Για ακόμη μία φορά, οι ναυτικοί φαίνεται να μένουν στο περιθώριο των αποφάσεων της πολιτείας, αφού άνθρωποι που εργάστηκαν χιλιάδες ναυτικά μίλια μακριά από την χώρα τους, καταβάλλοντας υψηλές ασφαλιστικές εισφορές και συμβάλλοντας σε έναν από τους σημαντικότερους κλάδους εισροής συναλλάγματος στη χώρα, βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν νέο αποκλεισμό.
Η ετήσια οικονομική ενίσχυση των 400 ευρώ, που προγραμματίζεται να καταβληθεί στα τέλη Νοεμβρίου σε περίπου 2,2 εκατομμύρια δικαιούχους, δεν θα φτάσει σε όλους τους συνταξιούχους ναυτικούς. Παρότι καταργούνται τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, παραμένει ο ηλικιακός περιορισμός, σύμφωνα με τον οποίο οι συνταξιούχοι γήρατος πρέπει να είχαν συμπληρώσει το 65ο έτος της ηλικίας τους έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025.
Αυτό σημαίνει ότι ένας ναυτικός 58 ή 60 ετών, ο οποίος λαμβάνει κανονικά την σύνταξη γήρατος από το πρώην ΝΑΤ, αποκλείεται από την ενίσχυση λόγω ηλικίας. Αντίθετα, ένας συνταξιούχος μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να εισπράξει τα 400 ευρώ ανεξάρτητα από το πόσο υψηλή είναι η σύνταξή του.
Η αντίφαση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν εξετάσει κανείς το ίδιο το ασφαλιστικό καθεστώς των ναυτικών. Η νομοθεσία προβλέπει τη δυνατότητα συνταξιοδότησης από το 52ο έτος, εφόσον πληρούνται οι απαιτούμενες προϋποθέσεις ναυτικής υπηρεσίας. Συγκεκριμένα, απαιτούνται τουλάχιστον 15 χρόνια συνθετικής ναυτικής υπηρεσίας, με το άθροισμα ηλικίας και συνθετικής υπηρεσίας να φτάνει τουλάχιστον τα 72 έτη.
Η δυνατότητα συνταξιοδότησης σε μικρότερη ηλικία συνδέεται με τις ιδιαίτερες απαιτήσεις του ναυτικού επαγγέλματος. Πολύμηνα ταξίδια, εργασία υπό δύσκολες καιρικές συνθήκες, αυξημένες ευθύνες πολλούς μήνες μακριά από την οικογένεια τους, ανύπαρκτη ιατρική περίθαλψη όταν είναι στο πλοίο και άλλα πολλά, αποτελούν την καθημερινότητα χιλιάδων Ελλήνων ναυτικών.
Και όλα αυτά ενώ οι ίδιοι καταβάλλουν ασφαλιστικές εισφορές και κρατήσεις για την κάλυψη των συνταξιοδοτικών και άλλων ασφαλιστικών τους δικαιωμάτων, παρά το γεγονός ότι μεγάλο μέρος της επαγγελματικής τους ζωής εξελίσσεται εκτός Ελλάδας, σε πλοία που πολλές φορές δεν προσεγγίζουν ούτε ελληνικό λιμάνι.
Η προσφορά στην ελληνική οικονομία και η αντιμετώπιση από την πολιτεία
Η σημασία της ναυτιλίας για την ελληνική οικονομία αποτυπώνεται και στα επίσημα στοιχεία, αφού σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, οι εισπράξεις από τη ναυτιλία ξεπέρασαν κατά μέσο όρο τα 16,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως την περίοδο 2019–2023, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες πηγές εξωτερικών εσόδων της χώρας.
Τα ποσά αυτά αφορούν συνολικά τη ναυτιλιακή δραστηριότητα και όχι αποκλειστικά τα χρήματα που αποστέλλουν οι ναυτικοί στην Ελλάδα. Πίσω όμως από αυτή την οικονομική δραστηριότητα βρίσκονται και οι άνθρωποι που εργάζονται στα πλοία, εξασφαλίζοντας την ασφαλή μεταφορά φορτίων σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η ελληνική πολιτεία αναγνωρίζει διαχρονικά τη σημασία της ναυτιλίας για την εθνική οικονομία. Η αναγνώριση αυτή, ωστόσο, δύσκολα συμβιβάζεται με αποφάσεις που δεν λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες του ναυτικού επαγγέλματος όταν πρόκειται για την οικονομική στήριξη των ανθρώπων του.
Το πρόβλημα με την ενίσχυση των 400 ευρώ δεν περιορίζεται αποκλειστικά στους ναυτικούς, αφού αξίζει να αναφερθεί ότι παρόμοια αντιμετώπιση έχουν και συνταξιούχοι άλλων επαγγελματικών κατηγοριών που αποχώρησαν νόμιμα από την εργασία τους πριν από το γενικό ηλικιακό όριο.
Στην περίπτωση όμως των ναυτικών, η αντίφαση είναι ιδιαίτερα έντονη, καθώς το ειδικό συνταξιοδοτικό τους καθεστώς αποτελεί αναγνωρισμένη ιδιαιτερότητα εδώ και δεκαετίες.
Πρέπει πάντως να διευκρινιστεί ότι δεν αποκλείονται όλοι οι συνταξιούχοι ναυτικοί. Όσοι πληρούν το ηλικιακό κριτήριο μπορούν να λάβουν την ενίσχυση, ενώ ειδικές προβλέψεις ισχύουν για δικαιούχους αναπηρικών συντάξεων και για όσους λαμβάνουν αποκλειστικά σύνταξη λόγω θανάτου.
Η νέα ρύθμιση βρίσκεται ακόμη σε δημόσια διαβούλευση, η οποία ολοκληρώνεται την 1η Νοεμβρίου 2026, υπάρχει επομένως η δυνατότητα να εξεταστεί μια ειδική πρόβλεψη για τους συνταξιούχους του πρώην ΝΑΤ, ώστε η ηλικία στην οποία δικαιούνται νόμιμα να συνταξιοδοτηθούν να μη λειτουργεί εις βάρος τους κατά τη χορήγηση της συγκεκριμένης ενίσχυσης.
Άλλωστε, τα 400 ευρώ δεν αποτελούν κάποια ιδιαίτερα μεγάλη οικονομική παροχή ούτε πρόκειται να λύσουν τα προβλήματα των συνταξιούχων. Για πολλούς όμως μπορούν να καλύψουν ουσιαστικές καθημερινές ανάγκες.
Το ερώτημα όμως που τίθεται είναι απλό. Γιατί ένας ναυτικός που έχει ολοκληρώσει τη εργασιακή του σταδιοδρομία, έχει καταβάλει κανονικά τις ασφαλιστικές εισφορές του και έχει συνταξιοδοτηθεί νόμιμα να αντιμετωπίζεται διαφορετικά από έναν άλλον συνταξιούχο αποκλειστικά λόγω ηλικίας;
Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να υπερηφανεύεται για τη ναυτιλία της, θα πρέπει όμως να δείχνει το ίδιο ενδιαφέρον και για τους ανθρώπους που την επανδρώνουν τα πλοία, όχι μόνο όταν βρίσκονται σε αυτά και συμβάλλουν στην οικονομία, αλλά και όταν επιστρέφουν οριστικά στην πατρίδα τους, έχοντας αφήσει πίσω πολλές δεκαετίες στη θάλασσα.
