Πριν από λίγα χρόνια, οι μεγαλύτεροι φόβοι και ανησυχίες ενός ναυτικού ήταν ο καιρός, η ασφάλεια του πλοίου, η ασφάλεια του φορτίου, η ασφάλεια του πληρώματος και η επιτυχημένη ολοκλήρωση του ταξιδιού. Σήμερα, στην ίδια λίστα έχουν προστεθεί οι πύραυλοι, τα drones, οι πειρατές, οι γεωπολιτικές κρίσεις, η ψυχολογική πίεση και η αβεβαιότητα για το τι θα συναντήσει στο επόμενο λιμάνι.
Αυτή ακριβώς τη νέα πραγματικότητα επιχειρεί να καταγράψει μια διεθνής έρευνα που καλεί τους ίδιους τους ναυτικούς να μιλήσουν για όσα ζουν καθημερινά, αλλά σπάνια φτάνουν έξω το πλοίο. Άλλωστε είναι κοινό μυστικό στις τάξεις των ναυτικών ότι τα πραγματικά προβλήματα είτε δεν βγαίνουν έξω από το πλοίο, είτε βγαίνουν αλλά κανένας δεν θέλει να τα ακούσει.
Το πρόγραμμα Sailing Through Uncertainty, που ξεκίνησαν το Seatrade Maritime και η DSG, φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το πώς οι συνεχείς κρίσεις επηρεάζουν τη ζωή των ναυτικών.
Μέσα από ερωτηματολόγια, εργαστήρια και συζητήσεις με ναυτικούς από όλο τον κόσμο, οι διοργανωτές επιδιώκουν να καταγράψουν όχι μόνο τις επιχειρησιακές δυσκολίες αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτές επηρεάζουν την ψυχική υγεία, την επαγγελματική ικανοποίηση και την απόφαση πολλών να παραμείνουν ή να εγκαταλείψουν το επάγγελμα.
Η έρευνα ξεκινά σε μια περίοδο κατά την οποία η ναυτιλία βρίσκεται ίσως μπροστά στη δυσκολότερη δεκαετία της σύγχρονης ιστορίας της.
Η δουλειά του ναυτικού δεν είναι πια η ίδια
Από την πανδημία και μετά, η καθημερινότητα πάνω στα πλοία άλλαξε ριζικά και κανένας δεν μπορεί πλέον να το αμφισβητήσει αυτό, αλλά μόνο να κάνει πως δεν το ακούει. Άλλωστε έχουν χυθεί τόνοι μελάνι που το αναφέρουν αυτό.
Εκατοντάδες χιλιάδες ναυτικοί βρέθηκαν εγκλωβισμένοι για μήνες μακριά από τις οικογένειές τους, χωρίς δυνατότητα αντικατάστασης, ενώ ένας μεγάλος αριθμός δεν κατάφερε ποτέ να ξεμπαρκάρει ή να επισκεφτεί έναν γιατρό στην στεριά όταν αντιμετώπισε κάποιο πρόβλημα υγείας. Και όταν εκείνη η κρίση άρχισε να υποχωρεί, ακολούθησε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Στη συνέχεια ήρθαν οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, ακολούθησαν οι επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα.
Σήμερα, η κρίση στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα. Τα πλοία ταξιδεύουν πλέον γνωρίζοντας ότι μπορεί να βρεθούν στο στόχαστρο πυραύλων ή drones.
Το τελευταίο διάστημα, αρκετοί ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους σε επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων. Άλλοι εγκατέλειψαν τα πλοία τους μέσα σε λίγα λεπτά, ενώ δεκάδες εξακολουθούν να ταξιδεύουν καθημερινά από περιοχές που χαρακτηρίζονται υψηλού κινδύνου.
Δεν είναι μόνο ο πόλεμος
Την ίδια στιγμή, η ίδια η ναυτιλία αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα. Νέα καύσιμα, αυστηρότεροι περιβαλλοντικοί κανονισμοί, ψηφιοποίηση, κυβερνοασφάλεια, τεχνητή νοημοσύνη και συστήματα αυτοματισμού αυξάνουν συνεχώς τις απαιτήσεις από τα πληρώματα.
Ο σύγχρονος αξιωματικός δεν καλείται μόνο να «ταξιδέψει» ένα πλοίο, άλλα θα πρέπει να κατανοεί σύνθετους κανονισμούς, να διαχειρίζεται ολοένα περισσότερα ψηφιακά συστήματα, να ανταποκρίνεται σε αυξημένες απαιτήσεις τεκμηρίωσης και να προσαρμόζεται διαρκώς σε νέες τεχνολογίες.
Παράλληλα, οι εμπορικές πιέσεις παραμένουν έντονες. Τα πλοία καλούνται να μειώσουν κατανάλωση, εκπομπές και χρόνους παραμονής στα λιμάνια, ενώ τα πληρώματα συχνά παραμένουν μικρότερα από ό,τι πριν από μερικές δεκαετίες.
Υπάρχει όμως μια πλευρά της ναυτικής ζωής που δύσκολα αποτυπώνεται σε στατιστικά στοιχεία, και αυτή είναι η αβεβαιότητα.
Ο ναυτικός που αναχωρεί σήμερα δεν γνωρίζει αν θα βρεθεί σε εμπόλεμη περιοχή. Δεν γνωρίζει αν θα μπορέσει να ξεμπαρκάρει όταν λήξει η σύμβαση του ή όταν το θελήσει. Δεν γνωρίζει αν το μπάρκο του θα πάρει παράταση, και αν πάρει, για πόσο θα είναι.
Η συνεχής έκθεση σε αυτό το περιβάλλον δημιουργεί μια μορφή πίεσης που πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτή από όσους βρίσκονται έξω από τη ναυτιλία.
Γιατί αυτή η έρευνα έχει σημασία
Το Sailing Through Uncertainty δεν φιλοδοξεί απλώς να δημοσιεύσει ακόμη μία στατιστική ανάλυση.
Οι διοργανωτές επιδιώκουν να συγκεντρώσουν πραγματικές εμπειρίες και να τις αξιοποιήσουν σε συζητήσεις με ναυτιλιακές εταιρείες, οργανισμούς και φορείς της βιομηχανίας, ώστε να σχεδιαστούν πολιτικές που θα βελτιώσουν την καθημερινότητα των πληρωμάτων.
Η αξία της πρωτοβουλίας βρίσκεται ακριβώς εκεί.
Δεν ρωτά μόνο πόσο δύσκολη είναι η ζωή στη θάλασσα.
Ρωτά πώς μπορεί να γίνει καλύτερη.
Η εμπορική ναυτιλία παραμένει η αόρατη δύναμη που κινεί το παγκόσμιο εμπόριο. Πίσω όμως από κάθε φορτίο, κάθε δεξαμενόπλοιο και κάθε πλοίο που μεταφέρει κοντέινερ με χιλιάδες αγαθά, βρίσκονται άνθρωποι που καλούνται να εργαστούν σε ένα περιβάλλον το οποίο αλλάζει ταχύτερα από ποτέ.
Οι επόμενοι μήνες ίσως δείξουν αν αυτή η έρευνα θα αποτελέσει απλώς μια ακόμη καταγραφή ή αν θα γίνει η αφορμή για να ακουστεί πιο δυνατά η φωνή εκείνων που περνούν μήνες στη θάλασσα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.
Το σίγουρο είναι ότι κάποια στιγμή θα πρέπει αυτοί που ηγούνται της ναυτιλιακής βιομηχανίας να κάτσουν στο τραπέζι μαζί με τους ναυτικούς και να τους ακούσουν πραγματικά. Μόνο έτσι θα υπάρξει ουσιαστική και πραγματική βελτίωση στο ναυτικό επάγγελμα.
