Η παγκόσμια ναυτιλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολύ σοβαρή κρίση όσο αναφορά την έλλειψη αξιωματικών στο εμπορικό ναυτικό, καθώς η αύξηση του αριθμού των πλοίων δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση των αξιωματικών και ναυτικών. Νέα έκθεση προειδοποιεί ότι, χωρίς άμεσες παρεμβάσεις, η έλλειψη των αξιωματικών θα ενταθεί τα επόμενα χρόνια.
Η BIMCO και το International Chamber of Shipping (ICS) δημοσίευσαν τη νέα πενταετή αξιολόγησή τους για το παγκόσμιο ναυτικό εργατικό δυναμικό, επισημαίνοντας ότι απαιτούνται συνεχείς επενδύσεις στην προσέλκυση, την εκπαίδευση και κυρίως στη διατήρηση των ναυτικών στο ναυτικό επάγγελμα. Όπως τονίζεται, η έλλειψη του προσωπικού εξελίσσεται σε ένα κρίσιμο ζήτημα σε μια περίοδο όπου η ναυτιλία χρειάζεται περισσότερο από ποτέ εξειδικευμένους επαγγελματίες.
Η έκθεση Seafarer Workforce Report 2026 σκιαγραφεί μια ανησυχητική εικόνα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, μέχρι το 2030 η παγκόσμια εμπορική ναυτιλία θα χρειαστεί 113.735 επιπλέον αξιωματικούς για να καλύψει τις ανάγκες του παγκόσμιου στόλου. Πρόκειται για σημαντική επιδείνωση σε σχέση με την προηγούμενη έκθεση του 2021, όταν η πρόβλεψη έκανε λόγο για έλλειμμα περίπου 90.000 αξιωματικών έως το 2026.
Η μελέτη καταγράφει ότι η ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του κλάδου. Παράλληλα, αναδεικνύει χρόνιες προκλήσεις, όπως η γήρανση του ανθρώπινου δυναμικού και η περιορισμένη συμμετοχή των γυναικών στη ναυτιλία. Την ίδια στιγμή, οι γεωπολιτικές εξελίξεις επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα Στενά του Ορμούζ, όπου περισσότεροι από 11.000 ναυτικοί παραμένουν εγκλωβισμένοι λόγω της έντασης στην περιοχή.
«Καθώς η ναυτιλία εξελίσσεται, είναι απαραίτητο να προσελκύσουμε περισσότερους νέους ανθρώπους στο ναυτικό επάγγελμα. Πρέπει να συνεχίσουμε να επενδύουμε στην ενημέρωση των νέων, αλλά και να στηρίζουμε όσους ήδη εργάζονται στη θάλασσα, προσφέροντάς τους προοπτικές εξέλιξης», δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας του ICS, Θωμάς Καζάκος.
Σήμερα, ο παγκόσμιος εμπορικός στόλος αριθμεί περίπου 85.148 εμπορικά πλοία, τα οποία επανδρώνονται από περίπου 2,57 εκατομμύρια ναυτικούς. Από αυτούς, λίγο περισσότεροι από ένα εκατομμύριο είναι αξιωματικοί, ενώ περίπου 1,51 εκατομμύρια ανήκουν στο κατώτερο πλήρωμα.
Παρότι ο αριθμός των αξιωματικών έχει αυξηθεί κατά 22% και του κατώτερου πληρώματος κατά 47% σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, η ανισορροπία παραμένει μεγάλη. Για το 2026 εκτιμάται ότι η ναυτιλία αντιμετωπίζει έλλειψη περίπου 39.100 αξιωματικών, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει πλεόνασμα 56.890 μελών κατώτερου πληρώματος, γεγονός που αποτυπώνει τη δυσκολία κάλυψης εξειδικευμένων θέσεων.
Με βάση τους σημερινούς ρυθμούς ανάπτυξης του παγκόσμιου στόλου, η έκθεση υπολογίζει ότι μέχρι το 2030 θα πρέπει κάθε χρόνο να εισέρχονται στο επάγγελμα περίπου 22.747 νέοι αξιωματικοί και 8.475 νέα μέλη κατώτερου πληρώματος, ώστε να καλυφθούν οι μελλοντικές ανάγκες. Αυτό αντιστοιχεί σε ετήσια αύξηση περίπου 2% για τους αξιωματικούς και 0,5% για τους ναύτες.
Οι μεγαλύτερες ανάγκες αναμένεται να προέλθουν από τα φορτηγά πλοία μεταφοράς γενικού φορτίου, τα bulk carriers και τα κρουαζιερόπλοια, τα οποία θα αποτελέσουν τους βασικούς μοχλούς αύξησης της ζήτησης για αξιωματικούς και πληρώματα τα επόμενα χρόνια.
«Η προσέλκυση, η εκπαίδευση και κυρίως η διατήρηση των ναυτικών θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες ώστε η ναυτιλία να είναι έτοιμη να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του μέλλοντος», δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας και CEO της BIMCO, David Loosley.
Η έκθεση καταγράφει επίσης ότι οι Φιλιππίνες, η Ινδία, η Κίνα, η Ρωσία και η Ινδονησία παραμένουν οι πέντε μεγαλύτερες χώρες προέλευσης ναυτικών, καλύπτοντας συνολικά το 56,2% του παγκόσμιου ανθρώπινου δυναμικού της ναυτιλίας. Αντίστοιχα, σε επίπεδο εθνικοτήτων, οι μεγαλύτερες δεξαμενές ναυτικών προέρχονται από τις Φιλιππίνες, την Ουκρανία, την Ινδία, τη Ρουμανία και την Πολωνία.
Τέλος, η ηλικιακή σύνθεση και η διαφορετικότητα εξακολουθούν να αποτελούν προκλήσεις. Η μέση ηλικία των ανώτερων αξιωματικών εμφανίζει μικρή μείωση σε σχέση με το 2021, ενώ για τους αξιωματικούς επιχειρησιακού επιπέδου και τα μέλη του κατώτερου πληρώματος συγκεντρώνεται κυρίως στην ηλικιακή ομάδα 31 έως 40 ετών.
Όσον αφορά τη συμμετοχή των γυναικών, η έκθεση σημειώνει ότι η αύξηση καταγράφεται κυρίως στις θέσεις των αξιωματικών, γεγονός που δείχνει μια σταδιακή αλλά ακόμη περιορισμένη πρόοδο στη διαφορετικότητα του ναυτικού επαγγέλματος.
Στάσιμοι οι μισθοί παρά την έλλειψη αξιωματικών
Τα στοιχεία της νέας έκθεσης BIMCO και ICS δημιουργούν ένα εύλογο ερώτημα. Εάν η παγκόσμια ναυτιλία αντιμετωπίζει ήδη έλλειψη αξιωματικών και προβλέπεται ότι θα χρειαστούν περισσότεροι από 113.000 επιπλέον έως το 2030, γιατί οι μισθοί είναι στάσιμοι και δεν ακολουθούν την ίδια ανοδική πορεία που παρατηρείται σε άλλους κλάδους όπου υπάρχει έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού; Επίσης, γιατί οι ναυτικοί αντιμετωπίζονται τόσο επιθετικά από τις χώρες τις οποίες επισκέπτονται με τα πλοία;
Παρά τον υψηλό πληθωρισμό των τελευταίων ετών, το αυξημένο κόστος ζωής και τις ολοένα μεγαλύτερες απαιτήσεις του επαγγέλματος, οι βασικές αποδοχές πολλών ναυτικών παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητες.
Το παράδοξο γίνεται ακόμη πιο έντονο στην περίπτωση των Ελλήνων ναυτικών. Αν και οι αποδοχές τους εξακολουθούν να θεωρούνται υψηλές σε σύγκριση με αρκετά επαγγέλματα στην στεριά, η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική.
Στην πράξη εργάζονται συνήθως έξι έως οκτώ μήνες τον χρόνο, ενώ το διάστημα μεταξύ των συμβάσεων δεν συνοδεύεται από σταθερό εισόδημα. Ταυτόχρονα, το αυξημένο φορολογικό βάρος και το συνεχώς υψηλότερο κόστος διαβίωσης περιορίζουν σημαντικά το πραγματικό οικονομικό όφελος. Αν συνυπολογίσουμε την ιδιαιτερότητα και την δυσκολία του ναυτικού επαγγέλματος τότε γίνονται ακόμη χειρότερα τα πράγματα.
Αρκετοί παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι, εάν η ναυτιλία επιθυμεί να προσελκύσει περισσότερους νέους και να διατηρήσει τους έμπειρους αξιωματικούς που ήδη διαθέτει, η βελτίωση των συνθηκών εργασίας από μόνη της δεν αρκεί. Οι αμοιβές θα πρέπει να αντανακλούν τόσο την αυξημένη ευθύνη όσο και τη διαπιστωμένη έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών που καταγράφουν πλέον και οι ίδιες οι διεθνείς ναυτιλιακές οργανώσεις.
Επίσης, θα πρέπει να υπάρξει μια τεράστια παγκόσμια καμπάνια, με πίεση προς όλες τις χώρες, με σκοπό να υπάρχει καλύτερη αντιμετώπιση των ναυτικών στα λιμάνια που καταφθάνουν με τα πλοία τους για να φορτώσουν και να ξεφορτώσουν. Δυστυχώς ο ναυτικός αντιμετωπίζεται πολύ εχθρικά από την πλειονότητα των χωρών και αυτός είναι ακόμη ένας λόγος για να εγκαταλείψει κάποιος το ναυτικό επάγγελμα.
Εάν η βιομηχανία δεν δράσει άμεσα, τότε το πρόβλημα θα διογκωθεί, με αποτέλεσμα οι ναυτιλιακές εταιρείες να κληθούν να βάζουν πληρώματα χαμηλού επιπέδου, με τον κίνδυνο να πέσει το επίπεδο και να αυξηθούν τα ναυτικά ατυχήματα.
