Πώς μπορεί ένας καπετάνιος να αποφύγει τη σύγκρουση με ένα σκάφος που δύσκολα διακρίνεται ακόμη και όταν βρίσκεται σχετικά κοντά του; Το ερώτημα βρίσκεται στο επίκεντρο ενός ασυνήθιστου ναυτικού ατυχήματος στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ένα μικρό μη επανδρωμένο σκάφος συγκρούστηκε με μια θαλαμηγό, προκαλώντας τραυματισμό και σημαντικές υλικές ζημιές.
Το σκάφος ήταν σχεδόν αόρατο μέσα στο νερό, καθώς μόλις 30 εκατοστά του κύτους του βρίσκονταν πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Δεν είχε πλήρωμα, ενώ ο χειριστής του βρισκόταν στην ξηρά. Η έρευνα που ακολούθησε έφερε στο φως ένα πρόβλημα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη ναυσιπλοΐα: την ασφαλή συνύπαρξη των συμβατικών πλοίων με τα μη επανδρωμένα σκάφη.
Το περιστατικό συνέβη στις 10 Αυγούστου 2024 στη λίμνη Erie, περίπου έξι ναυτικά μίλια ανατολικά-νοτιοανατολικά του Monroe, στο Μίσιγκαν.
Η θαλαμηγός ήταν ένα Prestige 450 Flybridge μήκους 13,7 μέτρων, ενώ το μη επανδρωμένο σκάφος, τύπου SeaTrac SP-48, ανήκε στο ερευνητικό εργαστήριο Μεγάλων Λιμνών της αμερικανικής υπηρεσίας NOAA και χρησιμοποιούνταν για επιστημονικές εργασίες.
Κατά τη σύγκρουση, το SeaTrac παγιδεύτηκε στο δεξιό σύστημα πρόωσης της θαλαμηγού. Τα δύο σκάφη παρέμειναν μπλεγμένα μεταξύ τους και χρειάστηκε να ρυμουλκηθούν μαζί σε κοντινή μαρίνα για να διαχωριστούν.
Ένα άτομο τραυματίστηκε ελαφρά, οι ζημιές στη θαλαμηγό υπολογίστηκαν σε περίπου 100.000 δολάρια, ενώ το μη επανδρωμένο σκάφος, αξίας 186.000 δολαρίων, κρίθηκε οικονομικά ασύμφορο να επισκευαστεί.
Περισσότερα από δύο χρόνια αργότερα, στις 27 Οκτωβρίου 2026, η αμερικανική Εθνική Επιτροπή Ασφάλειας Μεταφορών (NTSB) δημοσίευσε τα συμπεράσματα της έρευνάς της. Το πόρισμα δεν περιορίστηκε στις συνθήκες της σύγκρουσης, αλλά ανέδειξε σοβαρές ελλείψεις στην ορατότητα και την παρακολούθηση των μικρών μη επανδρωμένων σκαφών.
Ένα σκάφος που δύσκολα μπορούσε να εντοπιστεί
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το SeaTrac SP-48, μήκους περίπου 4,8 μέτρων, ήταν εξαιρετικά δύσκολο να το δουν τα παραπλέοντα σκάφη στην περιοχή αφού το χαμηλό ύψος του πάνω από το νερό δυσκόλευε τον οπτικό εντοπισμό του.
Παράλληλα, σύμφωνα με το NTSB, ήταν απίθανο να ανιχνεύεται αξιόπιστα από τα ηλεκτρονικά όργανα, όπως τα ραντάρ και τα συστήματα AIS που διαθέτουν τα σκάφη αναψυχής. Η κατάσταση γινόταν ακόμη πιο προβληματική λόγω του τρόπου λειτουργίας του.
Την ώρα του ατυχήματος, το μη επανδρωμένο σκάφος βρισκόταν σε μια αυτοματοποιημένη κατάσταση διατήρησης θέσης, γνωστή ως adapted hold. Το σύστημα είχε προγραμματιστεί να το επαναφέρει σε προκαθορισμένα σημεία όταν παρασυρόταν έξω από ακτίνα περίπου 46 μέτρων.
Ο χειριστής του παρακολουθούσε τη λειτουργία του από την ξηρά, χωρίς συνεχή ενεργή επιτήρηση της κυκλοφορίας γύρω από το σκάφος. Σύμφωνα με το πόρισμα, αυτό το επίπεδο παρακολούθησης ήταν ανεπαρκές για μια περιοχή στην οποία κινούνταν και άλλα σκάφη αναψυχής.
Το NTSB προσδιόρισε ως πιθανή αιτία της σύγκρουσης τον συνδυασμό της περιορισμένης δυνατότητας εντοπισμού του SeaTrac και της απουσίας κατάλληλης ενεργής επιτήρησης, με αποτέλεσμα το μη επανδρωμένο σκάφος να μην διαθέτει ουσιαστικά την απαιτούμενη φυλακή παρατήρησης για την αποφυγή σύγκρουσης. ntsb.gov
Ποιος έχει την ευθύνη όταν δεν υπάρχει πλήρωμα;
Η υπόθεση αναδεικνύει μια νέα πρόκληση για τη ναυτική ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Οι Διεθνείς Κανονισμοί προς Αποφυγή Συγκρούσεων στη Θάλασσα (COLREG) απαιτούν τη διατήρηση κατάλληλης οπτικής και ακουστικής επιτήρησης, καθώς και τη χρήση όλων των διαθέσιμων μέσων για την εκτίμηση του κινδύνου σύγκρουσης.
Όταν όμως ένα σκάφος λειτουργεί χωρίς πλήρωμα, η εκπλήρωση αυτών των απαιτήσεων εξαρτάται από τον εξοπλισμό του, τις δυνατότητες αυτοματισμού και την αποτελεσματικότητα της απομακρυσμένης παρακολούθησης.
Ένα σύστημα που μπορεί να διατηρεί αυτόματα τη θέση ενός σκάφους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να αναγνωρίζει την παρουσία άλλων πλοίων ή να εκτελεί ασφαλείς χειρισμούς αποφυγής σύγκρουσης.
Η έρευνα διαπίστωσε επίσης ότι, κατά τον χρόνο του ατυχήματος, δεν υπήρχαν ενιαία πρότυπα στις ΗΠΑ που να ρυθμίζουν ειδικά την ορατότητα, τις δυνατότητες αποφυγής σύγκρουσης και τη ασφάλεια της ναυσιπλοΐας των μη επανδρωμένων σκαφών στα χωρικά ύδατα. των ΗΠΑ
Για τον λόγο αυτό, το NTSB εξέδωσε έξι συστάσεις ασφαλείας προς την NOAA, την κατασκευάστρια SeaTrac Systems και την αμερικανική Ακτοφυλακή.
Μεταξύ άλλων, ζητά βελτιώσεις στον σχεδιασμό των μη επανδρωμένων σκαφών ώστε να γίνονται ευκολότερα αντιληπτά, δοκιμές της δυνατότητας εντοπισμού τους από άλλα πλοία και ανάπτυξη εθνικού κανονιστικού πλαισίου για την ασφαλή λειτουργία τους. Οι συστάσεις δεν έχουν ακόμη μετατραπεί σε υποχρεωτικούς κανονισμούς.
Καθώς όμως τα μη επανδρωμένα σκάφη χρησιμοποιούνται ολοένα περισσότερο για υδρογραφικές έρευνες, περιβαλλοντικές μετρήσεις και άλλες θαλάσσιες εργασίες, το περιστατικό στη λίμνη Erie αποτελεί μια χαρακτηριστική προειδοποίηση ότι η τεχνολογία μπορεί να επιτρέπει σε ένα σκάφος να ταξιδεύει χωρίς πλήρωμα, αλλά η ασφαλής ναυσιπλοΐα εξακολουθεί να απαιτεί αποτελεσματική επιτήρηση και δυνατότητα αποφυγής συγκρούσεων.
Η ναυτιλία βρίσκεται μπροστά στο κατώφλι μιας νέας εποχής, με τα μη επανδρωμένα σκάφη και πλοία να αναμένεται να παίξουν πολύ μεγάλο ρόλο τα επόμενα χρόνια, κάτι που θα φέρει μεγάλες αλλαγές στους κανόνες αποφυγής συγκρούσεων και στον τρόπο που αυτοί εφαρμόζονται σήμερα από τον άνθρωπο.
