Πρόκειται για έναν από τους πιο γνωστούς μύθους γύρο από το ναυτικό επάγγελμα και την θέση του Πλοιάρχου. Πόσες φορές δεν έχουμε δει σε ταινίες ή τηλεοπτικές σειρές έναν καπετάνιο να τελεί έναν γάμο πάνω στο κατάστρωμα ενός πλοίου, ενώ αυτό ταξιδεύει στα διεθνή ύδατα; Η εικόνα αυτή έχει περάσει στη λαϊκή κουλτούρα ως κάτι δεδομένο. Στην πραγματικότητα όμως, τα πράγματα είναι αρκετά διαφορετικά.
Ελάχιστοι μύθοι γύρω από τη ναυτική ζωή έχουν γίνει τόσο γνωστοί όσο εκείνος που θέλει τον καπετάνιο να μπορεί να παντρέψει ένα ζευγάρι στη μέση του ωκεανού. Η εικόνα ενός γάμου στο κατάστρωμα ενός πλοίου, με φόντο το ηλιοβασίλεμα και τον πλοίαρχο να αναλαμβάνει τον ρόλο του λειτουργού, έχει πρωταγωνιστήσει σε πολλές ταινίες και τηλεοπτικές σειρές, δημιουργώντας την εντύπωση ότι πρόκειται για μια διεθνώς αναγνωρισμένη πρακτική.
Στην ίδια λογική, πολλές εταιρείες κρουαζιέρας διαφημίζουν και προσφέρουν και πακέτα εδώ και χρόνια για ονειρικούς «γάμους εν πλω», ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την πεποίθηση ότι ο πλοίαρχος διαθέτει από τον νόμο αυτή την εξουσία.
Δεν είναι λίγοι οι επιβάτες που πιστεύουν ότι αρκεί απλά να επιβιβαστούν σε ένα πλοίο και ο καπετάνιος μπορεί να τελέσει έναν απολύτως νόμιμο γάμο, ανεξάρτητα από τη σημαία του πλοίου ή τη χώρα στην οποία ανήκει.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι αρκετά πιο σύνθετη. Το αν ένας πλοίαρχος μπορεί να τελέσει γάμο δεν εξαρτάται από το αξίωμά του, ούτε από το αν το πλοίο βρίσκεται σε διεθνή ύδατα, αλλά από τη νομοθεσία του κράτους του οποίου τη σημαία φέρει το πλοίο. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η απάντηση είναι ξεκάθαρη και ίσως εκπλήξει αρκετούς: ο Έλληνας Πλοίαρχος σε πλοίο με ελληνική σημαία δεν έχει τέτοια αρμοδιότητα, παρότι ο νόμος τού αναγνωρίζει μια σειρά από άλλες ιδιαίτερα σημαντικές δημόσιες εξουσίες.
Τι ισχύει για τον Έλληνα Πλοίαρχο σε πλοίο με ελληνική σημαία;
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, ο Πλοίαρχος ενός πλοίου που φέρει την ελληνική σημαία δεν έχει την αρμοδιότητα να τελέσει νόμιμο πολιτικό ή θρησκευτικό γάμο, ακόμη και αν το πλοίο βρίσκεται σε διεθνή ύδατα.
Η τέλεση γάμου αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των αρχών που ορίζει ο νόμος, όπως ο Δήμαρχος για τον πολιτικό γάμο ή ο αρμόδιος λειτουργός της Εκκλησίας για τον θρησκευτικό γάμο. Επομένως, ένας γάμος που θα τελεστεί από Έλληνα Πλοίαρχο πάνω σε ελληνικό πλοίο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα και θεωρείται νομικά άκυρος.
Οι γάμοι Ελλήνων στο εξωτερικό πραγματοποιούνται σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει η ελληνική νομοθεσία, είτε ενώπιον των αρμόδιων τοπικών αρχών είτε, όπου προβλέπεται, μέσω ελληνικής προξενικής αρχής.
Γιατί δημιουργήθηκε αυτός ο μύθος;
Η αντίληψη ότι ο καπετάνιος μπορεί να παντρέψει ζευγάρια προέρχεται κυρίως από τον κινηματογράφο και τις τηλεοπτικές παραγωγές του Χόλιγουντ. Για δεκαετίες, η εικόνα ενός πλοιάρχου που τελεί έναν ρομαντικό γάμο εν πλω παρουσιάστηκε ως απόλυτα φυσιολογική, με αποτέλεσμα πολλοί να πιστεύουν μέχρι σήμερα ότι αποτελεί διεθνή πρακτική.
Στην πραγματικότητα, η θέση του Πλοιάρχου δεν συνεπάγεται από μόνη της τέτοια εξουσία.
Διαβάστε ακόμα: Πέντε διαδεδομένοι μύθοι για τις γυναίκες των ναυτικών
Πέρα από τον γάμο: Οι πραγματικές αρμοδιότητες του Πλοιάρχου
Το γεγονός ότι ο Πλοίαρχος δεν μπορεί να τελέσει γάμο δεν σημαίνει ότι δεν διαθέτει σημαντικές δημόσιες εξουσίες. Κάθε άλλο. Σύμφωνα με τον Κώδικα Δημοσίου Ναυτικού Δικαίου, ο Έλληνας Πλοίαρχος πλοίου με ελληνική σημαία αποτελεί τον ανώτατο εκπρόσωπο της ελληνικής Πολιτείας πάνω στο πλοίο και ασκεί διοικητική εξουσία επί όλων των επιβαινόντων, έχοντας την ευθύνη για την τήρηση της τάξης, της πειθαρχίας, της υγιεινής και της ασφάλειας του πλοίου, του πληρώματος, των επιβατών και του φορτίου.
Οι αρμοδιότητές του δεν περιορίζονται μόνο στη διακυβέρνηση του πλοίου. Ο Πλοίαρχος ναυτολογεί αλλά και απολύει τα μέλη του πληρώματος, μεριμνά για τη νόμιμη στελέχωση του πλοίου και πριν από κάθε απόπλου οφείλει να βεβαιωθεί ότι το πλοίο είναι αξιόπλοο, διαθέτει τα απαιτούμενα πιστοποιητικά, επαρκή εφόδια, νόμιμη σύνθεση πληρώματος και ότι το φορτίο έχει στοιβαχθεί σωστά και με ασφάλεια.
Παράλληλα, ενεργεί ως δημόσιος λειτουργός σε μια σειρά από σημαντικές διοικητικές πράξεις. Εάν γεννηθεί παιδί κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, συντάσσει ληξιαρχική πράξη γέννησης, ενώ σε περίπτωση θανάτου επιβάτη ή μέλους του πληρώματος συντάσσει ληξιαρχική πράξη θανάτου, καταγράφει λεπτομερώς τις συνθήκες του περιστατικού, διαχειρίζεται την απογραφή και τη φύλαξη των προσωπικών αντικειμένων του θανόντος και παραδίδει όλα τα σχετικά έγγραφα στην αρμόδια Λιμενική ή Προξενική Αρχή του πρώτου λιμένα προσέγγισης.
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει επίσης ότι ο Πλοίαρχος εφαρμόζει τις διατάξεις περί διαθηκών, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις που ορίζει ο Αστικός Κώδικας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προβαίνει σε βεβαιώσεις που προβλέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία, όταν δεν υπάρχει πρόσβαση σε ελληνική προξενική ή άλλη αρμόδια δημόσια αρχή.
Σε περίπτωση που κάποιος επιβάτης ή μέλος του πληρώματος χαθεί στη θάλασσα, ο Πλοίαρχος υποχρεούται να καταγράψει λεπτομερώς το περιστατικό στο ημερολόγιο του πλοίου, να περιγράψει τις συνθήκες του δυστυχήματος και όλες τις ενέργειες που έγιναν για τη διάσωσή του. Παράλληλα, έχει υποχρέωση να αναφέρει άμεσα στις αρμόδιες αρχές κάθε έγκλημα που τελέστηκε εν πλω, καθώς και κάθε γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα.
Σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, οι ευθύνες του γίνονται ακόμη μεγαλύτερες. Ο νόμος τον υποχρεώνει να παρέχει κάθε δυνατή βοήθεια σε πλοία, αεροσκάφη ή ανθρώπους που κινδυνεύουν στη θάλασσα, ενώ εάν χρειαστεί να εγκαταλειφθεί το πλοίο, είναι εκείνος που λαμβάνει την τελική απόφαση αφού προηγουμένως εξαντλήσει κάθε δυνατό μέσο διάσωσης.
Οι επιβάτες εγκαταλείπουν πρώτοι το πλοίο, ακολουθεί το πλήρωμα και ο ίδιος ο Πλοίαρχος είναι υποχρεωμένος να εγκαταλείψει τελευταίος, μόνο όταν βεβαιωθεί ότι δεν υπάρχει πλέον καμία δυνατότητα διάσωσής του.
Τι ισχύει στις άλλες χώρες και σημαίες;
Σε αντίθεση με ό,τι ισχύει στην Ελλάδα, ορισμένα κράτη έχουν θεσπίσει ειδική νομοθεσία που επιτρέπει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, στους πλοιάρχους πλοίων που φέρουν τη σημαία τους να τελούν νόμιμους γάμους εν πλω.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Μάλτα, οι Βερμούδες και οι Μπαχάμες, όπου η δυνατότητα αυτή προβλέπεται από τη νομοθεσία του κράτους της σημαίας και εφαρμόζεται κυρίως σε κρουαζιερόπλοια που προσφέρουν ειδικά πακέτα γάμου. Αντίστοιχη δυνατότητα υπάρχει και σε ορισμένα ιαπωνικά πλοία, αλλά μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις που αφορούν την ιθαγένεια των μελλονύμφων.
Ωστόσο, ακόμη και στις παραπάνω περιπτώσεις, ο πλοίαρχος δεν μπορεί να τελέσει έναν γάμο αυθαίρετα. Οι μελλόνυμφοι πρέπει να έχουν ολοκληρώσει εκ των προτέρων όλες τις νόμιμες διαδικασίες, να έχουν εξασφαλίσει τις απαραίτητες άδειες και να πληρούν τις προϋποθέσεις που θέτει η νομοθεσία του κράτους της σημαίας. Ο πλοίαρχος ενεργεί στο πλαίσιο αυτής της νομοθεσίας και όχι επειδή η ιδιότητά του τού παρέχει αυτομάτως την εξουσία να τελεί γάμους.
Αυτή η διατύπωση είναι πιο ισχυρή δημοσιογραφικά και, κυρίως, δεν αφήνει την εσφαλμένη εντύπωση ότι «σε Μάλτα, Βερμούδες και Μπαχάμες όλοι οι καπετάνιοι μπορούν να παντρεύουν όποιον θέλουν». Είναι η σημαία και η σχετική νομοθεσία που τους δίνει αυτή τη δυνατότητα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Το συμπέρασμα
Οι κινηματογραφικές εικόνες ενός Πλοιάρχου που παντρεύει ζευγάρια πάνω στο πλοίο αποτελεί περισσότερο έναν ρομαντικό μύθο παρά μια πραγματικότητα.
Για τα πλοία που φέρουν την ελληνική σημαία, ο Πλοίαρχος δεν μπορεί να τελέσει νόμιμο γάμο. Αντίθετα, οι αρμοδιότητές του είναι πολύ διαφορετικές και ιδιαίτερα σημαντικές, όπως να ασκεί δημόσια εξουσία πάνω στο πλοίο, να διατηρεί την τάξη και την ασφάλεια, να ενεργεί ως ανακριτικός υπάλληλος όταν απαιτείται, να μπορεί να επιβάλει πειθαρχικές κυρώσεις, να συντάξει διαθήκη σε εξαιρετικές περιστάσεις και, όπου προβλέπεται από τον νόμο, να βεβαιώνει το γνήσιο της υπογραφής ή δηλώσεων.
Μπορεί τελικά να μην μπορεί να παντρέψει όπως θα φαντάζονταν κάποιοι αλλά ίσως τελικά η πραγματική εξουσία του Πλοιάρχου να είναι πολύ πιο σημαντική από τον γνωστό αυτόν μύθο του «γάμου εν πλω».
Διαβάστε ακόμα: Μύθοι και πραγματικότητα γύρω από το επάγγελμα του ναυτικού
