Κάθε χρόνο, στα σκοτεινά νερά του ωκεανού νότια της Τασμανίας, συμβαίνει κάτι που εξακολουθεί να προβληματίζει τους επιστήμονες. Εκατομμύρια χέλια συγκεντρώνονται γύρω από ένα απομονωμένο υποθαλάσσιο βουνό, δημιουργώντας μια τεράστια μάζα ζωντανών οργανισμών σε βάθη όπου το φως του ήλιου δεν φτάνει ποτέ.
Το πιο παράξενο όμως είναι ότι στην ίδια θαλάσσια περιοχή υπάρχουν περίπου 120 υποθαλάσσια βουνά με παρόμοια χαρακτηριστικά, κανένα, όμως, δεν φαίνεται να προσελκύει αντίστοιχους αριθμούς χελιών.
Το σημείο όπου εκτυλίσσεται το φαινόμενο ονομάζεται Patience Seamount και βρίσκεται στο θαλάσσιο πάρκο Huon, νότια της Αυστραλίας. Πρόκειται για έναν σχετικά μικρό υποθαλάσσιο γεωλογικό σχηματισμό, ο οποίος έχει αποκτήσει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον εξαιτίας των ασυνήθιστα μεγάλων συγκεντρώσεων θαλάσσιας ζωής.
Νέα έρευνα του αυστραλιανού επιστημονικού οργανισμού CSIRO, που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Royal Society Open Science, εκτιμά ότι στην κορύφωση του φαινομένου μπορεί να συγκεντρώνονται εκεί έως 2,8 εκατομμύρια χέλια, συνολικού βάρους περίπου 3.550 τόνων.
Τα χέλια ανήκουν στο βαθύβιο είδος Diastobranchus capensis, γνωστό ως basketwork eel. Αν και το είδος απαντάται σε διάφορες περιοχές των ωκεανών, το Patience Seamount αποτελεί τη μοναδική γνωστή τοποθεσία όπου έχει καταγραφεί μια τόσο μεγάλη συγκέντρωση με πιθανό αναπαραγωγικό χαρακτήρα.
Η παρουσία τους δεν αποτελεί πρόσφατη ανακάλυψη. Αλιείς είχαν αναφέρει ασυνήθιστα μεγάλους αριθμούς χελιών στην περιοχή ήδη από τις δεκαετίες του 1980 και του 1990. Το 2007, επιστήμονες του CSIRO κατέγραψαν για πρώτη φορά το φαινόμενο με υποβρύχια κάμερα.
Οι εικόνες αποκάλυψαν τεράστιους αριθμούς ψαριών να κινούνται πάνω από τον βυθό, όμως για πολλά χρόνια παρέμενε άγνωστο πόσα χέλια συγκεντρώνονταν πραγματικά εκεί.
Πώς κατάφεραν οι επιστήμονες να μετρήσουν εκατομμύρια χέλια;
Η απάντηση ήρθε έπειτα από εννέα ακουστικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2023 και 2025, με τη χρήση ηχοβολιστικών συστημάτων και υποβρύχιων καμερών.
Οι επιστήμονες αξιοποίησαν τις ανακλάσεις των ηχητικών κυμάτων για να προσδιορίσουν την έκταση και την πυκνότητα των συγκεντρώσεων. Στη συνέχεια, συνδύασαν τα δεδομένα με οπτικές παρατηρήσεις και δείγματα ψαριών, ώστε να εκτιμήσουν τη συνολική βιομάζα.
Η διαδικασία παρουσίαζε δυσκολίες, επειδή στην ίδια περιοχή συγκεντρώνονται και άλλα βαθύβια ψάρια, όπως τα orange roughy (Hoplostethus atlanticus). Το ηχοβολιστικό σύστημα δεν μπορούσε από μόνο του να ξεχωρίσει με βεβαιότητα τα δύο είδη.
Οι μετρήσεις έδειξαν ότι τα χέλια παραμένουν γύρω από το υποθαλάσσιο βουνό για μεγάλο μέρος του χρόνου, με τον πληθυσμό τους να αυξάνεται ιδιαίτερα κατά το φθινόπωρο του νότιου ημισφαιρίου, από τον Μάρτιο έως τον Μάιο.
Το μυστήριο που δεν έχει ακόμη λυθεί
Η επικρατέστερη επιστημονική εξήγηση είναι ότι τα χέλια συγκεντρώνονται στο Patience Seamount για να αναπαραχθούν.
Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει θηλυκά με αυγά σε προχωρημένο στάδιο ανάπτυξης, ενώ αρκετά από τα ψάρια που εξετάστηκαν είχαν άδειο στομάχι. Το εύρημα ενισχύει την υπόθεση ότι κατά την περίοδο της συγκέντρωσης δίνουν προτεραιότητα στην αναπαραγωγή και όχι στην αναζήτηση τροφής. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί γιατί επιλέγουν το συγκεκριμένο υποθαλάσσιο βουνό.
Οι επιστήμονες εξετάζουν κατά πόσο η θέση του, η μορφολογία του βυθού και τα θαλάσσια ρεύματα δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την αναπαραγωγή ή τη μεταφορά των αυγών και των προνυμφών. Η σημασία της ανακάλυψης ξεπερνά πάντως το ασυνήθιστο θέαμα. Το Patience Seamount βρίσκεται σε μια περιοχή που είχε επηρεαστεί στο παρελθόν από την αλιεία με συρόμενα εργαλεία βυθού.
Η προστασία της περιοχής επιτρέπει πλέον στους επιστήμονες να παρακολουθούν μακροχρόνια την εξέλιξη των πληθυσμών και να εξετάζουν κατά πόσο τα βαθύβια οικοσυστήματα μπορούν να ανακάμψουν μετά τη διακοπή επιβαρυντικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων.
Για τον επικεφαλής της έρευνας, Ben Scoulding, και την ομάδα του CSIRO, οι νέες μετρήσεις αποτελούν ένα σημαντικό βήμα στην κατανόηση του φαινομένου. Η βασική απορία, ωστόσο, παραμένει: τι είναι αυτό που οδηγεί κάθε χρόνο εκατομμύρια χέλια στο ίδιο απομονωμένο σημείο του ωκεανού;
