Οι έλεγχοι στα εμπορικά πλοία έχουν αλλάξει αισθητά το τελευταίο διάστημα, καθώς ολοένα και περισσότερα πλοία μπαίνουν στο μικροσκόπιο των αρχών για τη σημαία και τη νομιμότητα των εγγράφων τους. Περισσότερο ενδιαφέρον έχει όμως το που πραγματοποιούνται αυτοί οι έλεγχοι.
Χαρακτηριστική είναι η τελευταία επιχείρηση των γαλλικών αρχών στον Ινδικό Ωκεανό, όπου στρατιωτικές δυνάμεις πραγματοποίησαν έλεγχο σε δεξαμενόπλοιο που βρισκόταν περίπου 450 ναυτικά μίλια νότια του Ρεϊνιόν, με την υπόθεση να παίρνειστη συνέχεια δικαστική τροπή, αφού ο πλοίαρχος του πλοίου τέθηκε υπό κράτηση.
Πρόκειται για τον Κινέζο πλοίαρχο του δεξαμενόπλοιου DF Peak, ο οποίος τέθηκε υπό κράτηση στις 15 Οκτωβρίου από τις γαλλικές αρχές στη Ρεϊνιόν. Σε βάρος του διεξάγεται έρευνα, καθώς κατά τον έλεγχο στη θάλασσα δεν κατέστη δυνατό να αποδειχθεί η εθνικότητα του πλοίου.
Η επιχείρηση είχε πραγματοποιηθεί στις 12 Οκτωβρίου, όταν γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις επιβιβάστηκαν στο DF Peak, το οποίο εμφανιζόταν να φέρει σημαία Μπενίν, προκειμένου να ελέγξουν τα πιστοποιητικά και τη νομιμότητα της νηολόγησής του.
Κατά την εξέταση των εγγράφων διαπιστώθηκαν παρατυπίες σχετικά με τη σημαία του πλοίου και με εντολή των δικαστικών αρχών, το δεξαμενόπλοιο άλλαξε πορεία και οδηγήθηκε υπό τη συνοδεία του γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού προς το Ρεϊνιόν, όπου συνεχίστηκε η έρευνα.
Ο πλοίαρχος αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης έως δύο ετών και πρόστιμο που μπορεί να φτάσει τις 300.000 ευρώ, ενώ η γαλλική νομοθεσία προβλέπει και τη δυνατότητα δήμευσης του πλοίου. Πρόκειται για τις προβλεπόμενες ποινές σε περίπτωση καταδίκης και όχι για ποινές που έχουν ήδη επιβληθεί.
Το DF Peak, μήκους 244 μέτρων και μεταφορική ικανότητας περίπου 110.000 dwt, είχε στο παρελθόν δραστηριοποιηθεί με διαφορετικά ονόματα και σημαίες. Είναι επίσης μεταξύ των δεξαμενόπλοιων που έχουν τεθεί υπό διεθνείς κυρώσεις λόγω της φερόμενης σύνδεσής τους με τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη ποινική έρευνα αφορά την αδυναμία απόδειξης της εθνικότητας του πλοίου και όχι κάποια αποδεδειγμένη παράβαση σχετικά με τη μεταφορά του φορτίου του.
Γιατί η σημαία μπορεί να οδηγήσει στη σύλληψη και ακόμα την φυλάκιση του πλοιάρχου;
Στη εμπορική ναυτιλία, η σημαία δεν αποτελεί απλώς ένα διακριτικό του πλοίου αλλά αποδεικνύει την εθνικότητά του και προσδιορίζει το κράτος που έχει την ευθύνη για την εποπτεία του, την εφαρμογή των διεθνών συμβάσεων και την έκδοση των απαραίτητων πιστοποιητικών.
Σύμφωνα με το άρθρο 110 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, ένα πολεμικό πλοίο μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να πραγματοποιήσει έλεγχο σε εμπορικό πλοίο στην ανοικτή θάλασσα όταν υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι στερείται εθνικότητας. Η εξουσία αυτή δεν συνεπάγεται αυτομάτως δικαίωμα κατάσχεσης ή ποινικής δίωξης, καθώς τα περαιτέρω μέτρα απαιτούν ξεχωριστή νομική θεμελίωση.
Η αυστηρότερη στάση απέναντι στα δεξαμενόπλοια που θεωρείται ότι συνδέονται με τον «σκιώδη στόλο» έχει φέρει στο προσκήνιο ζητήματα τα οποία μέχρι πριν από λίγα χρόνια σπάνια απασχολούσαν τη ναυτιλιακή επικαιρότητα. Οι αλλαγές σημαίας, η εγκυρότητα των πιστοποιητικών νηολόγησης και η πραγματική ταυτότητα των πλοιοκτητών εξετάζονται πλέον πολύ πιο συστηματικά, στο πλαίσιο της προσπάθειας επιβολής των διεθνών κυρώσεων.
Για τους πλοιάρχους, η υπόθεση αποτελεί μια ακόμη υπενθύμιση ότι η ευθύνη τους δεν περιορίζεται στην ασφαλή ναυσιπλοΐα και τη μεταφορά του φορτίου. Η δυνατότητα επίδειξης έγκυρων εγγράφων εθνικότητας κατά τη διάρκεια ενός ελέγχου μπορεί να αποκτήσει καθοριστική σημασία, ακόμη και όταν το πλοίο βρίσκεται εκατοντάδες ναυτικά μίλια μακριά από την πλησιέστερη ακτή.
Στην περίπτωση του DF Peak, η δικαιοσύνη θα κληθεί να εξετάσει τις συγκεκριμένες ευθύνες με την σύληψη του Κινέζου πλοιάρχου να παραμένει στο επίκεντρο μιας υπόθεσης που δείχνει πόσο άμεσα μπορούν πλέον οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι διεθνείς κυρώσεις να επηρεάσουν την καθημερινότητα των ανθρώπων που εργάζονται στη θάλασσα.
