Η πρόσφατη είδηση ότι ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) εξετάζει τη μείωση της υποχρεωτικής θαλάσσιας υπηρεσίας από τους 12 στους 9 μήνες, αντικαθιστώντας το κενό με ώρες σε προσομοιωτές (simulators), οφείλει να μας προβληματίσει βαθύτατα.
Πρόκειται για μια αλλαγή που αγγίζει τον πυρήνα της ναυτικής εκπαίδευσης και θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η εμπειρία της θάλασσας να αντικατασταθεί από την τεχνολογία χωρίς επιπτώσεις στην ασφάλεια;
Το Σκεπτικό της Πρότασης
Οι υποστηρικτές αυτής της αλλαγής βασίζονται σε μια σειρά επιχειρημάτων που αντικατοπτρίζουν τις σύγχρονες πιέσεις του κλάδου:
- Αντιμετώπιση της Έλλειψης Αξιωματικών: Η επιτάχυνση της εκπαίδευσης θεωρείται λύση για την ταχύτερη επάνδρωση των πλοίων.
- Τυποποίηση της Εκπαίδευσης: Υποστηρίζεται ότι στον προσομοιωτή όλοι οι σπουδαστές εκτίθενται στα ίδια σενάρια κινδύνου, σε αντίθεση με το πλοίο όπου η εμπειρία είναι τυχαία.
- Μείωση του Κόστους: Η εκπαίδευση στην ξηρά θεωρείται συχνά πιο οικονομική και ελεγχόμενη.
Όμως, ως άνθρωποι της θάλασσας, οφείλουμε να αναρωτηθούμε: Μπορεί μια οθόνη και ένας αλγόριθμος να αντικαταστήσουν το βίωμα του πλοίου;
Η Τεχνολογία ως Βοήθημα, Όχι ως Υποκατάστατο
Η τεχνολογία στη σύγχρονη ναυτιλία είναι ένας πολύτιμος σύμμαχος. Οι προσομοιωτές αποτελούν εξαιρετικά εργαλεία για την εξοικείωση με τα συστήματα γέφυρας ή μηχανοστασίου. Ωστόσο, η θεμελιώδης θέση μου είναι σαφής: Η τεχνολογία πρέπει να παραμείνει βοήθημα προς τον άνθρωπο και όχι υποκατάστατο της φυσικής του παρουσίας στο πλοίο.
Ο προσομοιωτής, όσο εξελιγμένος και αν είναι, αδυνατεί να αναπαραγάγει την πολυπλοκότητα των πραγματικών συνθηκών. Στο ελεγχόμενο περιβάλλον ενός εργαστηρίου, ο σπουδαστής γνωρίζει ότι με το πάτημα ενός κουμπιού η άσκηση “κάνει επανεκκίνηση” (reset). Στη θάλασσα, το reset δεν υπάρχει.
Το άγχος του πρωτάρη Ανθυποπλοιάρχου…
Τι Δεν Μπορεί να Προσομοιωθεί;
Υπάρχουν παράγοντες που διαμορφώνουν τον πραγματικό Ναυτικό και οι οποίοι χάνονται πίσω από τις οθόνες:
- Η Ψυχολογία της Πραγματικής Ευθύνης: Η διαχείριση του επιχειρησιακού κινδύνου, όταν διακυβεύεται η ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής, του φορτίου και του πλοίου, δεν εξομοιώνεται σε εργαστηριακό περιβάλλον.
- Η Διαχείριση της Κόπωσης και του Στρες: Η θαλάσσια υπηρεσία εκπαιδεύει τον αξιωματικό στην εκτέλεση καθηκόντων υπό καθεστώς πραγματικής κόπωσης (fatigue), συνεχόμενων βαρδιών (watchkeeping) και δυσμενών καιρικών συνθηκών.
- Η Ναυτοσύνη: Η εμπειρική κατανόηση των φυσικών δυνάμεων, η αξιολόγηση της συμπεριφοράς του πλοίου στον κυματισμό και η αλληλεπίδραση με το θαλάσσιο περιβάλλον κατακτώνται αποκλειστικά κατά την πρακτική υπηρεσία στο πλοίο.
Η Επικίνδυνη “Επιτάχυνση” της Εκπαίδευσης
Η τάση για μείωση του χρόνου θαλάσσιας εκπαίδευσης φαίνεται να εξυπηρετεί περισσότερο την ανάγκη για γρήγορη διοχέτευση αξιωματικών στην αγορά, παρά την ποιοτική τους αναβάθμιση. Αν θυσιάσουμε το 25% της πραγματικής εμπειρίας στον βωμό της ταχύτητας, ίσως βρεθούμε αντιμέτωποι με μια γενιά αξιωματικών που θα γνωρίζει άριστα τον χειρισμό των οργάνων, αλλά θα αδυνατεί να “διαβάσει” τη θάλασσα όταν τα συστήματα αποτύχουν.
Συμπέρασμα
Ο προσομοιωτής είναι ένα σπουδαίο “σχολείο”, αλλά η θάλασσα είναι ο μόνος πραγματικός “δάσκαλος”. Η μείωση της θαλάσσιας υπηρεσίας αποτελεί ένα ρίσκο που η παγκόσμια ναυτιλία δεν έχει την πολυτέλεια να πάρει. Η ασφάλεια των πλοίων μας βασίζεται στην εμπειρία και η εμπειρία δεν “προσομοιώνεται”.
Του Capt. Δημητρίου Αθ. Βασιλόπουλου, Πλοίαρχου Α΄Τάξης Ε.Ν.
