Τα σύγχρονα πλοία μπορεί να διαθέτουν όλο και περισσότερα αυτοματοποιημένα συστήματα, ηλεκτρονικά μέσα παρακολούθησης και εξοπλισμό που υπόσχεται μεγαλύτερη ασφάλεια, ωστόσο, μια νέα διεθνής έρευνα, η οποία εξέτασε 471 ναυτικά ατυχήματα, δείχνει ότι η τεχνολογία δεν περιορίζει πάντοτε τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι ναυτικοί.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος STEER, από το Nautical Institute με την υποστήριξη του Lloyd’s Register Foundation, και δημοσιεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2026. Οι ερευνητές ανέλυσαν περιστατικά της περιόδου 2005–2025, αναζητώντας τη σχέση μεταξύ τεχνολογίας, ανθρώπινου παράγοντα και οργάνωσης της εργασίας στα πλοία.
Στο 43,1% των 471 περιστατικών εντοπίστηκε τουλάχιστον ένας ανθρώπινος παράγοντας που συνδεόταν με τον εξοπλισμό ή τις συνθήκες εργασίας. Το ποσοστό δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία προκάλεσε τέσσερα στα δέκα ατυχήματα, αλλά ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία συνέβαλαν, σε διαφορετικό βαθμό, στις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβησαν.
Ακόμη πιο ενδιαφέροντα είναι τα ευρήματα από 35 ατυχήματα στα οποία η τεχνολογία αναγνωρίστηκε ότι ήταν η άμεση αιτία. Στο 89% καταγράφηκαν αδυναμίες στη διαχείριση της ασφάλειας, ενώ στο 77% διαπιστώθηκε ανεπαρκής διάθεση πόρων. Με άλλα λόγια, πίσω από ένα πρόβλημα που εκδηλώνεται στη γέφυρα, στο κατάστρωμα ή στο μηχανοστάσιο μπορεί να βρίσκονται ελλείψεις στην εκπαίδευση, στις διαδικασίες ή στην υποστήριξη που παρέχεται στο πλήρωμα.
Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι ένα σύγχρονο σύστημα μπορεί να λειτουργεί σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο χειρισμός του είναι εύκολος σε πραγματικές συνθήκες. Οι διαφορετικές εκδόσεις λογισμικού, οι αλλαγές στη διάταξη των ενδείξεων και ανεπαρκής εξοικείωση μετά την επιβίβαση μπορούν να δυσκολέψουν ακόμη και τους έμπειρους αξιωματικούς.
Οι συνεχείς συναγερμοί και η παγίδα του αυτοματισμού
Η έρευνα δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στον υπερβολικά μεγάλο αριθμό συναγερμών (alarm), στη δυσκολία κατανόησης ορισμένων συστημάτων και στην τάση των μελών του πληρώματος να αναπτύσσουν ανεπίσημους τρόπους παράκαμψης των προβλημάτων.
Στη γέφυρα, για παράδειγμα, ο αξιωματικός φυλακής καλείται να παρακολουθεί ταυτόχρονα ραντάρ, ECDIS, AIS και άλλες ηλεκτρονικές ενδείξεις και όταν τα alarm είναι συνεχή ή δεν έχουν σωστή προτεραιοποίηση, υπάρχει κίνδυνος να αντιμετωπιστούν ως ένας συνηθισμένος θόρυβος και να μη δίνεται η απαιτούμενη προσοχή σε μια πραγματικά κρίσιμη ένδειξη.
Αντίστοιχα, στο μηχανοστάσιο, η αυτοματοποίηση επιτρέπει την παρακολούθηση πολλών παραμέτρων από κεντρικά συστήματα ελέγχου. Όμως, όταν εμφανιστεί μια ασυνήθιστη βλάβη, ο μηχανικός πρέπει να μπορεί να κατανοήσει τι συμβαίνει πέρα από τις πληροφορίες που δείχνει μια οθόνη.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα περιστατικά που σχετίζονται με την τεχνολογία συνδέονταν συχνότερα με λανθασμένη χρήση, εσφαλμένη κατανόηση ή παράβλεψη των συστημάτων παρά με καθαρά μηχανικές ή ηλεκτρονικές αστοχίες.
Η αυτοματοποίηση μπορεί επίσης να μεταβάλει τον φόρτο εργασίας αντί να τον μειώσει. Η ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης, η αντιμετώπιση τεχνικών προβλημάτων και η συμπλήρωση πρόσθετων ηλεκτρονικών αναφορών δημιουργούν νέες απαιτήσεις, ακόμη κι όταν ορισμένες παραδοσιακές εργασίες έχουν απλοποιηθεί.
Η μελέτη βασίστηκε επίσης σε 105 ακαδημαϊκές εργασίες, 55 δημοσιεύσεις της ναυτιλιακής βιομηχανίας, συνεντεύξεις, επισκέψεις σε πλοία και συζητήσεις με ναυτικούς.
Ένα από τα βασικά συμπεράσματά της είναι ότι οι ναυτικοί δεν αντιτίθενται στην τεχνολογική πρόοδο. Εκείνο που ζητούν είναι συστήματα προσαρμοσμένα στις πραγματικές ανάγκες της εργασίας τους, επαρκή εξοικείωση με τον εξοπλισμό κάθε πλοίου και ουσιαστική συμμετοχή στον σχεδιασμό νέων τεχνολογιών.
Το Nautical Institute προτείνει, μεταξύ άλλων, να λαμβάνονται περισσότερο υπόψη οι παρατηρήσεις των πληρωμάτων, να εξετάζονται οι επαναλαμβανόμενες παρακάμψεις διαδικασιών και να αξιολογείται ο πραγματικός φόρτος εργασίας πριν από την εγκατάσταση νέων συστημάτων.
Η επόμενη φάση του προγράμματος STEER θα εξετάσει ειδικότερα την τεχνητή νοημοσύνη, την απομακρυσμένη παρακολούθηση των πλοίων και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της αυτοματοποίησης στις δεξιότητες και στην επαγγελματική κρίση των ναυτικών.
