Για πολλά χρόνια ακούμε ότι τα αυτόνομα πλοία θα αλλάξουν ριζικά τη ναυτιλία και ότι η πρώτη θέση που θα εξαφανιστεί θα είναι αυτή του πλοιάρχου. Και αν ισχύει ότι η ναυτιλία θα αλλάξει ριζικά πόσο ισχύει ότι θα εξαφανιστούν οι αξιωματικοί γέφυρας;
Η λογική πίσω από αυτή την άποψη φαίνεται απλή: Εφόσον η τεχνολογία μπορεί να αναλάβει την πλοήγηση ενός πλοίου, τότε ο άνθρωπος στη γέφυρα δεν θα είναι πλέον απαραίτητος. Είναι όμως έτσι ή η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική;
Οι τελευταίες όμως αποφάσεις του IMO έρχονται να ανατρέψουν αυτή την αντίληψη.
Με την υιοθέτηση του νέου πλαισίου MASS Code, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός αναγνωρίζει επίσημα τα αυτόνομα και τηλεχειριζόμενα πλοία, αλλά ταυτόχρονα ξεκαθαρίζει ένα κρίσιμο ζήτημα. Κάθε πλοίο θα συνεχίσει να έχει Πλοίαρχο.
Είτε αυτός βρίσκεται πάνω στο πλοίο είτε σε ένα Κέντρο Απομακρυσμένων Επιχειρήσεων στη στεριά, η τελική ευθύνη για την ασφαλή λειτουργία του πλοίου εξακολουθεί να ανήκει στον άνθρωπο. Και αυτός ο άνθρωπος είναι ο Πλοίαρχος.
Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί αποδεικνύει ότι ακόμη και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των αισθητήρων, των αλγορίθμων και της αυτοματοποίησης, η ναυτιλία εξακολουθεί να χρειάζεται κάποιον που θα αναλαμβάνει την ευθύνη των αποφάσεων.
Στην πραγματικότητα, η θέση του πλοιάρχου ίσως να γίνεται ακόμη πιο απαιτητική από ό,τι είναι σήμερα.
Ο σύγχρονος καπετάνιος δεν θα χρειάζεται μόνο να γνωρίζει ναυτιλία, κανονισμούς και διαχείριση ενός πλοίου. Θα πρέπει να κατανοεί τα συστήματα αυτονομίας, την κυβερνοασφάλεια, τις απομακρυσμένες λειτουργίες, την τεχνητή νοημοσύνη και πολύπλοκα δίκτυα επικοινωνίας. Θα πρέπει να μπορεί να ελέγχει ένα πλοίο που θα βρίσκεται χιλιάδες μίλια μακριά από το κέντρο επιχειρήσεων στο οποίο εργάζεται.
Τα αυτόνομα πλοία έρχονται οι Πλοίαρχοι και οι μηχανικοί μένουν…
Όσο αναφορά το πλήρωμα μηχανής, ακόμη και σήμερα, οι περισσότερες τεχνολογικές αναλύσεις αναγνωρίζουν ότι η πλήρης απουσία τεχνικού προσωπικού από ένα εμπορικό πλοίο αποτελεί τεράστια πρόκληση.
Οι βλάβες, οι επισκευές, η αντιμετώπιση εκτάκτων περιστατικών και η συντήρηση του εξοπλισμού εξακολουθούν να απαιτούν ανθρώπινη παρουσία. Συνεπώς, ένα μέρος του πληρώματος μηχανής θα πρέπει να βρίσκεται στο πλοίο, με τη βιομηχανία να εστιάζει όμως στο πώς θα καταφέρει να έχει τον Α΄ μηχανικό έξω από το πλοίο, σε ένα επιχειρησιακό κέντρο στο οποίο θα αναλαμβάνει 2, 3 ή και περισσότερα πλοία ταυτόχρονα, λύνοντας προβλήματα και δίνοντας απομακρυσμένες εντολές στα πληρώματα των πλοίων. (Διαβάστε: Νέος ρόλος για τον Α’ μηχανικό: Σε κέντρο ελέγχου στην στεριά για τον έλεγχο μη επανδρωμένων πλοίων).
Όλα αυτά βέβαια γίνονται για τη μείωση του κόστους λειτουργίας ενός πλοίου, κατά κύριο λόγο, και έπειτα ίσως και για την έλλειψη ναυτικών σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ενώ πολλοί πίστευαν λοιπόν ότι οι αξιωματικοί γέφυρας θα ήταν οι πρώτοι που θα αντικαθίσταντο από την τεχνολογία, οι νέοι κανονισμοί δείχνουν ότι ο καπετάνιος παραμένει στο επίκεντρο του συστήματος.
Η ιστορία της ναυτιλίας έχει αποδείξει πολλές φορές ότι η τεχνολογία αλλάζει τα εργαλεία αλλά όχι την ανάγκη για υπευθυνότητα. Από τον εξάντα περάσαμε στο GPS, από τους χάρτες στο ECDIS και από τα χειροκίνητα συστήματα στα αυτοματοποιημένα πλοία. Σε κάθε περίπτωση όμως, όταν κάτι πάει στραβά, κάποιος καλείται να πάρει την τελική απόφαση.
Και σύμφωνα με όσα διαμορφώνονται σήμερα από τον IMO, αυτός ο κάποιος εξακολουθεί να είναι ο Πλοίαρχος.
Ίσως λοιπόν το μέλλον να μην είναι η εξαφάνιση του καπετάνιου αλλά η εξέλιξή του σε έναν νέο τύπο ναυτικού επαγγελματία, ο οποίος θα αναλαμβάνει την απομακρυσμένη διακυβέρνηση πλοίων από την ξηρά, θα χρησιμοποιεί τεχνολογίες που σήμερα μόλις εμφανίζονται και θα συνεχίζει να φέρει την ίδια ευθύνη που κουβαλά το επάγγελμα εδώ και αιώνες.
Η ναυτιλία βρίσκεται μπροστά από πολύ σημαντικές τεχνολογικές εξελίξεις. Δεν λέω ότι θα ξυπνήσουμε αύριο και θα δούμε δεκάδες στόλους πλοίων να πλέουν μόνα τους. Λέω όμως ότι όλα αυτά έρχονται όλο και πιο κοντά. Αρκεί να σκεφτούμε ότι πριν μόλις δέκα χρόνια όταν έλεγες σε κάποιον ότι θα υπάρχουν αυτόνομα πλοία ήταν έτοιμος να σε κάψει στο κέντρο της πλατείας όπως έκαιγαν κάποτε τις μάγισσες.
Και φτάσαμε στο σημείο να υπάρχουν αυτόνομα πλοία. Όχι στα χαρτιά, όχι στα σχέδια, αλλά στην πραγματικότητα.
Η ναυτιλία και το ναυτικό επάγγελμα είναι συνυφασμένο εδώ και εκατοντάδες χρόνια με μια λέξη: Τον Πλοίαρχο. Και από ό,τι φαίνεται θα είναι για πολλά χρόνια ακόμη.
