Το ναυτικό επάγγελμα γνωρίζουμε όλοι ότι είναι ένα πολύ ιδιαίτερο επάγγελμα και η βιομηχανία της ναυτιλίας γενικότερα είναι πολύ πιο διαφορετική από άλλες βιομηχανίες. Για να διατηρηθεί η ροή του παγκόσμιου εμπορίου, τα πλοία δεν σταματούν ποτέ να κινούνται, να φορτώνουν και να ξεφορτώνουν, οπότε, τα πληρώματα αναγκάζονται να εργάζονται πολύ πάνω από τις 80 ώρες την εβδομάδα. 20 χρόνια μετά την σύσταση της MLC, πολλά σημαντικά προβλήματα παραμένουν άλυτα.
Η Σύμβαση Ναυτικής Εργασίας (MLC) του 2006 του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ILO), γιόρτασε αυτή την εβδομάδα την 20ή επέτειό της. Η MLC πολύ συχνά περιγράφεται ως ένα «Bill of Rights» για τους ναυτικούς, καθώς καθορίζει τα πρότυπα διαβίωσης και εργασίας για περίπου 1,5 εκατομμύριο ναυτικούς που εργάζονται σε εμπορικά πλοία διεθνών πλόων. Παρόλο που έχει αναμφισβήτητα βελτιώσει αρκετά πράγματα, το ερώτημα είναι εάν έχει πράγματι καταφέρει να επιτύχει τον στόχο της.
Σε δελτίο τύπου που εκδόθηκε από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) στις 23 Φεβρουαρίου, την ημερομηνία της 20ής επετείου, εξηύρε το έργο της MLC αλλά την ίδια στιγμή αναγνώρισε ότι υπάρχουν πολλά ακόμα σοβαρά προβλήματα που δεν έχουν λυθεί, και τα οποία αφορούν κυρίως την καθημερινότητα και την εργασία των ναυτικών.
«Παρά την αναμφισβήτητη πρόοδο, παραμένουν σημαντικές προκλήσεις. Οι ναυτικοί και η ναυτιλιακή βιομηχανία συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν επιθέσεις σε πλοία, εγκατάλειψη και ποινικοποίηση των ναυτικών, κόπωση, την μη καταβολή μισθών και την απαγόρευση εξόδου στην στεριά», δήλωσε ο IMO.
Η εγκατάλειψη ναυτικών έφτασε σε πολύ υψηλά επίπεδα το 2025, με 6.223 ναυτικούς να εγκαταλείπονται σε 410 πλοία, σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Εργαζομένων στις Μεταφορές. Πολλοί ναυτικοί δεν λαμβάνουν καθόλου άδεια για να βγουν στη στεριά, ακόμη και καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμβασής τους, κάτι που οφείλεται κυρίως σε έναν συνδυασμό υπερβολικού φόρτου εργασίας, κόπωσης και περιορισμών από τις λιμενικές αρχές και τις εταιρείες.
Εστιάζοντας στον υπερβολικό φόρτο εργασίας και την κόπωση, θα λέγαμε ότι αυτά αυτός είναι ένας βασικός λόγος που δημιουργήθηκε η MLC, η οποία θα πρέπει να βρει τρόπους να ρυθμίσει τις ώρες εργασίας και ανάπαυσης. Ωστόσο, τα στοιχεία από διάφορες έρευνες και εκθέσεις του κλάδου δείχνουν ότι αντί να διασφαλίζεται ότι οι ναυτικοί έχουν εγγυημένες τουλάχιστον 10 ώρες ανάπαυσης σε οποιαδήποτε 24ωρη περίοδο και 77 ώρες σε μια περίοδο επτά ημερών, σε πολλές περιπτώσεις συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Η έκθεση του Παγκόσμιου Ναυτιλιακού Πανεπιστημίου «Αναζητώντας μια Θάλασσα – Ισορροπία Ζωής σε ένα Δυσμενές Περιβάλλον» που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο διαπίστωσε ότι οι ναυτικοί εργάζονταν κατά μέσο όρο 71 ώρες την εβδομάδα, με το 86,2% να λέει ότι δεν πήρε ποτέ ούτε μια ημέρα άδειας.
Η έκθεση, στην οποία συμμετείχαν 4.372 ναυτικοί, ανέφερε ότι τα αρχεία για τις ώρες εργασίας/ανάπαυσης παραποιούνται συστηματικά με σκοπό να φαίνεται ότι τα πληρώματα ξεκουράζονται επαρκώς και σύμφωνα με τους κανονισμούς.
Η έκθεση των αρχών της Σιγκαπούρης για τη σύγκρουση μεταξύ των δεξαμενόπλοιων Hafnia Nile και Ceres 1 τόνισε ότι ο αξιωματικός φυλακής του δεξαμενόπλοιου Hafnia, μόλις είχε μπαρκάρει και είχε στην διάθεση του λιγότερες από δύο ώρες ξεκούρασης, σε μια περίοδο 38,5 ωρών πριν από την έναρξη της βάρδιας του.
Η πιο πρόσφατη έκθεση του Δείκτη Ευτυχίας των Ναυτικών την χαρακτήρισε ως «μυθοπλασία ωρών ανάπαυσης». Η έκθεση σημείωσε πολλαπλά παράπονα στην τριμηνιαία έρευνά της σχετικά με την παραποίηση των ωρών εργασίας και ανάπαυσης. Τόνισε επίσης την εκμετάλλευση των δόκιμων αξιωματικών οι οποίοι αναγκάζονται πολλές φορές να δουλεύουν 84 ώρες την εβδομάδα, κάτι που ισοδυναμεί με 12 ώρες την ημέρα, επτά ημέρες την εβδομάδα.
Η παραποίηση και προσαρμογή των ωρών εργασίας και ανάπαυσης είναι ένα πολύ γνωστό ζήτημα στον κλάδο, με έναν πρώην ναυτικό να λέει στο Crew Connect Global τον Νοέμβριο του περασμένου έτους ότι, «Οι ώρες εργασίας και ανάπαυσης είναι η πολιτική που παραβιάζεται περισσότερο από όλα».
Με όλη την τεχνολογία που διαθέτουμε στα πλοία σήμερα, σίγουρα θα υπάρχει ένα σύστημα με το οποίο οι καταγραφές των ωρών εργασίας και ανάπαυσης μπορούν να καταγραφούν με ακριβή και αλάνθαστο τρόπο, ενώ δεν θα παραβιάζει την ιδιωτικότητα των ναυτικών μέσω της υπερβολικής παρακολούθησης, και στην πραγματικότητα θα τους βοηθά. Αυτό όμως θεωρώ ότι είναι κάτι που όταν γίνει θα πρέπει να τηρηθούν ευλαβικά οι ώρες ξεκούρασης. Δεν είμαι σίγουρος ότι είναι έτοιμη η βιομηχανία για κάτι τέτοιο, γιατί εάν γίνει, πιστεύω ότι θα υπάρξουν αρκετές περιπτώσεις στις οποίες θα καθυστερήσει ένα πλοίο, είτε να φορτώσει είτε να ξεφορτώσει, με ότι αυτό συνεπάγεται.
Σε ένα πιο θεμελιώδες επίπεδο, όμως, ο μεγάλος αριθμός ωρών που αναμένεται να εργάζεται το πλήρωμα την εβδομάδα, υπογραμμίζει ότι απλώς δεν υπάρχουν αρκετοί ναυτικοί στα πλοία.
Όπως σημειώνει η έκθεση του Δείκτη Ευτυχίας των Ναυτικών, «Τα πλοία λειτουργούν με μικρότερο αριθμό πληρωμάτων ενώ αυξάνεται ο φόρτος εργασίας. Αυτό προκύπτει από την περικοπή του κόστους εδώ και δεκαετίες. Η εργασία δεν έχει μειωθεί. Αν μη τι άλλο, έχει αυξηθεί με νέους κανονισμούς και πολύπλοκα συστήματα».
Η πενταετής Έκθεση Εργατικού Δυναμικού των Ναυτικών του ISF και της Bimco, της οποίας η έκδοση του 2026 βρίσκεται υπό προετοιμασία, προειδοποιεί συστηματικά για την μεγάλη έλλειψη ναυτικών, η οποία θα αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο.
Η πραγματικότητα είναι ότι ο μόνος λόγος που τα πλοία δεν έχουν σταματήσει να ταξιδεύουν, να φορτώνουν και να ξεφορτώνουν είναι επειδή οι ναυτικοί εργάζονται 70-80 ώρες την εβδομάδα, πολλές φορές χωρίς να έχουν ούτε μια ημέρα να ξεκουράσουν.
Την στιγμή που όλη η βιομηχανία γνωρίζει το πρόβλημα, κάνει ότι δεν το βλέπει. Στρουθοκαμηλίζει. Η ευθύνη πέφτει στον εκάστοτε Πλοίαρχο και Α’ μηχανικό, οι οποίοι πολλές Φορές αναγκάζονται να παραποιούν, πρωτίστως τις δικές τους ώρες εργασίας, και δευτερευόντως του πληρώματος.
Και το μεγάλο ερώτημα κάθε ναυτικού είναι: «αφού όλοι γνωρίζουν το πρόβλημα, γιατί μετά από 10-15 ώρες standby, από την προσέγγιση μέχρι το δέσιμο του πλοίου, δεν σταματάνε όλες οι εργασίες για τουλάχιστον 8 ώρες; Γιατί τα πληρώματα θα πρέπει να εργάζονται 20-30 ώρες συνεχόμενα και στην συνέχεια να αναγκάζονται να παραποιούν τις ώρες ξεκούρασης τους;»
Και φυσικά είναι ρητορικό το ερώτημα και δεν περιμένω κάποια απάντηση, απλά είναι αστείο το πώς όλη η βιομηχανία κάνει ότι δεν ξέρει και στο τέλος αναγκάζεται να την πληρώνει ο ναυτικός.
Και όταν λέω όλη η βιομηχανία εννοώ όλη. Δεν έχει υπάρξει κανένας οργανισμός, κανένας φορέας, καμία ιδιωτική ή δημόσια πρωτοβουλία η οποία να έχει απαιτήσει την διακοπή των εργασιών των πλοίων και την ξεκούραση του πληρώματος όταν έχει προηγηθεί ένα πολύωρο standby.
Όλη η βιομηχανία συνεχίζει να λειτουργεί σε κάποιες περιπτώσεις όπως λειτουργούσε πριν μερικές δεκαετίες, αλλά με απαιτήσεις του 2026. Αυτά τα δύο μαζί δεν πάνε όμως. Και «πειρατεία» και MLC δεν γίνεται …
