Έχει αναφερθεί αμέτρητες φορές ότι το ναυτικός επάγγελμα είναι ένα πολύ δύσκολο, ιδιαίτερο και απαιτητικό επάγγελμα, το οποίο καμία σχέση δεν έχει με μια δουλειά στην στεριά. Από τα ωράρια εργασίας και ξεκούρασης μέχρι τις συνθήκες διαβίωσης, όλα είναι εντελώς διαφορετικά.
Στο πλοίο δεν υπάρχει πραγματικός διαχωρισμός ανάμεσα στον χώρο εργασίας και στο σπίτι, με τους ίδιους ανθρώπους να δουλεύουν, να τρώνε και να ξεκουράζονται μέσα σε έναν μικρό χώρο που περιβάλλεται από λαμαρίνες για μήνες. Σε γενικές γραμμές το ωράριο είναι 8 το πρωί με 5 το απόγευμα. Σε γενικές γραμμές όμως, γιατί υπάρχουν βάρδιες, υπερωρίες, ιδιαίτερες συνθήκες κτλ. Παρόλα αυτά, τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει μια φιλοσοφία ότι η κανονικότητα είναι 8-5.
Ακόμα όμως και μετά τις 5 , όταν σχεδόν όλο το πλήρωμα θα φάει και θα κλείσει την πόρτα της καμπίνας του, το πλοίο θα συνεχίσει να λειτουργεί, και πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί. Το κακό όμως είναι ότι πολλές φορές κινδυνεύει να μείνει από πλήρωμα.
Ένα πλοίο δεν είναι χώρος εργασίας οκτώ ωρών. Η μέρα δεν τελειώνει στις 17:00, ούτε τα προβλήματα περιμένουν την επόμενη ημέρα το πρωί. Ένα alarm στις 02:12, μια διαρροή, μια ξαφνική μεταβολή του καιρού, η ναυσιπλοΐα ή μια δυσλειτουργία κατά τη διάρκεια της φορτοεκφόρτωσης απαιτούν ανθρώπους που θα σηκωθούν χωρίς δεύτερη σκέψη και θα βοηθήσουν, ακόμη κι αν το περιστατικό δεν ανήκει αυστηρά στα δικά τους καθήκοντα.
Αυτή η διάθεση δεν δημιουργείται μέσα από ένα toolbox meeting και δύσκολα επιβάλλεται με εγκυκλίους και check lists. Χτίζεται στην καθημερινότητα, στο τραπέζι, στον καφέ, σε μια ταινία μετά τη βάρδια, σε μια συζήτηση στο καπνιστήριο, στο κοντρόλ ή στην γέφυρα.
Εκεί ο ναυτικός γνωρίζει τον άνθρωπο πίσω από τον βαθμό, καταλαβαίνει τον χαρακτήρα και τις αντιδράσεις του και αποκτά μαζί του μια σχέση που αργότερα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Είναι ένα μέρος της ναυτοσύνης και αυτό.
Διαβάστε ακόμα: Ο πιο επικίνδυνος αξιωματικός σε ένα πλοίο
Οι συζητήσεις που δεν καταγράφονται σε κανένα checklist
Πολλές από τις χρησιμότερες πληροφορίες επάνω στο πλοίο μεταφέρονται ανεπίσημα, στις συζητήσεις μεταξύ του πληρώματος. Είναι αυτά που δεν διαβάζονται αλλά μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Κάποιος θα αναφέρει ότι μια αντλία άρχισε να ακούγεται διαφορετικά.
Ένας παλαιότερος ναυτικός θα θυμηθεί παρόμοια περίπτωση σε άλλο πλοίο. Η συζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε έναν επιπλέον έλεγχο ή σε μια εργασία συντήρησης πριν η μικρή ένδειξη εξελιχθεί σε σοβαρή βλάβη. Ν συζητηθεί μια δυσκολία και ο τρόπος αντιμετώπισης της κτλ.
Η αξία αυτής της επικοινωνίας δεν βρίσκεται μόνο στην πληροφορία, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο κυκλοφορεί η εμπειρία μέσα στο πλήρωμα. Η γνώση του παλαιότερου περνά στον νεότερο χωρίς μάθημα, παρουσίαση ή επίσημη διαδικασία. Παράλληλα, άνθρωποι διαφορετικών τμημάτων αρχίζουν να αντιλαμβάνονται καλύτερα τα προβλήματα ο ένας του άλλου. Η γέφυρα δεν βλέπει πλέον το μηχανοστάσιο ως έναν μακρινό χώρο που απλώς πρέπει να ανταποκρίνεται στις εντολές, ούτε το μηχανοστάσιο τη γέφυρα ως ένα ξεχωριστό «γραφείο» που αγνοεί τις πραγματικές δυσκολίες κάτω από το κατάστρωμα.
Σε ένα πλήρωμα που απαρτίζεται από ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Διαφορετικές γλώσσες, συνήθειες, θρησκείες, ηλικίες και αντιλήψεις για την ιεραρχία μπορούν εύκολα να δημιουργήσουν μικρές κλειστές ομάδες. Εάν σε αυτές προστεθεί ο διαχωρισμός μεταξύ αξιωματικών και κατώτερου πληρώματος ή μεταξύ πληρώματος καταστρώματος και μηχανής, το ίδιο πλοίο καταλήγει να μεταφέρει και να φιλοξενεί ανθρώπους που συνυπάρχουν χωρίς να γνωρίζονται πραγματικά.
Η διαφορετικότητα μπορεί να κάνει ένα πλήρωμα ισχυρότερο, επειδή συγκεντρώνει διαφορετικές εμπειρίες και τρόπους σκέψης. Για να συμβεί αυτό, όμως, πρέπει να υπάρχει χώρος για ανθρώπινη επαφή πέρα από τις αναγκαίες υπηρεσιακές συνομιλίες. Διαφορετικά, οι πολιτισμικές και επαγγελματικές διαφορές μετατρέπονται σε απόσταση, η απόσταση φέρνει παρεξηγήσεις και οι παρεξηγήσεις τις δυσκολίες συνεργασίας όταν ο χρόνος πιέζει.
Η τεχνολογία έχει αναμφίβολα βελτιώσει τη ζωή στη θάλασσα, αφού η δυνατότητα καθημερινής επικοινωνίας με την οικογένεια είναι πολύτιμη, ιδιαίτερα όταν ο ναυτικός λείπει πολλούς μήνες από το σπίτι τους. Την ίδια στιγμή, το κινητό, το διαδίκτυο και η ψυχαγωγία μέσα στην καμπίνα έχουν περιορίσει αισθητά τις κοινές ώρες των πληρωμάτων. Όλο πιο λίγοι μαζεύονται πλέον στα καπνιστήρια και όλο και πιο σπάνια.
Δεν είναι η τεχνολογία το πρόβλημα ούτε μπορεί να ζητηθεί από έναν κουρασμένο ναυτικό να θυσιάσει την ιδιωτικότητα και την ξεκούρασή του. Χρειάζεται, ωστόσο, μια ισορροπία, ώστε η καμπίνα να μη γίνει ο μοναδικός τόπος στον οποίο καταλήγει κάθε μέλος του πληρώματος αμέσως μετά τη δουλειά.
Ο ρόλος του πλοιάρχου και των ανώτερων αξιωματικών των τμημάτων είναι κρίσιμος. Το κλίμα δεν δημιουργείται με υποχρεωτικές «εκδηλώσεις συνοχής», οι οποίες συχνά αντιμετωπίζονται σαν ακόμη μία υπηρεσιακή υποχρέωση. Δημιουργείται όταν η διοίκηση του πλοίου είναι προσιτή, όταν οι κοινόχρηστοι χώροι παραμένουν ζωντανοί και όταν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι μπορούν να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι χωρίς κάθε κουβέντα να μετατραπεί σε αξιολόγηση ή επίπληξη.
Ακόμη και μια πίτσα, ένας αγώνας στην τηλεόραση, ένα μπάρμπεκιου όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες ή λίγα λεπτά συζήτησης μετά το φαγητό μπορούν να προσφέρουν περισσότερα απ’ όσα φαίνονται. Μέσα από αυτές τις απλές στιγμές γεννιέται η εμπιστοσύνη.
Ένας νέος ναυτικός θα μιλήσει ευκολότερα για κάτι που δεν κατάλαβε, ένας υφιστάμενος θα αναφέρει μια ανησυχητική ένδειξη χωρίς τον φόβο ότι θα θεωρηθεί ανεπαρκής και ένας αξιωματικός θα αντιληφθεί νωρίτερα ότι κάποιο μέλος του πληρώματος βρίσκεται στα όριά του.
Η κοινωνική επαφή στο πλοίο δεν είναι πολυτέλεια. Η ίδια η Διεθνής Σύμβαση Ναυτικής Εργασίας αναγνωρίζει τη σημασία των χώρων αναψυχής, της ευημερίας και της κοινωνικής συνδεσιμότητας για ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στη θάλασσα επί μήνες.
Στην πράξη, όμως, καμία προδιαγραφή και κανένας κανονισμός δεν μπορούν από μόνοι τους να δημιουργήσουν ένα δεμένο πλήρωμα. Μπορούν να εξασφαλίσουν τον χώρο αλλά όχι την ανθρώπινη διάθεση να χρησιμοποιηθούν.
Τρανό παράδειγμα είναι η απαγόρευση της μπίρας στα πλοία. Την κανονική εννοώ με το αλκοόλ. Έβγαζε ο καπετάνιος κάθε Σαββατοκύριακο 2 κάσες μπίρες για 25 άτομα. Μαζευόταν το πλήρωμα στην κουζίνα και έκανε μπάρμπεκιου. Μαζευόταν στο καπνιστήριο και άκουγε κάνα τραγούδι ή τραγουδούσε καραόκε. Κόπηκαν οι μπίρες, κόπηκαν και όλα αυτά, απομακρύνθηκε το πλήρωμα.
Ένα καλό πλοίο λοιπόν μπορεί να ταξιδεύει, να φορτώνει και να ξεφορτώνει έχοντας μια ομάδα ικανών επαγγελματιών που περιορίζονται αυστηρά στα καθήκοντά τους. Ένα πολύ καλό πλοίο, όμως, χρειάζεται κάτι περισσότερο: ανθρώπους που γνωρίζονται, επικοινωνούν και εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον.
Γιατί όταν παρουσιαστεί το σοβαρό πρόβλημα, δεν θα παίξει ρόλο το οργανόγραμμα ούτε το checklist. αλλά το πλήρωμα και η συνοχή του…
Διαβάστε ακόμα: Όταν οι προσωπικές σχέσεις αντικαθιστούν την αξιοκρατία στη ναυτιλία
