Στον Ειρηνικό Ωκεανό, αμερικανικές εταιρείες ζητούν δικαιώματα εκμετάλλευσης ακόμη και σε περιοχές του βυθού που έχουν κρατηθεί για μελλοντική αξιοποίηση από αναπτυσσόμενες χώρες. Οι αιτήσεις τους υποβάλλονται στις αμερικανικές αρχές, παρακάμπτοντας το διεθνές σύστημα που διαχειρίζεται τον βυθό πέρα από την εθνική δικαιοδοσία των κρατών.
Η SeaX και η American Metal Resources, δύο εταιρείες με κοινή μητρική εταιρεία στο Τέξας, έχουν ζητήσει άδειες για εκτάσεις που επικαλύπτονται με περίπου 79.213 τετραγωνικά χιλιόμετρα περιοχών δεσμευμένων από τη Διεθνή Αρχή Θαλάσσιου Βυθού (ISA). Πρόκειται για τμήματα του Ειρηνικού που προορίζονται για μελλοντική αξιοποίηση προς όφελος αναπτυσσόμενων χωρών ή από τον ίδιο τον διεθνή οργανισμό.
Τα στοιχεία προκύπτουν από έρευνα του Mongabay, που δημοσιεύθηκε στις 20 Οκτωβρίου και εξέτασε τις γεωγραφικές συντεταγμένες των αιτήσεων προς την αμερικανική υπηρεσία NOAA. Η ανάλυση αποκάλυψε ότι οι επικαλύψεις δεν περιορίζονται στις συγκεκριμένες δύο εταιρείες. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου διαφορετικές επιχειρήσεις ζητούν δικαιώματα για τις ίδιες περιοχές, ακόμη και μέσω διαφορετικών συστημάτων αδειοδότησης.
Πίσω από αυτόν τον ανταγωνισμό βρίσκονται τα μεγάλα κοιτάσματα πολυμεταλλικών κονδύλων της περιοχής Clarion-Clipperton, μεταξύ Χαβάης και Μεξικού. Σε βάθη χιλιάδων μέτρων, ο πυθμένας καλύπτεται από σχηματισμούς που περιέχουν νικέλιο, κοβάλτιο, χαλκό και μαγγάνιο. Πρόκειται για μέταλλα με μεγάλη βιομηχανική ζήτηση, ιδιαίτερα στην παραγωγή μπαταριών, ηλεκτρονικών συσκευών και αμυντικού εξοπλισμού.
Η έκταση των αμερικανικών σχεδίων είναι εντυπωσιακή. Οι νέες αιτήσεις καλύπτουν περίπου 727.738 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ενώ η Lockheed Martin διαθέτει ήδη από το 1984 άδειες εξερεύνησης για άλλα 234.896 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Εάν εγκριθούν όλες οι εκκρεμείς αιτήσεις χωρίς αλλαγές, η συνολική περιοχή που θα καλύπτεται από αμερικανικές άδειες θα μπορούσε να φτάσει τα 962.634 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή έκταση μεγαλύτερη από επτά φορές την Ελλάδα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εταιρείες έχουν ήδη αποκτήσει δικαίωμα εξόρυξης σε ολόκληρη την περιοχή και οι περισσότερες αιτήσεις παραμένουν υπό εξέταση με την αμερικανική υπηρεσία NOAA να μην έχει χορηγήσει μέχρι σήμερα καμία άδεια εμπορικής εκμετάλλευσης του διεθνούς βυθού.
Ο νομικός ανταγωνισμός έχει τις ρίζες του στη δεκαετία του 1980 όταν οι ΗΠΑ θέσπισαν τότε δικό τους νόμο για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση ορυκτών πόρων σε διεθνή ύδατα, πριν τεθεί σε ισχύ η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Ουάσιγκτον δεν επικύρωσε ποτέ τη Σύμβαση και εξακολουθεί να θεωρεί ότι μπορεί να αδειοδοτεί αμερικανικές εταιρείες με βάση την εσωτερική της νομοθεσία.
Για τα κράτη που συμμετέχουν στη Σύμβαση, οι ορυκτοί πόροι του διεθνούς βυθού αποτελούν κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας και η διαχείρισή τους υπάγεται στην ISA. Η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει διαφορετική νομική ερμηνεία, σύμφωνα με την οποία η αναζήτηση και η εμπορική ανάκτηση ορυκτών στον διεθνή βυθό μπορούν να πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των ελευθεριών της ανοικτής θάλασσας, με σεβασμό στα συμφέροντα άλλων κρατών.
Χαρακτηριστική της κατάστασης είναι η περίπτωση της The Metals Company η οποία έχει εξασφαλίσει μέσω θυγατρικών της συμβάσεις εξερεύνησης από την ISA, ενώ η αμερικανική θυγατρική της επιδιώκει άδειες από τη NOAA για περιοχές που σχεδόν ταυτίζονται με εκείνες των υφιστάμενων συμβάσεων. Με άλλα λόγια, η ίδια επιχειρηματική δραστηριότητα συνδέεται πλέον με δύο διαφορετικά κανονιστικά συστήματα.
Η προοπτική εξόρυξης δημιουργεί και ένα νέο πεδίο δραστηριότητας για τη ναυτιλία. Η συλλογή μεταλλευμάτων από βάθη 4.000 έως 6.000 μέτρων απαιτεί εξειδικευμένα πλοία με συστήματα δυναμικής διατήρησης θέσης, υποβρύχια μηχανήματα και εγκαταστάσεις μεταφοράς των υλικών στην επιφάνεια. Οι δοκιμές έχουν αποδείξει ότι η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει, όχι όμως ότι μια επιχείρηση τόσο μεγάλης κλίμακας μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς σοβαρές περιβαλλοντικές συνέπειες.
Η ανατάραξη των ιζημάτων στον πυθμένα και η καταστροφή ενδιαιτημάτων αποτελούν βασικές ανησυχίες των επιστημόνων. Οι επιπτώσεις μπορεί να διαρκέσουν δεκαετίες, σε οικοσυστήματα που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητα. Από την άλλη, οι εταιρείες υποστηρίζουν ότι η αξιοποίηση αυτών των κοιτασμάτων μπορεί να εξασφαλίσει σημαντικές ποσότητες κρίσιμων μετάλλων και να μειώσει την εξάρτηση από συγκεκριμένες χώρες παραγωγής.
Οι αμερικανικές διαδικασίες, πάντως, προχωρούν και στις 19 Αυγούστου η NOAA ανακοίνωσε ότι η συνδυασμένη αίτηση της TMC USA για εξερεύνηση και εμπορική εξόρυξη πληροί τις απαιτήσεις πληροφοριών ώστε να συνεχιστεί η εξέτασή της. Η δημόσια διαβούλευση ολοκληρώθηκε στις 19 Οκτωβρίου, ενώ πριν από οποιαδήποτε τελική αδειοδότηση προβλέπονται πρόσθετες αξιολογήσεις, συμπεριλαμβανομένης της εξέτασης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Καμία εμπορική εξόρυξη δεν έχει ακόμη εγκριθεί από τη NOAA. Η διαδικασία, ωστόσο, εξελίσσεται την ώρα που η ISA εξακολουθεί να διαμορφώνει τους διεθνείς κανόνες εκμετάλλευσης του βυθού, χωρίς να έχει χορηγήσει αντίστοιχη άδεια. Και σε αρκετές από τις περιοχές που εμφανίζονται στις αμερικανικές αιτήσεις υπάρχουν ήδη συμβάσεις ή δεσμεύσεις του διεθνούς οργανισμού.
