Την στιγμή που οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ναυτικοί είναι ίσως περισσότερες από ποτέ, ένα νέο υποχρεωτικό πρόγραμμα ευεξίας επιχειρεί να ενισχύσει την ψυχική ανθεκτικότητα των πληρωμάτων, την ώρα που ο κλάδος εξακολουθεί να αναζητά λύσεις για πολύ βαθύτερα ζητήματα.
Η ψυχική υγεία των ναυτικών βρίσκεται τα τελευταία χρόνια όλο και πιο συχνά στο επίκεντρο της διεθνούς ναυτιλιακής κοινότητας. Ωστόσο, την ώρα που οι άνθρωποι της θάλασσας καλούνται να εργαστούν σε ένα περιβάλλον με πολέμους, πειρατεία, αυξανόμενη γραφειοκρατία, συνεχείς επιθεωρήσεις και ολοένα μεγαλύτερη πίεση, αρκετοί αναρωτιούνται αν πρωτοβουλίες όπως τα προγράμματα ευεξίας αρκούν για να αντιμετωπίσουν τα πραγματικά προβλήματα του επαγγέλματος.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση της Ινδίας προχωρά στην υποχρεωτική εφαρμογή ενός νέου ψηφιακού προγράμματος ευεξίας για όλους τους Ινδούς ναυτικούς και τους σπουδαστές των ναυτικών ακαδημιών, με στόχο –όπως αναφέρει– τη βελτίωση της σωματικής, ψυχικής και συναισθηματικής τους κατάστασης καθ’ όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους πορείας.
Το νέο πρόγραμμα, με την ονομασία «Sagar Mein Yog» («Γιόγκα στη Θάλασσα»), ανακοινώθηκε από τη Γενική Διεύθυνση Ναυτιλιακής Διοίκησης της Ινδίας (DGMA), η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Λιμένων, Ναυτιλίας και Υδάτινων Μεταφορών.
Η εκπαίδευση θα πραγματοποιείται μέσω ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας (Learning Management System – LMS) και θα είναι υποχρεωτική για όλους τους Ινδούς ναυτικούς, καθώς και για όλους τους σπουδαστές των αναγνωρισμένων ναυτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της χώρας.
Σύμφωνα με την εγκύκλιο DGS Training Circular No. 33/2026, όλοι οι ναυτικοί θα πρέπει να ολοκληρώσουν το πρόγραμμα μέσα σε έναν χρόνο από την έκδοσή της, χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση.
Η Ινδία επισημαίνει ότι σκοπός της πρωτοβουλίας είναι η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας, της ευεξίας, της πρόληψης προβλημάτων υγείας και της συνολικής ποιότητας ζωής των ναυτικών μέσω ενός οργανωμένου εκπαιδευτικού προγράμματος.
Παράλληλα, το πρόγραμμα εναρμονίζεται με τις απαιτήσεις της Σύμβασης STCW, των κανόνων STCW Rules 2014, της Σύμβασης MLC 2006, αλλά και με τις ευρύτερες εθνικές στρατηγικές της Ινδίας για τη ναυτιλία.
Γιατί δημιουργήθηκε το πρόγραμμα
Σύμφωνα με τη DGMA, οι ναυτικοί καλούνται καθημερινά να διαχειριστούν ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες εργασίας, όπως η πολύμηνη απομάκρυνση από τις οικογένειές τους, η κόπωση, το άγχος, η εργασία σε πολυεθνικά πληρώματα και οι συνεχώς μεταβαλλόμενες επιχειρησιακές απαιτήσεις.
Το «Sagar Mein Yog» φιλοδοξεί να βοηθήσει τους ανθρώπους της θάλασσας να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα το στρες, να βελτιώσουν τη φυσική τους κατάσταση, να ενισχύσουν την ψυχική διαύγεια και να αποκτήσουν μεγαλύτερη συναισθηματική ανθεκτικότητα, αξιοποιώντας πρακτικές γιόγκα προσαρμοσμένες στις ανάγκες της ναυτικής ζωής.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα θα συνοδεύει τους ναυτικούς σε όλα τα στάδια της καριέρας τους, από την εκπαίδευση πριν την επιβίβαση έως την υπηρεσία στη θάλασσα και την επαγγελματική τους πορεία μετά την αποβίβαση.
Δέκα ενότητες ευεξίας
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δέκα βασικούς τομείς:
Συναισθηματική ευεξία, οικονομική ευεξία, σωματική υγεία, επαγγελματική ευεξία, κοινωνική ζωή, περιβαλλοντική ευαισθησία, κλιματική προσαρμογή, πνευματική ανάπτυξη, πολιτιστική καλλιέργεια και πνευματικότητα.
Οι συμμετέχοντες θα παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο διάρκειας περίπου 20 λεπτών, παρουσιάσεις, διαδραστικά μαθήματα, πραγματικά παραδείγματα, κουίζ και τελικές αξιολογήσεις. Με την επιτυχή ολοκλήρωση του προγράμματος θα εκδίδεται ψηφιακό πιστοποιητικό, το οποίο θα συνδέεται με το ηλεκτρονικό προφίλ κάθε ναυτικού μέσω του συστήματος eNavik και του αριθμού INDoS.
Οι σπουδαστές των αναγνωρισμένων ναυτικών ακαδημιών θα πρέπει επίσης να ολοκληρώνουν το πρόγραμμα πριν από την αποφοίτησή τους.
Αρκούν όμως τέτοιες πρωτοβουλίες;
Η πρωτοβουλία της Ινδίας αναγνωρίζει ένα πραγματικό πρόβλημα, καθώς η ψυχική υγεία των ναυτικών απασχολεί ολοένα και περισσότερο τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα. Ωστόσο, πολλοί ναυτικοί επισημαίνουν ότι τα βαθύτερα αίτια της πίεσης που βιώνουν βρίσκονται αλλού και είναι αδύνατον λυθούν με τέτοιου είδους πρωτοβουλίες.
Τα τελευταία χρόνια οι ναυτικοί έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με πολεμικές συγκρούσεις, πειρατές, αυξημένους κινδύνους σε περιοχές όπως η Μαύρη Θάλασσα, η Ερυθρά Θάλασσα και τα Στενά του Ορμούζ, εξαντλητικούς ελέγχους από λιμενικές αρχές, ολοένα αυξανόμενη γραφειοκρατία, αλλά και την ποινικοποίηση του επαγγέλματος μετά από ναυτικά ατυχήματα, ακόμη και όταν δεν υπάρχει προσωπική υπαιτιότητα.
Παράλληλα, η περιορισμένη πρόσβαση στο διαδίκτυο σε πολλά πλοία, η πίεση για ολοένα μεγαλύτερη παραγωγικότητα, η πίεση και οι μειωμένοι χρόνοι παραμονής στα λιμάνια αλλά και οι συνθήκες εργασίας αποτελούν ζητήματα που επηρεάζουν καθημερινά τη ζωή των πληρωμάτων.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές χώρες δυσκολεύονται πλέον να προσελκύσουν νέους στο ναυτικό επάγγελμα. Παρά τις αυξημένες σε σχέση με την στεριά απολαβές των ναυτικών, αυτές είναι στάσιμες εδώ και πολλά χρόνια και σίγουρα δεν αντιπροσωπεύουν την δυσκολία του επαγγέλματος. Η συνολική ποιότητα ζωής, η απομάκρυνση από την οικογένεια και η συνεχώς αυξανόμενη πίεση οδηγούν αρκετούς νέους να αναζητούν διαφορετική επαγγελματική πορεία.
Το κόστος εφαρμογής προγραμμάτων ευεξίας είναι σχετικά μικρό και ασφαλώς κάθε πρωτοβουλία που ενισχύει την ψυχική υγεία των ναυτικών είναι θετική. Ωστόσο, η ουσιαστική αναβάθμιση του επαγγέλματος απαιτεί πολύ πιο δύσκολες αποφάσεις και σημαντικές επενδύσεις από όλους τους εμπλεκόμενους.
Ναυτιλιακές εταιρείες, ναυλωτές, τερματικοί σταθμοί, λιμενικές αρχές, διεθνείς οργανισμούς και ολόκληρη η ναυτιλιακή βιομηχανία θα πρέπει να πάρει γενναίες αποφάσεις για την πραγματική βελτίωση του ναυτικού επαγγέλματος.
Η βελτίωση των συνθηκών εργασίας, η αντιμετώπιση της υπερβολικής γραφειοκρατίας, η προστασία των ναυτικών από την άδικη ποινικοποίηση, η ουσιαστική στήριξη της ψυχικής υγείας και η εξασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης πάνω στα πλοία είναι πιθανότατα τα μέτρα που θα καθορίσουν αν οι επόμενες γενιές θα συνεχίσουν να επιλέγουν τη θάλασσα ως επάγγελμα.
Σε αντίθετη περίπτωση όλο και περισσότεροι εν ενεργεία ναυτικοί θα φεύγουν από το επάγγελμα και όλο και λιγότεροι νέοι θα το επιλέγουν. Αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα την όλο και μεγαλύτερη έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού, κάτι που μοιραία θα ωθήσει την βιομηχανία να ψάξει να βρει ναυτικούς οι οποίοι θα είναι χαμηλού επιπέδου, με αποτέλεσμα την αύξηση των ναυτικών ατυχημάτων και την περαιτέρω υποβάθμιση του ναυτικού επαγγέλματος.
Η ναυτιλιακή βιομηχανία βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, αφού η παγκόσμια έλλειψη αξιωματικών που θα κληθεί να αντιμετωπίσει τα επόμενα χρόνια προκαλούν πονοκέφαλο και το σίγουρο είναι ότι κανένα πρόγραμμα γιόγκα δεν θα διορθώσει το πρόβλημα που υπάρχει.
