συνιστούν άμεση απειλή τόσο για την ασφάλεια στη θάλασσα όσο και για το θαλάσσιο περιβάλλον.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε τη ναυτιλία
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αλλάξει το παιχνίδι και έχει φέρει πράγματα τα οποία δεν γνωρίζαμε- ή γνωρίζαμε αλλά δεν είχαμε δείξει την δέουσα προσοχή. Πέρα από την άμεση και ορατή διαταραχή του θαλάσσιου εμπορίου, η ναυτιλία έχει δει μια αξιοσημείωτη αύξηση των κυβερνοεπιθέσεων. Πολλά συστήματα που είναι πλέον κρίσιμα για τις λειτουργίες των πλοίων και των λιμενικών υποδομών δεν σχεδιάστηκαν για να μπορούν να λειτουργούν σε ένα εχθρικό ψηφιακό περιβάλλον που τα έχει συνεχώς στο στόχαστρο.
Όσοι πιστεύουν ή πίστευαν ότι με το cyber security που ακολουθούν τα πληρώματα και οι εταιρείες θα είναι ασφαλή τα πλοία, προφανώς πρέπει να το ξανασκεφτούν περισσότερο. Από την στιγμή που ένα εμπορικό πλοίο μπει στο στόχαστρο ενός σύγχρονου στρατού ή υπηρεσίας, θεωρώ ότι είναι αδύνατον να προστατευτεί με ιδία μέσα.
Συνολικά, αυτές οι πιέσεις έχουν δημιουργήσει μια αγορά που χαρακτηρίζεται από αστάθεια. Οι αλυσίδες εφοδιασμού έχουν διαταραχθεί και συνεχίζουν να διαταράσσονται, οι καθυστερήσεις έχουν γίνει συνηθισμένες και ο κίνδυνος είναι πιο δύσκολο να τιμολογηθεί. Αυτή δεν είναι μια προσωρινή φάση, είναι το λειτουργικό περιβάλλον που η βιομηχανία θα πρέπει από εδώ και πέρα να θεωρεί φυσιολογικό.
Η βιομηχανία θα πρέπει να πιέσει όσο περισσότερο μπορεί ώστε η ναυτιλία, οι ναυτικοί και τα πλοία να μείνουν έξω από τις γεωπολιτικές συγκρούσεις. Οι ναυτιλιακές εταιρείες θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερη ευελιξία, έναν καλύτερο σχεδιασμό έκτακτης ανάγκης και μια πολύ πιο πειθαρχημένη προσέγγιση στην ανάλυση σεναρίων. Όπως και να έχει θα πρέπει όλοι να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Ο κόσμος, και συνεπώς και η ναυτιλία, έχει αλλάξει και σίγουρα δεν θα είναι ίδιος ποτέ ξανά.
