Θυμάμαι τους παλιότερους ναυτικούς να λένε ότι ο κάθε ναυτίλος, ο κάθε ναυσιπλόος θα πρέπει να γνωρίζει πώς να χρησιμοποιεί σωστά τον εξάντα, έτσι ώστε να υπάρχει ετοιμότητα ανά πάσα ώρα και στιγμή, όταν θα χρειαστεί. Οι περισσότεροι νέοι έλεγαν ότι «αποκλείεται να πάθει κάτι το GPS».
Όλοι αυτοί που ποτέ δεν πίστεψαν ότι κάποια στιγμή θα χρειαστεί στην καριέρα τους να βγάλουν τον σκονισμένο εξάντα, που βρίσκεται ξεχασμένος και σκονισμένος σε κάποιο ράφι κάποιας βιβλιοθήκης, είμαι σίγουρος ότι θα ξαφνιάστηκαν.
Το GNSS jamming και το spoofing δεν αποτελούν όμως πλέον θεωρητικά σενάρια, αλλά είναι ήδη εδώ. Έχουν έρθει και ταλαιπωρούν αφάνταστα εκατοντάδες ναυτικούς, τη στιγμή που ένα ατύχημα μπορεί να συμβεί ανά πάσα ώρα και στιγμή.
Σε πολλές περιοχές του κόσμου, στη Μεσόγειο, στην Ερυθρά Θάλασσα, στον Περσικό Κόλπο, στα Στενά του Ορμούζ, στη Βαλτική, οι ομάδες γέφυρας έρχονται ολοένα και συχνότερα αντιμέτωπες με καταστάσεις όπου το σύστημα GPS ή οποιοδήποτε άλλο σύστημα προσδιορισμού θέσεως δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται απόλυτα αξιόπιστα. Το τελευταίο διάστημα δε έχουν συμβεί πολλά ατυχήματα λόγω του σήματος του GPS
Κοντά στις ακτές, υπάρχουν και άλλες επιλογές όπως οι διοπτεύσεις με το Radar αλλά και οι οπτικές διοπτεύσεις (όπου αυτό είναι δυνατό), το parallel indexing, φάροι και διασταύρωση στοιχείων με κάθε διαθέσιμο μέσο.
Όμως στην ανοιχτή θάλασσα, όταν δεν υπάρχει ακτογραμμή κοντά, αξιόπιστος στόχος Radar ή οπτικό σημείο αναφοράς, η γεωγραφική θέση του πλοίου γίνεται αμφίβολη. Και το ερώτημα είναι ποιο είναι το πραγματικό backup; Ποιο είναι το plan B;
Όχι αυτό που απλώς αναγράφεται στο Σύστημα Ασφαλούς Διαχείρισης της εταιρείας (SMS), αλλά αυτό που μπορεί πραγματικά να χρησιμοποιηθεί και να δώσει λύση.
Και εδώ είναι που μπαίνει στη συζήτηση η αστρονομική ναυτιλία και ο εξάντας, όχι ως νοσταλγία, όχι ως διακοσμητικό αντικείμενο, όχι ως μουσιακό έκθεμα.
Διαβάστε τι είναι ο Εξάντας; η Ιστορία του και η αρχή της λειτουργίας του
Και πριν συνεχίσω να αναφέρω ότι το να βασιστεί ένας ναυτικός στον εξάντα το 2026 δεν είναι καθόλου εύκολο. Δεν μπορούμε να ναυσιπλοούμε με μεθόδους του 1970 και οι απαιτήσεις να είναι του 2026. Και συνεχίζω.
Ο εξάντας δεν είναι το κέντρο του προβλήματος. Είναι ένα τεστ. Ένα τεστ για το αν εξακολουθούν να υπάρχουν στη γέφυρα ναυτικοί που μπορούν να σκέφτονται, να επαληθεύουν και να συνεχίζουν με ασφάλεια όταν το «μαύρο κουτί» παύει να είναι αξιόπιστο.
Γιατί ένας εξάντας πάνω στο πλοίο σημαίνει ελάχιστα, αν κανείς δεν ξέρει να τον χρησιμοποιήσει σωστά.
– Μπορεί ο αξιωματικός να πάρει αστρονομικό ύψος;
– Μπορεί να το κατεβάσει σωστά στον ορίζοντα;
– Μπορεί να χαράξει τη γραμμή θέσεως;
– Μπορεί να αξιολογήσει την ακρίβεια του στίγματος;
– Μπορεί να κατανοήσει τι πραγματικά σημαίνει το αποτέλεσμα και τι δεν σημαίνει;
Ή απλώς θεωρούμε ότι αυτή η ικανότητα υπάρχει επειδή κάποτε διδάχθηκε, κάποτε εξετάστηκε και έπειτα ξεχάστηκε σιωπηλά;
Τα σύγχρονα συστήματα όπως το GPS και το ECDIS είναι απαραίτητα. Όμως η χρήση του ηλεκτρονικού εξοπλισμού δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη ναυτιλία.
Ένας χειριστής διαβάζει την οθόνη.
Ένας πραγματικός ναυτίλος κατανοεί τη θέση του πλοίου.
Ένας χειριστής ακολουθεί το σύστημα.
Ένας ναυτίλος αμφισβητεί το σύστημα.
Ένας χειριστής περιμένει να φτιαχτεί ο ηλεκτρονικός εξοπλισμός.
Ένας ναυτίλος έχει ήδη ξεκινήσει να ψάχνει άλλον τρόπο για να κρατήσει το πλοίο ασφαλές.
Αυτό το επαγγελματικό αντανακλαστικό δεν μπορεί να επιβιώσει μόνο μέσα από πιστοποιητικά, διαδικασίες και αρχεία εκπαίδευσης. Πρέπει να εξασκείται. Να εξασκείται συνεχώς, ακόμη και από έμπειρους ναυτικούς.
Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν ο εξάντας πρέπει να αποτελεί υποχρεωτικό εξοπλισμό.
Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο:
Είμαστε ακόμη ικανοί και διατεθειμένοι να ναυσιπλοούμε χωρίς την απόλυτη εξάρτηση από τα σύγχρονα συστήματα;
Πέρα από τα υποχρεωτικά γυμνάσια που θα πρέπει να γίνονται σε ένα πλοίο θα πρέπει να αναρωτηθούμε από μόνοι μας:
– Κάνουμε πραγματικές ασκήσεις βλάβης του συστήματος GNSS;
– Χρησιμοποιούν οι αξιωματικοί γέφυρας εναλλακτικές μεθόδους προσδιορισμού θέσης;
– Αντιμετωπίζεται ακόμη η αστρονομική ναυτιλία ως πρακτική δεξιότητα;
– Είναι ο εξάντας διαθέσιμος, σε καλή κατάσταση και έτοιμος προς χρήση;
– Γνωρίζει ο σύγχρονος αξιωματικός γέφυρας πώς να χρησιμοποιεί το Nautical Almanac;
Διαβάστε την διαδικασία διόρθωσης και βασικής χρήσης του εξάντα
Και αν αύριο η γεωγραφική θέση μέσω του GPS γινόταν αναξιόπιστη στην ανοιχτή θάλασσα, η ομάδα γέφυρας θα συνέχιζε να ναυσιπλοεί το πλοίο με αυτοπεποίθηση ή θα περίμενε απλώς να «επανέλθει» το σύστημα;
Γιατί όταν η οθόνη παύει να είναι αξιόπιστη, το πλοίο δεν χρειάζεται κάποιον που ξέρει μόνο πού να πατήσει κλικ.
Χρειάζεται έναν πραγματικό ναυτίλο.
