Η έκρηξη στο δεξαμενόπλοιο μεταφοράς χημικών προϊόντων BERGSTRAUM σημειώθηκε, σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, σε μια άδεια δεξαμενή φορτίου, κάτι που μπορεί να ακούγεται παράδοξο σε όσους θεωρούν ότι μια δεξαμενή χωρίς φορτίο είναι και ασφαλής. Για τους ναυτικούς όμως που γνωρίζουν από δεξαμενόπλοια, μόνο παράδοξο δεν είναι.
Στα δεξαμενόπλοια, όμως, η λέξη «άδεια» περιγράφει μόνο την απουσία υγρού φορτίου, χωρίς σε καμία περίπτωση να σημαίνει απαραίτητα ότι ο χώρος είναι καθαρός, αεριζόμενος, απαλλαγμένος από αέρια ή ασφαλής για εργασία.
Το BERGSTRAUM, ένα νορβηγικό chemical tanker μεταφορικής ικανότητας περίπου 9.500 dwt, υπέστη έκρηξη και πυρκαγιά στις 28 Ιουλίου, ενώ έπλεε κοντά στην είσοδο του Oslo Fjord. Κανένα από τα 15 μέλη του πληρώματος δεν τραυματίστηκε, ενώ δεν αναφέρθηκε διαρροή από το φορτίο θειικού οξέος που μετέφερε το πλοίο.
Οι πρώτες αναφορές λένε ότι η έκρηξη συνέβη σε δεξαμενή που ήταν κενή, χωρίς όμως να έχει ακόμη προσδιοριστεί επίσημα η πηγή ανάφλεξης ή η ακριβής ακολουθία των γεγονότων.
Πέρα του γεγονότος ότι η κατάσταση της ατμόσφαιρας μιας δεξαμενής φορτίου ενός δεξαμενόπλοιου είναι εύφλεκτη, είναι σίγουρο μπορεί να περιέχει και υπολείμματα του προηγούμενου φορτίου μέσα στις σωληνώσεις, στα τοιχώματα, στα ενισχυτικά στοιχεία και στα χαμηλότερα σημεία της. Από αυτά τα κατάλοιπα συνεχίζουν να παράγονται τοξικά και εύφλεκτα αέρια, ακόμη και όταν ο πυθμένας φαίνεται στεγνός.
Το κρίσιμο στοιχείο όμως δεν είναι η ποσότητα του υγρού που υπάρχει μέσα στη δεξαμενή, αλλά η σύνθεση της ατμόσφαιρας της.
Για να υπάρξει έκρηξη απαιτείται συνήθως να συνυπάρξουν καύσιμο, οξυγόνο και κάποια πηγή ανάφλεξης. Σε μια γεμάτη δεξαμενή ο διαθέσιμος χώρος για τα εύφλεκτα αέρια μπορεί να είναι περιορισμένος. Μετά την εκφόρτωση, αντίθετα, σχεδόν ολόκληρος ο όγκος της δεξαμενής μετατρέπεται σε χώρο όπου μπορούν να συγκεντρωθούν αέρια και ατμοί.
Εάν η αναλογία τους με τον αέρα βρεθεί μεταξύ του κατώτερου και του ανώτερου ορίου εκρηκτικότητας, ακόμη και ένας μικρός σπινθήρας μπορεί να αρκεί για να προκληθεί ανάφλεξη.
Η πηγή αυτή δεν χρειάζεται να είναι μια φλόγα. Μπορεί να προέλθει από ηλεκτρικό εξοπλισμό, στατικό ηλεκτρισμό, θερμές εργασίες, τριβή μεταλλικών επιφανειών ή από κάποιο εργαλείο που θα δημιουργήσει σπινθήρα.
Η άδεια δεξαμενή φορτίου παραμένει επικίνδυνη
Ακόμη και η διαδικασία καθαρισμού δεν καθιστά από μόνη της τη δεξαμενή ασφαλή αφού το πλύσιμο μπορεί να απομακρύνει μεγάλο μέρος των υπολειμμάτων, αλλά η ατμόσφαιρα μπορεί να αλλάξει ξανά με την πάροδο του χρόνου. Υπολείμματα που παραμένουν σε σωληνώσεις ή δυσπρόσιτα σημεία είναι δυνατόν να συνεχίσουν να απελευθερώνουν ατμούς, οπότε απαιτείται μια εξειδικευμένη εργασία για να γίνει μια δεξαμενή και η ατμόσφαιρά της Gas Free όπως λέγεται στη ναυτική ορολογία.
Ακόμη και όταν τηρηθεί αυτή η διαδικασία, οι μετρήσεις για τ αέρια δεν θα πρέπει περιορίζονται σε έναν μόνο έλεγχο πριν από την έναρξη μιας εργασίας. Πρέπει να πραγματοποιούνται στα κατάλληλα επίπεδα της δεξαμενής και, όπου απαιτείται, να επαναλαμβάνονται ή να παρακολουθούνται συνεχώς.
Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός προειδοποιεί ότι η ατμόσφαιρα ενός κλειστού χώρου μπορεί να είναι φτωχή ή υπερβολικά πλούσια σε οξυγόνο και να περιέχει εύφλεκτα ή τοξικά αέρια και ατμούς. Τονίζει επίσης ότι οι συνθήκες μέσα στον χώρο μπορεί να μεταβληθούν, ακόμη και μετά από μια αρχικά αποδεκτή μέτρηση.
Διαβάστε ακόμα: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε σχετικά με τον υπολογισμό φορτίου στα δεξαμενόπλοια (Cargo Calculation για Crude και Product)
Υπάρχει παράλληλα ακόμη ένας κίνδυνος που δεν γίνεται αντιληπτός με την όραση ή την όσφρηση κι αυτός δεν είναι άλλος από την έλλειψη οξυγόνου. Μια δεξαμενή μπορεί να μην έχει εύφλεκτη ατμόσφαιρα, αλλά να παραμένει θανατηφόρα για όποιον εισέλθει χωρίς τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το gas-free δεν αποτελεί μια απλή περιγραφή αλλά τεχνικά επιβεβαιωμένη κατάσταση. Απαιτεί επαρκή αερισμό, βαθμονομημένα όργανα μέτρησης, ελέγχους για οξυγόνο, εύφλεκτα αέρια και συγκεκριμένες τοξικές ουσίες, καθώς και αξιολόγηση ανάλογα με το προηγούμενο φορτίο.
Στα δεξαμενόπλοια μεταφοράς χημικών φορτίων η διαδικασία γίνεται ακόμη πιο σύνθετη, επειδή τα πλοία μεταφέρουν διαφορετικές ουσίες, με διαφορετικές φυσικές και χημικές ιδιότητες. Πριν από οποιαδήποτε εργασία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το τελευταίο φορτίο της δεξαμενής, τα κατάλοιπα του, τα υλικά κατασκευής, ο τρόπος καθαρισμού και πιθανές αντιδράσεις με νερό, μέταλλα ή άλλα προϊόντα.
Στην περίπτωση του BERGSTRAUM, δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί τι είχε προηγουμένως μεταφερθεί στη συγκεκριμένη δεξαμενή, ποια εργασία βρισκόταν σε εξέλιξη ούτε τι προκάλεσε την έκρηξη. Θα ήταν επομένως πρόωρο να συνδεθεί το συμβάν με συγκεκριμένη παράλειψη ή διαδικασία.
Το γεγονός όμως ότι η έκρηξη φέρεται να σημειώθηκε σε άδεια δεξαμενή υπενθυμίζει μία από τις βασικότερες αρχές της ασφάλειας στα δεξαμενόπλοια: άδεια δεν σημαίνει καθαρή, gas-free ή ασφαλής.
